Tag: Zlatko Pakovic

Ljubav i drugi demoni

Festival „Dezire“: predstave „Ljubav i ekonomija“ Boruta Šeparovića, „Otelo-nezakonita liturgija“ Zlatka Pakovića i „Moja fabrika“ Selme Spahić

Subotica – Podstaknut mogućnošću ponovnog uvođenja zabrane abortusa u Hrvatskoj, Borut Šeparović je napravio predstavu, dokumentarno-edukativno- predavanje-performans „Ljubav i ekonomija“ (produkcija Montažstroj, Zagreb). Izvedena u bioskopskoj sali Otvorenog univerziteta, ova multimedijalna predstava u prvom delu prikazuje istoriju zabrane abortusa u Hrvatskoj. U spletu naratorkinog izlaganja (Nataša Mihoci), dokumentarnih fotografija, filmova, audio zapisa i brehtovskih songova diskretno ironičnog tona, pratimo istoriju jezivih posledica ilegalnih pobačaja. Drugi deo predstave je interaktivan, stvaraju ga gledaoci koji se javljaju da komentarišu ovaj problem, izuzetno važan u političkom, etičkom, psihološkom smislu. Na širem planu, zabrana abortusa vodi zabrani slobodnog mišljenja i izražavanja, zbog čega je tema naročito društveno bitna. Pored toga, Šeparovićev performans je zanimljiv i zbog nenametljive problematizacije pozorišnih granica. Postavljanjem ovakve scenske forme, izgrađene na razorenoj dramskoj strukturi i pomeranju ka narativnom, participativnom i forumskom izrazu, dubinski se provocira razmišljanje o suštini pozorišta.

Tradicionalna dramska forma je rastočena i u predstavi „Otelo-nezakonita liturgija“ reditelja Zlatka Pakovića, koja takođe ima sastojke predavanja-performansa i važnu participativnu komponentu. Ova produkcija Teatra Verdi iz Zadra nalazi se na prepoznatljivoj liniji Pakovićevog rada. Između konferencije, Brehtovog epskog pozorišta otuđenja i songova, i dramskih prizora, Paković dekomponuje Šekspirovog „Otela“. Reditelj je i akter, narator koji u mesarskoj pregači simbolički kasapi uobičajena, romantizovana tumačenja ove tragedije. „Otelo“ je na zadarskoj sceni pročitan u kontekstu aktuelne problematike dolaska migranata iz Afrike i sa Bliskog istoka u Evropu, gde se dočekuju ogradama od žilet žica. Otelo (Juraj Aras) ovde žudi da bude ljubomoran kako se ne bi suočio sa istinom da je u službi divljačkog imperijalizma, da je konvertit, Musliman koji je postao Hrišćanin iz čistog koristoljublja.

Foto Desire festival/Edvard Molnar

Publika okružuje scenski prostor, izvođači nam se obraćaju direktno, granica između nas nema. Narator na samom početku uspostavlja vezu sa nama, kolektivnim Jagom, pruža nam da dodirnemo krv na njegovoj mesarskoj pregači. Ne dozvoljava nam da ostanemo na prostoru bezbedne distance, već nas simbolički čini odgovornima za događaje koji se odvijaju na sceni, ogledalu života, pozornici mržnje prema drugačijima. Pakovićev neobično provokativan „Otelo“ je klanica laži uvijenih u tobožnje istine, prostor demistifikacije neoliberalnih intelektualaca koji se iz svojih lagodnih pozicija samo prividno bore protiv neljudskog sistema, dok ga zapravo održavaju.

I u predstavi „Moja fabrika“, čiji je tekst nastao prema istoimenoj knjizi  Selvedina Avdića, ima narativnih i dokumentarno-istorijskih crta, ali su one deo teatralnije, estetizovanije celine. Ova produkcija Bosanskog narodnog pozorišta iz Zenice, u režiji Selme Spahić, tematizuje tesnu vezanost Željezare u Zenici sa životom u ovom gradu. Na sceni pratimo istoriju Željezare, od njenog osnivanja do danas, u multimedijalnoj formi. Ispletena je mreža fotografija i filmova koji se projektuju na platno u obliku fabrike, zatim dokumentaristički utemeljenih sećanja, kao i songova i markantne koreografije koja odražava radničke živote. Na preovlađujuće praznoj sceni, zenički ansambl posvećeno i sugestivno oblikuje kolektivno radničko telo, mozaik društvenog zajedništva, ogledalo političkih tokova.

Foto Press / Muhamed Tunović Badi

U istoriji Željezare se poetski i dramski upečatljivo prelama istorija Jugoslavije i Bosne dvadesetog i dvadeset prvog veka, ratne traume, ali i nekadašnje radosti života u stabilnom sistemu. Projekcije delova filma „Uzavreli grad“ Veljka Bulajića čija se radnja dešava u Zenici, ili Titovih govora, grade nostalgičan odnos prema prošlosti. Lirska značenja pojačavaju fini poetski začini, od stilizovanih visećih lubenica do nežnog padanja snega. Snaga osećajnosti igre postaje naročito probojna na kraju, sa saznanjem o zatvaranju Željezare, posledice zverske društvene tranzicije. Predstavu efektno zaokružuju apokaliptične slike aktera u oklopnim odelima protiv radijacije. Oni se gube u dimu, nestaju kao što je nestala Željezara, i prošlost punijih života.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 25.12.2017.

Advertisements

Odbrana slobode i časti

„Don Kihot ili šta su danas vetrenjače i odakle vetar duva“, autor i reditelj Zlatko Paković, prema „Don Kihotu“ Migela de Servantesa, Studentski kulturni centar Novi Sad

U scenskom tekstu „Don Kihot ili šta su danas vetrenjače i odakle vetar duva“, autor Zlatko Paković polazi od Servantesovog „Don Kihota“, gradeći njegovo savremeno tumačenje u fragmentarnoj formi, trijumviratu epike, dramatike i lirike. Tekst je predložak za postdramsku predstavu, vođenu kao predavanje-performans, formalno blizak Pakovićevim ranijim produkcijama, „Ibzenov Neprijatelj naroda kao Brehtov poučni komad“ ili „Filosofija palanke“. Ova verzija „Don Kihota“ donosi postmodernizmu bliske „spojeve nespojivog“, sudare elitizma i populizma, književno-istorijskog i dokumentarno-savremenog. Opersko pevanje je ukršteno sa pučkim humorom, dok su filozofske rasprave upletene sa melodramskim linijama radnje.

Predstava je premijerno izvedena u prostoru „Fabrike“, Studentskog kulturnog centra Novi Sad, odgovarajućeg industrijskog ambijenta koji prkosi konceptu buržoaskog, konformističkog pozorišta. Gledaoci okružuju izvođače sa tri strane, pri čemu su granice između nas izbrisane, glumci učestalo zalaze u prostor gledalaca, uključujući nas konkretno i simbolički u tok predstave. Na primer, „vezuju nas“ papirnim trakama, pa nas kasnije oslobađaju, problematizujući granice i prekoračenja društvenih sloboda, o kojima aktivnije razmišljamo jer smo integralni deo predstave.

Na sceni se postojano gradi kolektivan duh igre, prožet rascvetalim pučkim veseljem zbog igre same, detinjastom radošću zbog slobode izražavanja. U vezi sa time, donkihotovski osećaj časti i pravde se ukazuje kao donekle infantilan, u pogledu naivne i nevine nesputanosti, tvrdoglavog odbacivanja konvencija i fundamentalnog praćenja fantazama, u svetu ispalom iz zgloba.

Nikola Đuričko začudno, ironično, blago karikaturalno igra beskompromisnog Don Kihota, junaka koji živi na rubovima stvarnosti, u svom idealizovanom svetu, čijim merilima romantičarski nastoji da iskoreni društvenu trulost.  Boris Milivojević kao Sančo Pansa takođe je obojen ironijom, boem je i šaljivdžija, ali i žrtva brutalnog kapitalizma, arhaičan i savremen u isto vreme. Operska pevačica Katarina Jovanović harizmatično tumači lik Dulsineje, Don Kihotove ljube. Kao i u lik Sanča Panse, i u njenu scensku pojavu su ugrađeni savremeni motivi sa značenjem pružanja otpora sveprisutnoj korupciji. Na primer, prvi song donosi Disove stihove: „Razvilo se crno vreme opadanja, nabujao šljam i razvrat i poroci, podigao se truli zadah propadanja“. Na njih se kasnije nadovezuje prizor iz našeg jasno savremenog društva, gde ona igra ucenjenu glavu koja se zamerila biznismenima-tajkunima.

Foto SKC NS

Poseban komički, karnevalski šarm oslobađa lik Rosinanta (Igor Filipović), Don Kihotovog konja koji voli da citira mudrosti, od Tertulijana, preko Sterije, do Lenjina. Muzika koju uživo na sceni izvode Zoran Tegeltija (perkusionista) i Miloš Nikolić (kompozitor i trubač) vodi tempo igre, i učestvuje u stvaranju pučke atmosfere. Svi tekstovi songova su uzeti iz srpske poezije, od pomenutog Disa, preko Zmaja, Crnjanskog, Vinavera, do epske narodne poezije, objedinjene idejom protesta protiv nagomilanih nepravdi. Paković je i izvođač, narator koji vodi glumce i publiku kroz Servantesovo delo, i njegova kasnija tumačenja. Na početku dobija batine od strane maskiranih napadača, jer je društveni bunt delatnost visokog rizika. To ga ne sprečava da taj put nastavi, naprotiv. Neposustajanje u borbi za istinu i slobodu, Don Kihotovo i Pakovićevo, može se izdvojiti kao jedna od glavnih ideja vodilja predstave.

Tražeći odgovor na pitanje  „Šta su danas vetrenjače“, narator u predstavi citira i Hajnriha Hajnea koji je napisao da su vetrenjače postale banke, otvarajući na taj način put tumačenja Srvantesovog dela u pravcu kritike razarajućeg kapitalizma. Prepuna citata i referenci, ova predstava, intelektualno i pučki, a prevashodno teatarski živo i sočno, krči gustu šumu značenja puta časti jednog viteza lutalice.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici 7.5.2017.