Month: September 2021

O ljudima, robotima i dronovima

54/55 Bitef: “Future Fortune”, koncept i koreografija Dragana Bulut, produkcija Dragana Bulut, Berlin, “Opčinio sam te”, koncept i koreografija Ehsan Hemat, produkcija “2nd to the right”, Brisel, Teheran i “Višnjik u višnjiku”, prema tekstu Antona Pavloviča Čehova, režija Bobo Jelčić, produkcija “De facto kazališna grupa”, Zagreb         

“Future Fortune” je žanrovski hibridna predstava koju čini spoj elemenata performansa, plesnog i dramskog teatra, duhovito i inteligentno ukrštenih. Igra počinje izvođenjem scena iz komada “R.U.R” Karela Čapeka (1920), prvog dramskog teksta čiji su akteri roboti, što će nam kasnije izvođači eksplicitno saopštiti, brehtovski, u duhu otvorene forme predstave. Ove uvodne scene iz Čapekovog komada teatralno i upadljivo kruto izvode Dragana Bulut, Deni Braun i humanoidni robot, ističući tako teatralnost situacije pozorišta u pozorištu, kao i mehanički život robota. Reč je o probi predstave koja se uskoro prekida, odnosno igra se otvara prema gledalištu, a publika se uvlači u izvođenje, prvo pozivima da glasamo za budućnost sa ili bez robota, a zatim i molbom da se pojedinci pridruže izvođačima na sceni. Dragana Bulut postaje i autoironična komentatorka izvođenja, koja lucidno i diskretno problematizuje odnos između tehnologije i umetnosti, ali i strukturu izvođenja uopšte, odnos između izvođača i gledalaca.

Foto Marta Popivoda (“Future Fortune”)

Predstava je vredna zato što odmereno stapa izazovan koncept sa scenskom atraktivnošću, komiku sa angažmanom. Sa druge strane, dramaturški je mogla da bude utegnutija, konciznija. Posle naročito uzbudljive scene, video uključenja iz budućnosti, putem koga se Dragana provokativno upozorava da treba da se bori za opstanak ljudskog, fizičkog tela na sceni, jer će u budućnosti roboti zameniti čoveka, sledi kviz u koji se uključuju gledaoci. Taj poslednji deo je razvučen i manje scenski i značenjski intrigantan, zbog čega narušava utisak o celini, odnosno razvodnjava zaista markantnu snagu prethodnog dela ove u suštini uspešne predstave.        

Produkcija “Opčinio sam te” iranskog koreografa Ehsana Hemata takođe se baviproblemima otuđenja i dehumanizacije, u društvu dubinski prožetom tehnokratijom. Tri igrača, Žil Polet, Mustafa Šabkan i Kajoko Minami na praznoj, multimedijalno utvrđenoj sceni plešu simbolički rat sa mašinama, bore se da sačuvaju ljudskost, živost i individualizam u svetu čije konce vuku nevidljivi, nedodirljivi. Na platnu se projektuju slike softvera koje otkrivaju društvenu kontrolu i sputavanje slobode, a nadleće i dron, kao i u prethodnoj predstavi, još jedan konkretan i simbolički znak tehnokratske distopije u koju se naš svet pretvara, a pozorište upozoravajuće kritikuje, opire joj se. Ova predstava konstatuje, ili ilustruje, nestajanje ljudskosti u zastrašujuće kontrolisanom svetu, ali nažalost ne stiže do sfere kvalitetnije umetničke nadgradnje, ni izvođački ni značenjski.

“Višnjik u višnjiku” (screenshot)

Opipljivi problemi tehno otuđenja, nestajanja međuljudske bliskosti i emocija, o čemu prethodne dve predstave govore, kontekst je nastajanja svakako intrigantne produkcije “Višnjik u višnjiku” autora Bobe Jelčića. Pandemija kovida je prošle godine nametnula privremenu selidbu živih izvođačkih umetnosti u onlajn sferu, vodeći u eksperimente sa novim mogućnostima izvođenja na Internetu. Inspirisan ovim okolnostima, Jelčić je osmislio projekat “Višnjik u višnjiku”, preko aplikacije zoom, a polazeći od Čehovljeve drame. Na podeljenom ekranu posmatramo glavne likove komada koji razmatraju okolnosti prodaje višnjika, odražavajući pri tome vreme promena. Bolne društvene neminovnosti prate i lične frustracije članova porodice Ranjevske, koje lica glumaca posredovana kompjuterskom kamerom izražajno i emotivno predstavljaju (Jerko Marčić, Marko Makovičić, Jadranka Đokić, Ugo Korani, Petra Svrtan, Lana Meniga). Opcija split-skrina daje mogućnost uvida u reakcije drugih likova, dok njihovi partneri nastupaju u prvom planu. Neki se lenjo razvlače na krevetu, dok drugi nonšalantno žvaću, što stvara atmosferu koja podseća na stilizaciju karakterističnu za Jelčićev rad u živom pozorištu. U zoom izvođenju u okviru Bitefa, po završetku igre su se na ekranu računara pojavile i slike pojedinih gledalaca predstave, što je zanimljivo otkrilo virtuelnu zajednicu, okupljenu na onlajn teatarskom prostoru. Ovaj zoom “Višnjik” je svedok jednog tamnog, zatvorenog vremena (nadamo se prošlog), okolnosti ograničenja i nemogućnosti živog izvođenja. Istovremeno je i neoborivo čvrst dokaz nasušne potrebe za igrom, za teatrom koji daje smisao u vremenu teskobe.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 30. septembra 2021. godine

Etika i/ili estetika?

54/55 Bitef: “Tragovi”, režija i koreografija Vim Vandekejbus, produkcija Ultima Vez, Brisel, “Klimatski plesovi”, koreografija Amanda Pinja, produkcija Amanda Pinja, Beč, Meksiko Siti, Santijago de Čile i “Farm Fatale”, režija i koncept Filip Ken, produkcija Vivarijum studio, Pariz, i Minhner Kameršpile, Minhen

Inspirisan divljom lepotom rumunske prirode, čuveni belgijski koreograf Vim Vandekejbus u predstavi “Tragovi” problematizuje odnos čoveka i prirode, sukobe ljudskog i animalnog, ali i pojedinca i zajednice. Scenska igra ima elemente plesnog, fizičkog i dramskog teatra, kojima se pripoveda priča o ljudskom narušavanju prirode. Predstava počinje kao napeti triler, ili krvavi horor gde uplašena žena vrišti i beži, ali ne uspeva da se spase. Njena smrt se može tumačiti kao simbolička žrtva, zalog za autoput koji seče šumu, što je smisao koji će se tokom kasnijeg rasplitanja radnje naslutiti.

Foto Danny Willems (predstava “Tragovi”)

Koreografski delovi predstave su izvrsni, iz njih se izliva energija, veština i zavodljivost izražajnih telesnih pokreta igrača. Sa druge strane, segmenti fizičkog teatra, kao i dramski delovi deluju trapavo u odnosu na sjajno uigrane plesne scene, što kvari utisak o celini. Takođe, radnja je mogla da bude dramaturški sažetija i pročišćenija, ima nepotrebnog ponavljanja motiva, koje je produžilo trajanje igre, izazivajući monotoniju. U radnju su uvedeni i medvedi, sa osobenim komičkim i metaforičkim značenjima – mogu se shvatiti kao osvetnici prirode koja pruža otpor ljudskom nasilju. Uprkos manama predstave, svakako je važno njeno gostovanje na Bitefu, imajući u vidu Vandekejbusov značaj u svetu izvođačkih umetnosti. Bitef nam je uvek bio i “prozor u svet”, festival koji ima i edukativnu funkciju, u pogledu davanja mogućnosti praćenja vrhunske svetske produkcije izvođačkih umetnosti.

Čileanska koreografkinja Amanda Pinja takođe je bila inspirisana magijom prirode, tokom stvaranja angažovane plesne predstave “Klimatski plesovi”. Za razliku od Vandekejbusovog dela otvorenih značenja, izgrađenog na metaforama koje gledalac sam treba da razradi u svesti, Pinja je vrlo eksplicitna. Može se reći da je etika njoj bitnija nego estetika, odnosno da ona pozorište doživljava kao prostor direktne pobune protiv multinacionalnih kompanija koje bahato uništavaju prirodu, truju vodu i ekosisteme.

Radnja počinje njenim dugačkim monologom, osudom delatnosti velikih i bogatih korporacija koje zbog pohlepe i profita bezobzirno razaraju planinski kraj njene majke. Njen govor je grčeviti vapaj za spas planina i reka. Između ostalog se obraća direktno čak i nama kritičarima, sa molbom da pišemo o tom ogromnom društvenom problemu, a ne o njoj, jasno otkrivajući cilj predstave. Nakon uvodnog monologa, kao predavanja-performansa, sledi nekakva ritualna, minimalistička i multimedijalna igra tri plesačice (Amanda Pinja, Lina Marija Venegas, Deniz Palmijeri). Ovaj deo je formalno-stilski prilično nezanimljiv i monoton, dok se na planu značenja može tumačiti kao izvođačka medijacija, uspostavljanje veze sa dubinom sopstva, i beskrajem univerzuma. Poslednji deo izvodi grupa lokalnih plesača koji takođe izvode nekakav ritualni, ovaj put življi ples, egzorcistički čin, ili molitvu za očuvanje planine koja je u međuvremenu postepeno izrasla na sceni. Uprkos nesporno plemenitom cilju predstave i njenoj jasnoj ekološkoj funkciji, pozorište ipak treba da misli i o estetici, a ne samo o etici, koja je ovde praktično istisla umetničke mogućnosti.

Ekološkim problemima bavi se i predstava “Farm Fatale” francuskog reditelja Filipa Kena, ali u estetski izrazito vrednom obliku. Radnju nose nezaposlena strašila koja se gegaju, vuku i posrću na stilizovano beloj sceni, farmi, među plastovima sena i plastičnim figurama životinja, prasića i konja različitih veličina. Akteri su izgubili poslove, između ostalog zbog pohlepnih ciljeva velikih korporacija protiv kojih se bune, tražeći alternativne stilove života, u prirodi, na farmi.

Foto Martin Argyroglo (predstava “Farm Fatale”)

Igra pet glumaca je vizuelno zaista opčinjavajuća, utemeljena u groteski. Njihove izobličavajuće maske u visokoestetizovanom obliku odražavaju neuklopljenost i marginalnost, kao vid otpora protiv dehumanizujućeg konformizma. Atmosfera je izuzetno zavodljiva, naglašena ironija ima subverzivni smisao, jer razobličava premise neoliberalnog društva. Frikovi vode banalne razgovore, dok u pozadini čujemo idilično cvrkutanje ptica, u čemu se prepoznaje nasleđe društveno kritičkog teatra apsurda. Predstava postepeno poprima oblik osobenog muzičko-vizuelnog spektakla, ili frik-šoua, kada strašila uzimaju gitare i izvode pop klasike poput pesme “Stand By Me”. To se može čitati kao simbolički poziv na ujedinjenje protiv gramzivog materijalizma koji globalno razara prirodu, i nas sa njom, jer smo mi ona.  

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 22. septembra 2021. godine

Pod svetlima i u mraku pozornice

54/55 Bitef: “Living Room”, autorstvo, režija, scenografija i dizajn svetla Ersan Montag, koprodukcija Beogradsko dramsko pozorište i Bitef teatar

Predstava “Living Room” gostujućeg reditelja iz Nemačke, Ersana Montaga, neobično je i vredno poetsko delo, izraženog vizuelnog i audio izraza. Zato se sa sigurnošću može da je njegovo gostovanje nedvosmislen vid iskoraka i umetničkog razvoja našeg teatra, zbog čega i u budućnosti treba podsticati dolaske umetnika autentičnih autorskih pristupa. Scenska igra počinje neverbalno i hiperrealistički, stilski pomalo nalik predstavama Alvisa Hermanisa koje smo gledali ranije na Bitefu (na primer, “Sonja”, 2008. godine). Uvodni deo radnje se dešava 1980. godine, što ćemo saznati putem radijskog programa koji prati životnu svakodnevnicu mladog para. Muškarac se dugo tušira, a zatim priprema obrok, šireći u sali miris luka i zaprške. Glavna junakinja, za koju se taj obrok pravi, uspešna je operska pevačica Katarina, koju u mladosti igra Iva Ilinčić, dok njenu stariju verziju, nakon četrdeset godina isteklog života, predstavlja Vesna Čipčić. Ona na početku vrvi od samopouzdanja i mladalačke bujnosti, zasuta ljubavlju i pažnjom njenog partnera (Ljubomir Bulajić), kao i obećavajućom karijerom. Posle uvodne scene koju nosi mladi par, na pozornicu – Katarinin izmenjeni dom nakon isteklih decenija, stupa usamljena i stara Katarina, glamurozno obučena, ali iznutra skrhana. U nastavku rasplitanja radnje, smenjivaće se vremenski tokovi, stvarnost i priviđenja, upadi likova iz Katarinine mašte (u ansamblu je još Aleksandar Jovanović).Glumice, kao i njeni partneri, ne izgovaraju na sceni mnogo reči, tek komadiće dijaloga koji otkrivaju kontekst. Suština njihove igre, suptilne mimike i pokreta, nalazi se u emocijama koje delikatno stvara splet upečatljivih slika, laganih pokreta i detaljno promišljenog zvučnog sveta (koautor teksta je Tijana Grumić, asistent reditelja je Jug Đorđević, scenograf Montag, kostimograf Josa Marks, dizajner zvuka Jonas Grundner-Kuleman). Značajnu metaforičku, ali i poetsku funkciju ima rotaciona scena, koja se okreće, otvarajući pred gledaocima različite prizore, enterijere stana, ali i hodnike i liftove, kroz koje likovi prolaze, ili tumaraju, u različitim fazama života. Ovako postavljena, igra je definisana kroz otvorenost značenja, koja podrazumeva naglašene asocijativne i simboličke potencijale.

Foto Dragana Udovičić

Stil igre je prefinjen, nežan i osećajan, ali nikada patetičan ili preteran. Važnu funkciju imaju fini komički začini, na primer, kada se na početku Katarina vraća sa probe opere, psujući nemačkog reditelja sa kojim radi, što se može tumačiti kao autoironičan postupak, koji ima i funkciju depatetizacije. Ponavljajući motiv Katarininog prdenja može se takođe shvatiti kao oblik igre na ivici, vid subverzije koji ne dozvoljava padanje u sentimentalnost i stereotipizaciju. Tananu ironiju, ali i složenost značenja, zbog poigravanja sa stvarnošću, odnosno provociranja životnom istinom, nosi i postupak uvođenja radijske emisije “Dragstor ozbiljne muzike”, kultne muzičke emisije programa “Beograd 202” koju je decenijama vodio Dejan Đurović. Dok sedi sama u stanu, usamljeno pijući piće i relaksirajući se posle uspešne predstave, stara Katarina sluša svoje gostovanje u emisiji. Ta scena je takođe neobično subverzivno komična, naročito u trenucima kada Dejan napadno hvali svoju emisiju, što ponavljanjem izaziva jači komički efekat. Iz te emisije saznajemo o događajima u njenom životu, koji su je odveli u samoću i tugu. Otkrivamo da je njen stradali  muž učestvovao u ratovima devedesetih godina na ovim prostorima, pri čemu se problematizuje odgovornost, lična i društvena. Odlazak u rat se pravda društvenom obavezom koja formalno negira individualnu odgovornost. No, da li bi ratovi, i zlo uopšte, postojali kada bi svi odbili da učestvuju u njima? Ne. To možda jeste utopistička misao, ali ona nameće mogućnost izbora i otpora, opciju neposlušnosti, odbijanja da se čini zlo, što su sigurni putevi do pravednijeg sveta.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici, 16. septembra 2021. godine

O svinjama i ljudima

Pozorišna razglednica iz Istre

Pula, Bale – Na početku ovog septembra, između tradicionalnog letnjeg festivala Pozorišta Ulysses na Brijunima, koji se završio krajem avgusta, i festivala istraživačkog teatra Puf, koji u Puli počinje 12. septembra, istarski pozorišni život je obeležilo nekoliko događaja. Prvo smo otišli do monumentalne pulske tvrđave Kaštel, baroknog zdanja iz sedamnaestog veka, gde je danas smešten Pomorski i istorijski muzej Istre, i gde se često održavaju umetničke manifestacije. Tu je izvedena “Lizistrata 21” Istarskog narodnog pozorišta iz Pule, u režiji Manfreda Švajgkoflera, muzička predstava nastala prema Aristofanovoj satiričnoj antiratnoj komediji. Igrana na scenski efektnom otvorenom prostoru Kaštela, predstava je oblik raskošnog pučkog teatra, ali i neobično angažovanog mjuzikla. Podnaslovljena “Vodimo ljubav, a ne rat”, produkcija raspliće pripovest o grupi grčkih žena, predvođenoj Lizistratom, koja odlučuje da otpočne rat protiv rata. Iziritirane stalnim odsustvom muževa zbog boravka na ratištu, i vođene antiratnom savešću i društvenom odgovornošću, one dižu pobunu koju čini uskraćivanje seksualnih usluga njihovim supruzima.

Foto Tanja DRAŠKIĆ SAVIĆ (“Lizistrata”)

U naglašeno grotesknu, komički sočnu radnju, korenito je uključeno izvođenje pop-rok klasika, od Otisa Redinga, preko Arete Frenklin, grupa Queen i Abba, do Stinga i Džona Lenona (muziku uživo izvodi četvoročlani bend, dok su glumci pevači). Izbor muzike je promišljeno dramaturški uklopljen u tok radnje. Na primer, pesma “Imagine” Džona Lenona je uvedena u kovanje planova žena o menjanju sveta, odnosno stvaranju sveta bez rata, dok prvu pojavu grupe njihovih muževa na sceni, tenzičnu i konfliktnu, određuje pesma “Smoke On The Water” grupe Deep Purple. U pogledu scenske dramatike, oštar je i jasan sukob između ženske snage i muške kilavosti, pri čemu su muškarci vidljivo grotesknije prikazani. Može se reći da je to artificijalna, ali istinita slika savremenog sveta, odraz raspodele snaga između polova.

Foto Tin GRACIN (“Baktana”)

Iako se igrala na otvorenom prostoru, anti-kovid mere su, za nas neobično uključile, pored merenja temperature, dezinfekcije ruku i nošenja maski, i ostavljanje podataka svih gledalaca na ulazu, imena i brojeve telefona. To je bio slučaj i na predstavi “Baktana” francusko-švedske kompanije “Lazuz”, odigrane takođe na Kaštelu, u organizaciji udruženja “Čarobnjakov šešir”, a u okviru projekta “Opčini me novim cirkusom”. Ova dopadljiva i uzbudljiva kompanija je proputovala svet, a posle Pule će obići još nekoliko hrvatskih gradova, a zatim i Beograd, gde će otvoriti već tradicionalni regionalni festival Cirkobalkana, 16. septembra. “Baktana” je akrobatsko-žonglerska predstava sa umešno razgranatim koreografskim delovima. Izvođači su jedan Akrobata, koji vešto upravlja svojim telom, i Žongler, opčinjen lopticama i čunjevima kojima takođe zaista impresivno manipuliše. Njihovu igru čini građenje zajedničkog prostora, nastupi se spretno prepliću. Individualizam partnera ostaje, ali istovremeno nastaje snažniji, ujedinjeni svet, što se može tumačiti kao metafora moći zajednice, izraz ideje da su kvaliteti pojedinca u partnerstvu vidljiviji, upotrebljiviji. Takođe, širenje i prevazilaženje ograničenja tela u igri se može shvatiti kao metafora osvajanja novih prostora ljudskih mogućnosti, što je i jedan od osnovnih ciljeva života, na šta nas predstave novog cirkusa najčešće podsećaju.

Foto Miran HAJOŠ (“Audijencija”)

Posetili smo i “Bembo Fest”, prvo izdanje festivala malih pozorišnih formi, koji se održava u Balama, malenom i zaista čarobnom istarskom mestu koje se nalazi dvadesetak kilometara od Pule. Festival je počeo sredinom juna, a trajaće do 17. septembra. Internacionalni program uključuje trinaest predstava koje se izvode na magičnoj, bajkovitoj pozornici smeštenoj na centralnom trgu Tomaso Bembo, uz markantnu, gotičko-renesansnu palatu Soardo-Bembo. Videli smo duodramsku predstavu “Audijencija” Pozorišta Virovitica, prema antologijskom tekstu Vaclava Havela, u režiji Dražena Ferenčine. Ovu živopisnu dramu sa tragikomičnim elementima izvode glumci izuzetne izražajnosti, Goran Koši i Draško Zidar, u ulogama jednog uzdržanog dramskog pisca Slaveka i nimalo uzdržanog šefa pivskog skladišta, Sladeka. Dok se nalivaju pivom, jedan više nego drugi, oni diskutuju o politici i posledicama bezgraničnosti moći. Minimalistički postavljena, ova predstava sa tragovima teatra apsurda podstiče kritičko mišljenje, kroz svevremenu problematizaciju lojalnosti vlasti, kao i slabosti ljudske prirode, želje za konformizmom koji nije put ka promenama. Ponavljajući misao da su ljudi svinje, divlje svinje, likovi koje je stvorio Havel, pisac i buntovnik, a zatim i predsednik Čehoslovačke i Češke, podsećaju i na Orvelovu izvrsnu anatomiju totalitarne vlasti u “Životinjskoj farmi”. Ni na toj farmi, kao ni na ovoj našoj, više se ne prepoznaje ko je svinja, a ko čovek.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici 14. septembra 2021. godine

Krivudavi putevi do slobode

28. Internacionalni pozorišni festival u Sibiu           

Sibiu- Na sceni pozorišta “Gong” je prikazana jedina srpska produkcija na festivalu, odnosno koprodukcija sa Velikom Britanijom, monodrama “Žena/More” nastala prema motivima Ibzenove drame “Dama sa mora”, u dramaturgiji i režiji Ane Furs i Maje Mitić, i izvođenju Maje Mitić  (predstava je premijerno prikazana u Nišu neposredno pre početka pandemije prošle godine i od tada nije izvođena). Igra je snažna u dramskom pogledu, i fizički je naročito naglašena, vidljivi su uticaji istraživačke estetike Dah teatra, čiji je glumica bila dugogodišnji član (ovo je njena prva solo predstava, posle odlaska iz Dah teatra).

Foto Dragos Dumitru (predstava “Žena/More”)

Polazeći od Ibzenove drame, čija je protagonistkinja Elida, doktorova žena labilnog zdravlja, opsednuta morem i muškarcem iz prošlosti, autori vešto istražuju teme ljubavi, izbora, slobode. Atmosfera je sugestivna, scena je delikatno osvetljena, posuta knjigama, haljinama, plastičnim flašama, kao i morskom solju, tom simbolu života. Zvuci talasa pojačavaju osećanje samoće, stanja koje aktivno budi sećanja i misli o životu i smrti, njihovoj nerazdvojnosti, suštinskoj bliskosti. Tokom razmotavanja radnje, dosledno se brehtovski rastače pozorišni mehanizam, iluzije o istini, što je odgovarajuća forma izražavanja ibzenovskog rastakanja životnih i bračnih iluzija. Paralelno sa prikazivanjem psiholoških drama borbe lika na putu osvajanja slobode, glumica pažljivo izlaže i sopstvenu dramu igranja Ibzenovog komada, sa čijim nastajanjem nas direktno upoznaje. Suptilno i postepeno otkriva proces scenskog predstavljanja, preispitujući smisao bavljenja glumom, kao oblikom istraživanja ličnog identiteta. Takođe, imajući u vidu da je u Sibiu igrana engleska verzija predstave, Mitićeva podsticajno analizira i odnos između nastupa na maternjem i engleskom jeziku, kao i tanane razlike u značenjima reči. Do kraja predstave se iluzija sasvim rastura, sa paljenjem svetla u celoj sali, i obraćanjem publici, pozivom da jedan gledalac postane učesnik, Majin partner u igri. Potpuno razbijena scenska iluzija se može shvatiti kao simbolički trijumf istine, prodor svetla u mraku neznanja, odnosno, dosezanje slobode.

Na festivalu je vladalo veliko interesovanje i za britansko-francusku produkciju “Šekspir-Bah/Ruke vremena”, nesumnjivo zbog nastupa veličanstvene Šarlote Rempling. Ovo izvođenje se teško može definisati kao teatar, jer na sceni nema baš mnogo elemenata teatralnosti, ali je nedvosmisleno ostavilo traga zbog živog prisustva grandiozne Remplingove, njenog krhkog tela, snage prisutnosti, hipnotičkog glasa. Na nežno osvetljenoj, praznoj sceni Nacionalnog pozorišta “Radu Stanka”, ona čita originalne tekstove Šekspirovih soneta, praćena magičnom muzikom Baha, koju izvodi čelistkinja Sonja Vider-Aterton. Slušanje nestvarne Šekspirove poezije koja sumira emotivno razarajuća iskustva života, ljubavi i bola gubitka, upletenu sa Bahovim čudesnim svetom, uspešno baca gledaoca u osobeno meditativno stanje, u sferu imaginativnog i poetskog, na prostor mogućeg susreta sa sobom, ili pronalaženja sebe.

Foto Sebastian Marcovici (predstava “Nadmudrivanje đavola”)

Blisko jaka osećanja, iz dubine nesvesnog, izazvao je i susret sa delom vrhunskog britanskog koreografa bangladešanskog porekla, Akrama Kana. On se predstavio produkcijom “Nadmudrivanje đavola”, inspirisanom sumerskim “Epom o Gilgamešu”. Krećući od ove građe, šest izvanredno virtuoznih plesača, markantnog, eruptivnog fizičkog izraza, traga za suštinom ljudskosti. Praćeni dramatičnom muzikom Vinćenca Lamanje, oni kroz pokret i ples ispituju našu ranjivost i smrtnost, ali i težnju ka besmrtnosti, kroz neprekidna kopanja po sebi, odlučna suočavanja sa sopstvenim slabostima. U ovim mitskim, arhetipskim materijalima se otkriva istina da je patnja blagoslov, put koji je neophodno preći, da bi se pronašli mudrost i mir.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici, 7. septembra 2021. godine

Festivalski dani teku

28. Internacionalni pozorišni festival u Sibiu

Sibiu- Ansambl Nacionalnog teatra “Mihai Eminesku” iz Moldavije izveo je monumentalni, mnogoljudni epski spektakl “Sibirska dokumenta” u udaljenom prostoru “Fabrike kulture”, koji je bilo pomalo zastrašujuće pronaći u kišnom Sibiuu, u sredini ničega i kasnim noćnim satima, ali je avantura bila vredna i svrsishodna, odgovarajuće uklopljena u duh predstave. Nastao iz dokumentarne građe, prema sećanjima svedoka, preživelih žrtava sovjetskog gulaga, tekst koji su uobličili Petru Hadarka i Marijana Onćeanu govori o stradanjima stanovništva Moldavije, po dolasku staljinista na vlast četrdesetih godina. Predstava epski razmahano govori o patnji prouzrokovanoj komunističkim “oslobađanjem” Moldavije, posledicama političkog nasilja, u čijoj se srži nalazi gnusna glad za vlašću, pokoravanjem i ponižavanjem. Ova multimedijalna produkcija je bitno oslonjena na moć vizuelno impozantnih prizora, grandiozne scenografije, kao i emotivno snažnih tradicionalnih pesama, koji u celini grade sugestivan utisak o tragičnosti (ponavljajuće) istorije, okrutnostima koje treba praštati, ali ne zaboraviti.

Foto Adi Bulboaca (predstava “Sibirska dokumenta”)

U sali Nacionalnog pozorišta “Radu Stanka” iz Sibiua prikazana je njihova produkcija, “Iranska konferencija”, prema izvanrednom tekstu Ivana Viripajeva, ruskog pisca čiji su komadi kod nas opravdano postizali izuzetan uspeh, kod kritike i publike (“Pijani” u Ateljeu 212, “Kiseonik” na Belefu, “Iluzije” u Teatru Vuk). Predstavu je režirao Bobi Prikop, umetnik mlađe generacije koji je već veoma cenjen i nagrađivan u rumunskom teatru. Radnja je postavljena stilizovano, precizno i vizuelno takođe upečatljivo. Deset govornika koji predstavljaju krem kritičko-filozofskog mišljenja savremenog zapadnog sveta, sede u nizu, na konferenciji posvećenoj političkoj situaciji u Iranu. Polazeći od razmatranja života u represivnom društvu, teme drame i predstave se šire u brojnim pravcima, provokativno secirajući odnose između Zapada i Istoka, materijalnosti i duhovnosti, bogatstva i bede. Ova predstava je ostavila markantan trag prvo zbog vrednog teksta koji podstiče misli o esencijalnoj svrsi života, sreći, istini, odgovornosti, prevazilaženju bola, ljubavi, slobodi. Takođe, glumci nastupaju vešto i delikatno, dok je režija nenametljivo probojna. Multimedijalna rešenja, suptilne i asocijativne video projekcije u pozadini izoštravaju poetska i metafizička značenja. U tom smislu je naročito snažan kraj, kada estetski zavodljivi prizori kosmosa odgovarajuće upotpunjavaju filozofsku poeziju jedne od učesnica konferencije, ogledalo iskustva ljubavi zbog koje je žrtvovala slobodu, dosežući prostor bezgranične ekstaze.

Promo fotografija (“Iranska konferencija”)

Festivalsko iskustvo nažalost nije uvek ekstatično. Gledalac sa namerom, ili greškom, može da nabasa na predstavu koja ga emotivno i fizički iscedi, što je bio moj slučaj sa odlaskom na predstavu “Beli zec, crveni zec”. Reč je o nezavisnoj nemačko-britanskoj produkciji, nastaloj prema nagrađivanom i širom sveta izvođenom tekstu iranskog pisca Nasima Soleinmapura. Nisam planirala da je gledam, na nju sam zapravo zalutala, jer sam greškom otišla u pozorište “Gong”, umesto u “Fabriku kulture” (što nije iznenađujuće, jer je u festivalskoj ponudi mnogo istovremenih događaja i aktivnih izvođačkih prostora). U osnovi ona nije nezanimljiva – pisac Nasim je dvadesetdevetogodišnji protagonista monodrame koji razvezuje lična, istinita i bolna iskustva represije u njegovoj zemlji (zbog odbijanja vojne službe, oduzet mu je pasoš). On postavlja pitanja o politici i slobodi, vešto problematizujući lični identitet, istražuje ga kroz odnos glumca i lika. Florin Pjeršic igra protagonistu, čita tekst, u konceptu relaksirane probe (tekst se inače uvek izvodi bez reditelja, sa glumcima koji se menjaju i koji se prvi put susreću sa tekstom). Njegov nastup je baziran na improvizaciji, a scenski humor i živost donosi u najvećoj meri publika, koju glumac neprestano izvodi na scenu. Gledaoci sa entuzijazmom igraju metaforičke uloge životinja, zečeva ili medveda. Najveći problem predstave je rasplinuta dramaturgija, ima mnogo ponavljanja koja izazivaju dosadu i premor – dva sata je predugo trajanje za ovu vrstu imerzivno-teatarskog eksperimenta. Zato sam drugi sat predstave provela boreći se sa svojim načelnim stavom da se nijedna predstava ne napušta. Borba je završena u korist tog stava, ali na štetu predstave “Oma” Jožefa Nađa koju sam propustila jer nisam ostavila bele i crvene zečeve, gubeći pri tome (privremeno) i festivalsku radost. No, sa vedrije strane, bez padova nema ni uspona, ili, da bismo se pronašli, moramo se izgubiti.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici 1. septembra 2021. godine