Month: May 2019

Vreme za rušenje i vreme za građenje

„Getsimanski vrt“, tekst Dejvid Her, režija Ljiljana Todorović, Atelje 212

Foto Atelje 212

Drama „Getsimanski vrt“ Dejvida Hera, prvi put izvedena 2008. godine u Nacionalnom teatru u Londonu, izuzetan je politički komad koji višestrano raskopava današnje globalno političko licemerje, mehanizme borbe za vlast i njeno očuvanje, opštu negativnu selekciju i posledični raspad suštinskih ljudskih vrednosti. Radnja se dešava u okrilju porodice Meredit Gest, ministarke u britanskoj vladi, u trenucima porodične krize. Tu se prelamaju problemi urušavanja tradicionalnog porodičnog sklada, večnog bunta dece protiv roditelja, odnosno u ovom slučaju, otpora dece prema bespoštednoj brutalnosti materijalističkih principa koje im roditelji ostavljaju. Ova drama pokazuje Herov kontinuitet interesovanja za rasecanje delikatnih društvenih pitanja, potvrđujući živost i žilavost savremenog političkog pozorišta, ostvarenog u tradicionalnoj dramskoj formi. Fokusirajući se na analizu političke korumpiranosti, Her sagledava okolnosti globalnog sloma ljudskih vrednosti, razobličava vladavinu birokratije, apsolutizam pohlepe i cinizma, koji su pregazili plemenitost i ljubav, stvarajući pri tome ogromne klasne razlike. Postavljanje ovog komada na scenu Ateljea 212 odličan je repertoarski potez, jer nam daje mogućnost uvida u tokove savremene evropske drame, čija su značenja sasvim primenljiva i u našem kontekstu.

Ljiljana Todorović Herov komad na scenu postavlja dosledno, primereno realistički, sa povremenim, potrebnim iskliznućima u stilizaciju i poeziju. Režija je ključno oslonjena na upadljive vrednosti teksta i rad sa glumcima koji uglavnom skladno i uverljivo iznose složenost Herovog dramskog tkanja. Dara Džokić igra Meredit Gest, pragmatičnu ministarku unutrašnjih poslova, sasvim usredsređenu na politiku, dok joj se porodica pred očima raspada. Jovana Gavrilović je vrlo energična kao njena pobunjena ćerka Suzet, lucidna tinejdžerka koja se kroz ekstremne postupke, uzimanje droga i seksualni promiskuitet, protivi ustrojstvu sveta njenih roditelja. Branislav Trifunović je bivši policajac Majk, suzdržan i tunjav, korektan, ali nedorečen lik. Jelena Đokić samouvereno i snažno igra njegovu suprugu Lori, važan lik u drami koji prolazi kroz biblijski Getsimanski vrt, metaforično vreme sumnje. Kao umetnica, ona je nosilac potisnutih društvenih vrednosti, posvećenosti i dobrote, osetljiva je i misleća. Lori je nastavnica muzike koja je dala otkaz u školi, zbog sputavajuće birokratije, i izabrala da bude ulična muzičarka, birajući tako slobodu i očuvanje istinske kreativnosti. Marta Bjelica odgovarajuće kruto igra Monik Tusan, ministarkinu diskretnu savetnicu, Petar Benčina je nonšalatno samouveren Alek Bizli, predsednik vlade, a Vladislav Mihailović beskičmeni novinar Džef.

U gustom dramskom tkanju, Her ne zaboravlja satiričke oštrice, nalik Tomu Stopardu, a u najboljoj britanskoj komičkoj tradiciji, Šoa i Vajlda. One sa jedne strane britko zasmejavaju publiku, dok sa druge označavaju neposustajući društveni kriticizam. U beogradskoj predstavi, ove važne komičke crte najviše nose vickasti Branko Vidaković, u ulozi ciničnog i duhovno pustog Ota Falona, kao i ubedljivi Slaven Došlo, u liku arogantnog Frenka Pega, prepoznatljivo zloćudnog tipa politički koristoljubivog homoseksualca.

Foto Atelje 212

Scenografija Magdalene Vlajić u osnovi je stilizovana i funkcionalna, ali povremeno neprecizna i kabasta. Na primer, nije baš jasno značenje apstraktnih predmeta koji se spuštaju i podižu sa promenom prizora, pri čemu su i na formalnom planu pomalo nezgrapni. Kostimi Svetlane Cvijanović su takođe funkcionalni i savremeni, a muzika kompozitora Zorana Erića prigodno prati i dopunjava igru, u pogledu osećajnosti i građenja napetosti. Video radovi koji se projektuju na stilizovani viseći prozor estetizovano prikazuju neprestanu sumornost londonske kiše, fino lirski bojeći atmosferu.

Poetski epilog drame i predstave doživljavamo kao proboj nade. Na opusteloj sceni koja predstavlja more ostaju samo Lori i Suzet, praćene tihim šumovima talasa i tonovima Betovenove sonate. Njihovo prijateljstvo donosi trijumf ljudskosti, simbolički brišući svet okrenut naopačke, svet vladajuće politike, vođen gnusnim, materijalističkim idejama. U duhu takvih očekivanja promena, da se vratimo na Bibliju, na koju se ovaj komad oslanja, na Knjigu Propovednika koja otkriva večnu cikličnost sveta: „Svemu ima vreme, i svakom poslu pod nebom ima vreme. Ima vreme kad se rađa, i vreme kad se umire. Vreme kad se ljubi, i vreme kad se mrzi, vreme ratu i vreme miru…“ Građenje će smeniti rušenje, smeh plač, isceljenje bolest.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici, 26. maja 2019. godine

Krug nalaženja istine

„Naši preci, jedite sa nama“, tekst Goran Milenković, režija Stevan Bodroža, koprodukcija Narodno pozorište Sterija, Vršac i Puls teatar, Lazarevac

Drama  „Naši preci, jedite sa nama“ Gorana Milenkovića intimno je, ispovedno i naglašeno poetsko delo koje predstavlja inspirativan scenski materijal, na više nivoa. U izvesnom smislu se nadovezuje na „Sabirni centar“ Dušana Kovačevića, u pogledu ukrštanja sudbina umrlih ljudi na nekom metafizičkom prostoru. Likovi različitih društvenih klasa, uverenja i ograničenja, sreću se na ovom mestu, otvarajući različite poglede na život i smrt. Postavljaju se pitanja o dobru i zlu, odnosu prema roditeljima i deci, manjinama, kao i predrasudama koje onemogućavaju razumevanje celine. Svako od njih se na ovom simboličkom prostoru suočava sa demonima zemaljskog života, rasplićući pred nama potresne pojedinačne sudbine.

Izražene poetske vrednosti Milenkovićeve drame dolaze do naročitog izražaja u svedenoj, elegantnoj i doslednoj praizvedbi Stevana Bodrože, jednoj od najuspešnijih režija u njegovom dosadašnjem radu. Ova produkcija nas je podsetila na njegovu raniju lazarevačku predstavu „Telo“, prema takođe inspirativnoj drami Branislave Ilić, zbog bliske vizuelne elegancije i dirljive iskrenosti odigranih drama.

Cela radnja Milenkovićevog komada je raspoređena oko jednog velikog belog stola, za kojim sedi i publika. Blizina gledalaca i izvođača dovodi do posebno jakog doživljaja, što istovremeno publiku čini neodvojivim delom izvođenja koje podseća na magijski ritual (scenografija Sofija Lučić). Takav koncept teme i izvođenja nas je u određenoj meri podsetio na ritualno-simbolistički teatar Tadeuša Kantora. Osobeno estetsko osećanje izazvano je zbog suptilnog prodora onostranog, susreta onog i ovog sveta, oživljenom prostoru transcendentalnog iskustva.

Foto NP Vršac i Puls teatar

Glumci lazarevačkog i vršačkog pozorišta su ujednačeno i dostojno, na polju stilizovanog realizma, izgradili likove prostitutki, homoseksualaca, bogomoljaca, ubica. Snažan emotivan doživljaj gledalaca izaziva intimno ispovedanje ovih ljudi o lomovima zbog nasilja u braku, društvene osude promiskuiteta i homosekualnosti, ali i beskompromisnosti u pogledu razotkrivanja političkih ujdurmi. Uglješa Spasojević je zlokobni Endi koji se od početka postavlja kao neki vođa ovog čudnog skupa ljudi, a čiji ćemo prethodni život na zemlji sa užasom postepeno otkrivati.  Milica Stefanović je tanano uobličila zavdljivu Dušu, odbačenu i prokaženu u licemernom društvu zbog otvorenih seksualnih apetita. Nedim Nezirović igra delikatnog Petra, homoseksualca koji je stradao zbog mržnje prema drugačijima, odbačen od porodice i ostatka okruženja. Aleksandar Trmčić je agresivno bogu pokoran Darko koji u tom fanatizmu krije nagomilane lične frustracije. Maja Jovanović je samouverena Saša, upadljivo drugačija od ostalih, samouverena novinarka koju je pojeo mrak zbog upornog izveštavanja o društveno-političkim nepravdama. Ivana Nedeljković predstavlja Danu malograđanskih shvatanja, punu predrasuda o poziciji žene, i žrtvu surovosti patrijarhata. Vanja Radošević je prikazala Ninu, stradalu zbog prekomernog činjenja dobra, kao i pogrešnih ličnih izbora koji su je doveli do krajnje, bolne usamljenosti.

Rediteljski postupci, utemeljeni u upečatljivom stilizovanom minimalizmu, na pravi način su izneli poetsku snagu drame, ali i njenu nenametljivu apsurdnu komiku.  Izdvojićemo nežnu zavodljivost pada kapi kiše, pojavu Anđela (Neda Grubiša) koji izlazi iz dubine stola, simboličkog Hada, kao i smene guste tišine i tihe hipnotičke muzike.

Pomenuti Kantor je težio „zatvorenom pozorištu“ koje opčinjava gledaoca zbog primoravanja da se potpuno usredsredi na radnju. On je želeo da se publika oseća kao u senci ogromne piramide, nepristupačne, ali sa izvanrednom metafizičkom snagom. Simbolička odvojenost takvog pozorišta je moćna jer otvara granične prostore, one koje vode do oslobađajuće istine. Krug u kome se ovde sve dešava je takođe jak višeznačni simbol, kosmosa, vremena, života. Bez početka i bez kraja, znak je besmrtnosti.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici, 5.5.2019. godine