Month: February 2021

Traganje za smislom pozorišta

“Kišne kapi na vrelom kamenju”, prema drami Rajnera Vernera Fasbindera, dramaturgija Tijana Grumić, režija Jug Đorđević, Beogradsko dramsko pozorište

Polazeći od jednog od prvih Fasbinderovih komada (1966), autorski tim predstave “Kišne kapi na vrelom kamenju” izvodi njegovu dekonstrukciju, smeštajući radnju i likove u kontekst pozorišta u pozorištu (dramaturgija Tijana Grumić). Originalna drama, odnosno “komedija sa pseudotragičnim krajem”, kako je podnaslovljeno u tekstu, predstavlja složene odnose između četiri lika. Istražuju se teme seksualnosti, gej i strejt odnosa, intimnosti, ljubomore, braka i zajedničkog života uopšte, provocirajući, fasbinderovski, konvencionalna društvena shvatanja, predrasude i malograđanštinu. Komad je svakako zanimljiv zbog razumevanja Fasbinderovog opusa u celini, jer otkriva razvojnu liniju njegovih interesovanja, koja će se kasnije razgranati i produbiti, ali, sam po sebi, on ne nudi neko impozantno bogatstvo značenja. Zato, odluka da se radnja pozicionira u okolnosti pozorišne produkcije, vrlo je opravdana, jer dovodi do širenja značenja predstave, razotkrivanja procesa nastajanja teatra, odnosa između glumaca, reditelja i glumaca, publike i autora, ali i funkcije pozorišta uopšte. Takođe, ta dekonstrukcija dovodi i do žanrovskog usložnjavanja, jer se proizvode novi, komični i dramski slojevi.

Foto Dragana Udovičić – BDP

Reditelj Jug Đorđević raskošno koristi potencijale novog scenskog teksta, gradeći vrednu predstavu, na stilizaciji, teatralnosti, maštovitoj igri. Na samom početku, kada nam glumci kažu da će izvesti jednu pesmu na nemačkom jeziku, jer se radnja dešava u Nemačkoj, utvrđuje se odgovarajući koncept brehtovske uslovnosti koji će do kraja biti dosledan (kompozitor Julija Đorđević, scenski pokret Damjan Kecojević). Pavle Pekić nastupa u ulozi reditelja koji sedi u prvom redu gledališta, vodeći audiciju na koju je došao glumac, u tumačenju Aleksandra Vučkovića. On igra i Franca, lika u Fasbinderovoj drami “Kišne kapi na vrelom kamenju” koja se razmotava tokom probe, dok Pekić kao reditelj predstavlja i Leopolda, čita njegove replike, u komunikaciji sa Francom. Na nivou izvođenja Fasbinderove drame, pratimo razvoj njihovog odnosa, slučajnog upoznavanja koje dovodi do burne seksualne veze i zajedničkog života, ali i kasnijih komplikacija sa njihovim partnerkama, Anom i Verom. Interpretacija Fasbinderovog teksta prepliće se sa produbljivanjem odnosa između mladog glumca i reditelja, što pokreće pitanja o granicama žrtvovanja za profesiju, kao i o manipulaciji, pri čemu se vrlo vešto ukrštaju motivi, u igri uloga i stvarnosti. Njihove nastupe povremeno prekidaju Ljubinka Klarić i Iva Ilinčić, koje se motaju po sceni, tu i tamo upadaju i prekidaju probe, postojano razbijajući iluziju igre, što ima i komična značenja. One takođe igraju glumice, koje će se kasnije uključiti u tumačenje Fasbinderove drame, oblikujući likove Ane i Vere.

Paralelne radnje se postepeno i prirodno slivaju u jedan tok, Fasbinderove drame, kojim će se predstava i završiti, izazovno postavljajući pitanja o odnosima između stvarnog i igranog, realnosti i teatra. U poslednjoj trećini predstave se oseti potreba za snažnijom dinamikom, zbog čega se može reći da je njeno trajanje u celini moglo da bude malo kraće. Drugim rečima, primećuje se potreba za zgušnjavanjem događaja, što bi dovelo do poželjnog ubrzavanja tempa.

Izvođenje paralelnih scenskih tokova plodno je tlo za osobeno razvijanje rediteljskih, scenografskih i glumačkih rešenja. Vizuelno je upečatljiva transformacija scenskog prostora, na primer izgradnja stilizovane sobe, Leopoldovog doma, koji Pekić sam sastavlja, od dasaka i rekvizita koji su bili po strani (scenograf Andreja Rondović, kostimograf Velimirka Damjanović). Izdvojićemo i efektnost igre Ive Ilinčić, kao glumice koja čeka red za izlazak na scenu, kada histerično brblja pred drugom glumicom, u strepnji zbog uloge, ali i uzbuđenju zbog susreta sa njom.

Svi glumci spretno oblikuju dvostrukost uloga, sa jedne strane su formalno hladni i otuđeni, kada pokazuju da igraju, dok se sa druge identifikuju sa  likovima, dramski sugestivno prikazujući njihovu suštinu. Ta neprestana klackalica između igranja i pokazivanja igranja, vrlo je izazovna u komičnom, ali i performativnom smislu, izlazi iz okvira dramskog teatra, ulazeći u sferu performansa. To znači  istraživanje formalnih aspekata scenskog predstavljanja, što je novi nivo značenja predstave, izliven iz zaista inspirativne dekonstrukcije Fasbinderovog teksta.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici, 24. februara 2021. godine

Isterivanje društvenih demona

“Smrt gospodina Goluže”, tekst Ana Đorđević, po motivima pripovetke Branimira Šćepanovića, režija Patrik Lazić, koprodukcija Pozorište mladih, Beoart i Centar za razvoj vizuelne kulture

Foto Vojin Ivkov – Pozorište mladih

Polazeći od pripovetke “Smrt gospodina Goluže” (1977) Branimira Šćepanovića, autorka dramskog teksta Ana Đorđević radnju smešta u okvire rijaliti-šoua. U Šćepanovićevom delu postoji motiv televizijskog oglašavanja Golužine navodno samoubilačke posete varošici gde se radnja dešava, kao i ideja popularizacije tog mesta njegovom smrću. U scenskom tekstu su oni postavljeni u prvi plan – dvočlana televizijska ekipa dolazi u neodređenu seosku zabit, gde su ih pozvali vlasnici kafane, kako bi snimili samoubistvo gospodina Goluže, i tako učinili njihovu kafanu popularnom. U pripoveci likovi varošice nemaju imena, u funkciji su kolektiviteta, što se može tumačiti kao oznaka odsustva individualnosti, jednoobraznosti mišljenja i delovanja. U dramskom tekstu likovi imaju imena, i razvijeniji su u odnosu na Šćepanovićevo delo, ali je takođe važna njihova pripadnost grupi. Scenski tekst je izazovan, značenjski i žanrovski, zato što u upečatljivoj tragikomičnoj formi donosi otrežnjujuće opservacije, pokrećući važna pitanja o društvenoj paranoji, primitivizmu, smislu života, spasenju kroz ljubav, kao i o apsurdima popularnosti.

Reditelj Patrik Lazić dramsku radnju postavlja u odgovarajućem apsurdno-parodičnom maniru, smešta je na simbolički okruglu scenu – kafanu, prostor ritualnog istrebljenja društvenih demona (scenograf Vesna Popović). Osnovna atmosfera je upečatljiva, nosi težinu zluradosti, jezu košmara u kolektivu, iskonsku ljudsku zajedljivost. Takva postavka je idejno i stilski bliska Lazićevoj ranijoj režiji “Finih mrtvih devojaka” u Beogradskom dramskom pozorištu, gde je ansambl stilski i kvalitativno ujednačenom igrom uspešno izveo rediteljski koncept, dok ovde to nažalost nije sasvim slučaj. Zbog nedovoljno suptilno i precizno uobličene igre, stilske neusaglašenosti nastupa, predstava u celini nema veliku izražajnu snagu. Ona samo povremeno stigne do gledaoca, delujući sporadičnom moći apsurda, tragedijom saznanja o ljudskoj prirodi.

Katarina Marković je ubedljiva kao televizijska voditeljka koja ironično boji njenu pragmatičnost i “profesionalnost”, manipulaciju sentimentalnim emocijama. Saša Torlaković je nedovoljno definisani gospodin Goluža, nije nam potpuno jasno njegovo nezadovoljstvo, motivacija postupaka. Jeste razumljivo to da je on drastično izdvojen iz tog brutalno nazadnog okruženja primitivnih galamdžija, odmeren je i uglađen, u potrazi za mirom, lepotom i smislom. Masu bangavih malograđana, to kolektivno telo zlobe, grade likovi gazde kafane Vasilija (Saša Latinović), konobarice Jelene (Kristina Savkov), grobara Gavrila (Slobodan Ninković), učiteljice i kafanske pevačice Smiljke (Neda Danilović), berberina Bude (Ivan Đurić), fotografa Brace (Dragan Zorić), Bracine žene Zorke (Vera Hrćan Ostojić), mesara Mirka (Saša Stojković) i njegove žene Mirke (Marija Radovanov), udovice Anke (Slavica Vučetić). Oni u celini nisu dovoljno suptilno uobličeni, igra češće naginje ka oštrom realizmu, a ne ka potrebnom apsurdu. Postoje, naravno, i uspela rešenja, na primer groteskna scena kolektivnog bajanja, predvođena Zorkom, kada se svi opsesivno trljaju belim lukom, protiv vradžbina i straha od nepoznatog Goluže, otkrivajući tragikomično praznoverje.   

Video-snimci na ekranu, pričvršenom u pozadini, uvedeni su uglavnom nedosledno. Smenjuju se parodične reklame sponzora, dugi prizori igranja golfa i povremeno uključivanje uživo sa mesta dešavanja, video-prenos događaja oko Golužinog dolaska. Nisu spretno iskorišćene mogućnosti kombinovanja žive igre i njenog video prenosa, a nije jasan ni sistem njegovog povremenog emitovanja.

Kružni, ritualni scenski prostor se  uspešno opravdava na kraju, kada su stanovnici te bestragije okupljeni pod maskama životinjskih glava, u dimu i bučnim rečima i tonovima pesme “Gospodin Goluža” (kompozitor Rambo Amadeus). Kao neki isterivači đavola, oni u transu odvode Golužu u nepoznatu dubinu, putem uzane, uzdignute pozornice, u (simboličku) smrt (koreograf Ista Stepanov, kostimograf Milica Grbić Komazec). Golužin kraj je u predstavi tako efektno rešen, što je dobra simbolička nadgradnja završetka Šćepanovićeve pripovetke, gde protagonista slučajno odlazi u smrt, proklizavanjem sa mosta, praćen publikom koja navija za njegovo samoubistvo, koje on zapravo uopšte nije hteo da izvrši.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 19. februara 2021. godine