Lutanja političkog pozorišta

64.Sterijino pozorje: „Neustrašive – kao i sve slobodne devojke“, Tanja Šljivar / Salome Dastmalhi, Dojčes teatar, Berlin i „Karolina Nojber“, Nebojša Romčević / Kokan Mladenović, Narodno pozorište Republike Srpske, Banja Luka

Dramski tekst Tanje Šljivar „Neustrašive – kao i sve slobodne devojke“ poetska je drama fragmentarne strukture, inspirisana stvarnim događajima koji su se odigrali u Bosni i Hercegovini 2014. godine, kada se sedam trinaestogodišnjakinja sa petodnevnog školskog izleta vratilo u drugom stanju. Ovaj događaj je izuzetno scenski potentan i svakako je vrlo inspirativno polazište za građenje drame, posebno važne u pogledu problematizacije seksualnog vaspitanja tinejdžera. Komad prati put sedam trinaestogodišnjakinja, od otkrivanja trudnoće do abortusa. Naročito je vredan zbog utkanih poetskih karakteristika, kao i autentičnosti odraza naivnosti i izgubljenosti današnjih tinejdžera, u okolnostima pritisaka selebriti kulture i društvenih mreža. S druge strane, drami fali opipljivije kontekstualizacije, tumačenja situacije, koje bi obogatilo njena značenja, dodalo nove slojeve razumevanja našeg sveta.

Foto Sterijino pozorje

U postavljanju ovog komada na scenu za mlade, Dojčes teatra u Berlinu, rediteljka Salome Dastmalhi junakinje smešta na pozornicu koja je čisto, elegantno i minimalistički dizajnirana (scenografija i kostim Paula Velman). Radnja se dešava u prostoriji bele boje koja sugeriše nevinost, a na čije će zidove tinejdžerke postepeno ispisivati svoje misli i komentare o probuđenoj ljubavi i seksualnosti. Sa time se ta bela, prazna soba, postepeno simbolički puni iskustvom sazrevanja, suočavanja sa realnošću. Ovih sedam devojčica predstavljaju i glumice i glumci, što shvatamo kao znak brisanja rodnih podela, ali i ukidanja ograničenja na žensku odgovornost, jer su muškarci neizbežni deo njihovih života. Svi su obučeni isto, uniformisano, u narandžasta odela koja liče na zatvorenička, što tumačimo kao znak njihove suštinske zatvorenosti, stešnjenosti u različitim neslobodama. Scensku igru karakteriše kolektivnost, izvođači često deluju kao hor, iz kojeg se izdvajaju individualni glasovi. Njihova gluma je više plakatska, nego što je reljefno proživljena, što stvara utiske o naivnosti i nevinosti, svakako važnih u razumevanju ove drame. S druge strane, takva gluma ne daje mogućnost za razvijanje drugih, dubljih značenja (treba napomenuti da ovi mladi glumci nisu profesionalci). Takva igra je nažalost u skladu sa režijom koja nije dovoljno razvijena, naročito ne u pogledu prenosa poetskih značenja, iz teksta drame na scenu. Predstava je zato u celini ostala poetski nedorečena, najveći kvaliteti drame nisu odgovarajuće transponovani, zbog čega je ona u celini bledih umetničkih kvaliteta. Uprkos nedovoljnoj uspešnosti, ističemo da je nesporno dragoceno to što smo predstavu videli na Sterijinom pozorju, jer je važno da pratimo rad domaćih autora u inostranstvu. A kada je reč o dramama Tanje Šljivar u kontekstu ovogodišnje festivalske selekcije, smatramo da je predstava “Režim ljubavi” Ateljea 212 apsolutno zaslužila da se nađe u glavnom programu, jer je u celini svakako umetnički uspešnija od ove nemačke produkcije.

Polazeći od drame “Karolina Nojber” Nebojše Romčevića, reditelj Kokan Mladenović na sceni Narodnog pozorišta Republike Srpske gradi predstavu fragmentarne, postdramske, brehtovske strukture. Scenski tekst čini splet scena iz Romčevićeve drame, koje pripovedaju život, rad, lične i profesionalne borbe nemačke glumice Karoline Nojber iz osamnaestog veka, i savremenih prizora u kojima se ogledaju današnja značenja Karolinine borbe za pozorište očišćeno od vulgarnosti i populizma. Ovi savremeni prizori u predstavi su dokumentaristički utemeljeni, a donose agresivno jak kritički odraz posrnulih kulturnih politika na ovim prostorima, nedovoljne sistemske brige za razvoj umetničkog pozorišta. U tim scenama, glumci banjalučkog pozorišta nastupaju sa svojim imenima i prezimenima, vrlo posvećeno i energično, direktno se obraćajući publici, pod upaljenim svetlima. Prozivaju nas i čine odgovornima za sveukupne društvene poraze.

Foto Sterijino pozorje

Stil igre je ogoljen, nedvosmisleno grub, sa jasnom namerom izražavanja preeksplicitnog protesta protiv sveprisutne erozije vrednosti u brojnim sferama života. U društveno-političkom smislu razumemo i donekle pravdamo ovu vrstu teatra, jer je rezultat goruće potrebe autora da izraze otpor. Sa druge strane, njegov problem je nedostatak suptilnosti, postupaka koji bi na gledaoce delovali na drugim, iracionalnijim nivoima svesti, suštinski moćnijima od ovog pamfletskog, “prst u oko” izraza.  Pozorište je i estetski i politički delotvornije onda kada uspe da pronađe finije puteve do spoznaje, promišljenije načine razotkrivanja društvenih nakaznosti. Dodatni problem koji ovde tupi političku oštricu predstave, jeste činjenica repetativnosti ove vrste teatra (ostavljamo mogućnost da je za banjalučku publiku on nov). Od predstave “Turbofolk” Olivera Frljića (2008), mahnito se provalila moda srodnih oblika dokumentarističko-brehtovsko-angažovanog pozorišta, a to je kroz godine dovelo do trošenja njegove političke snage. Banjalučka “Karolina Nojber” je jedna od brojnih varijacija na tu temu, što je dodatno čini suvišnom na ovom Sterijinom pozorju.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 9. juna 2019. godine

2 thoughts on “Lutanja političkog pozorišta

  1. Ana redovno insistira na suptilnosti, kao da je to neupitna kategorija u umetnosti, a nije. Čitavi periodi slikarstva su građeni na radikalnom, brutalnom iskazu, u savremenoj muzici takođe… Kritika je odlična, informativna, jasna, sve dok ne dođe do te suptilnosti kojoj je tobož nasuprot pamflet. A reč je samo o različitim formama izražavanja, jednako legitimnim, i pitanje je ličnog senzibiliteta i ukusa kako ko reaguje.

    Like

    1. Nemam nista protiv brutalizma u umetnosti, naprotiv, samo sam htela da ukazem na mogucnost drugog puta. Nadam se da je jasno iz teksta da postujem tu vrstu izrazavanja, ali mislim da je doslo do zasicenja.

      Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s