Tag: Veljko Micunovic

Cepanje (političkih) iluzija

“Demokratija”, Josif Brodski/Slobodan Obradović/Veljko Mićunović, koprodukcija Beogradsko dramsko pozorište i Novosadsko pozorište i “Mefisto”, Klaus Man/Fedor Šili/Boris Liješević, Novosadsko pozorište (beogradska premijera u Narodnom pozorištu)

Nastao prema drugoj drami Nobelovca Josifa Brodskog, satiričnoj, političkoj farsi, napisanoj 1991. godine, scenski tekst predstave “Demokratija” istražuje značenja mehanizama vlasti, autokratije, demokratije, društvenih promena i prilagođavanja na njih (adaptacija Slobodan Obradović). Radnja se dešava u jednoj autoritarnoj državi, u vrhu vlasti, kojoj nameću uvođenje demokratije, zbog čega članovi vlade ulaze u proces njenog proučavanja i razumevanja. U strukturu  fragmentarnog scenskog teksta uvedeni su i songovi, koji se izvode uz pratnju žive muzike, zbog čega se može reći da je forma predstave bliska političkom kabareu (kompozitor Irena Popović Dragović, muzičari Nikola Dragović, Ivan Mirković).

Na praznoj sceni, na kojoj se nalazi nekoliko stolica, mikrofona i muzički instrumenti, formalno, elegantno obučeni glumci, žestoko raspliću mehanizme političke moći (scenograf Marija Kalabić, kostimograf Jelena Stokuća). Radnja počinje probojno, u maniru početka Gogoljevog “Revizora”, sa eksplozivnom najavom šefa države o obavezi uspostavljanja demokratije, što nailazi na otpor vlade i želje da se odbrani postojeći totalitarizam. Ozren Grabarić zaista ekspresivno igra vođu, neumoljivog lidera, prodornog, intenzivnog pogleda i čvrstine, prepoznatljivo bezočnog u nameri da ostane na vlasti, zbog čega kasnije odlučuje da preuzme i funkciju opozicije. Arpad Mesaroš, Gabor Pongo, Ivana Nikolić i Tamara Aleksić takođe veoma posvećeno i precizno stvaraju likove članova vlade.

Režija Veljka Mićunovića je određena stilizacijom i ironijom. U pozadini se projektuju titlovi čija forma asocira na natpise na info-pultovima u državnim službama. Oni, donekle brehtovski, najavljuju teme, ili poglavlja shvatanja demokratije (“Demokratski rog izobilja”, “Sloboda izražavanja”), vodeći ka njihovoj dekonstrukciji, otkrivanju stvarnog značenja ispod zvaničnih parola (laži). Igra glumaca je tada ravna i bezlična, što se može shvatiti kao funkcija ironičnog razobličavanja političkih floskula. U tekst su uključeni i citati političara sa ovih prostora, od Tita do Miloševića, čime se značenja šire, osvajajući nove kontekste. Predstava “Demokratija” je svakako izazovno i dosledno izvedeno delo koje rastura iluzije demokratije, rasvetljavajući i ropstvo neoliberalizma, kao i vladavinu nestručnih koja obezbeđuje neograničenu vlast. Ipak, nedostaje joj sastojak koji bi je učinio katarzičnom, zrno magije ili emocija koja udara u stomak.

Tu katarzičnu snagu ima predstava “Mefisto” koja takođe raskopava tematska polja politike, vlasti, poslušnosti i otpora. Nastala je prema romanu Klausa Mana, napisanog 1936. godine, čiji je protagonista glumac Hendrik Hofgen, oblikovan prema životu stvarnog glumca Gustava Grindgensa (dramatizacija Fedor Šili). Radnja prati njegov uspon i vrtoglavi proboj, od rada u provincijskom pozorištu u Hamburgu, do sticanja nacionalne slave. Paralelno sa rastom uspeha, pratimo i njegovu transformaciju političkih uverenja, od vatrenog komunizma do klicanja nacizmu. Treća linija radnje prikazuje njegove uloge u pozorištu, Mefista i Hamleta, koje višeznačno odražavaju Hendrikove životne i političke izbore. Uloga Mefista je teatralizovano ogledalo njegovog života, nagodbe sa nacističkim đavolom, koja je otvorila put njegovog senzacionalnog uspeha.

Foto Aleksandar Milutinović (“Mefisto”)

Režija Borisa Liješevića je stilizovano realistička, precizna i delikatna, vizuelno intrigantna i simbolički potentna. Kao takva uspešno reflektuje složenost radnje koju vešto odmotavaju disciplinovani glumci Novosadskog pozorišta, od dijabolično ubedljivog Arona Balaža (Hendrik), preko Arpada Mesaroša (Oto Urlihs) i Emine Elor (Barbara Brukner), do Ištvana Kerešija (ministar, glumac) i drugih. U predstavu su takođe uvedeni songovi koji donose jaku koncentraciju poetskog izraza apokalipse pred vratima, a koreografija njihovog izvođenja je usklađeno snažna, preteća, zaslepljujuća (muzika David Klem, koreograf Ista Stepanov).

Vredna vizuelna rešenja suptilno odražavaju teatralnost života i diskretnu ulogu pozorišta u razotkrivanju te teatralnosti (scenografija Janja Valjarević). Ogledalo postavljeno na sredini crvene platforme koja stilizovano označava scenu, izobličavajuće duplira prizore, simbolički naglašavajući raslojenost, kao i odnos između stvarnosti i njenog odraza, ili istine i njenog naličja (laži). Slično se može tumačiti i povremena upotreba maski koje skrivaju lica iza ogledala, gradeći novi sloj privida koji još više zamućuje scensku radnju, estetizovanu sliku našeg sveta, upetljane mreže iluzija i laži.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 16. juna 2021. godine

Tragedija i katarza u vremenu tranzicije

„Radnička hronika“, tekst Petar Mihajlović, režija Veljko Mićunović, Narodno pozorište Subotica

„Radnička hronika“ Petra Mihajlovića je društveno osetljiva drama koja u fragmentima slika savremene radničke tragedije, posledice butalne tranzicije i privatizacija karakterističnih za ceo region. Ovu dramu Petra Mihajlovića, koja je imala svoju praizvedbu u Banja Luci 2010. godine, reditelj Veljko Mićunović na scenu Narodnog pozorišta u Subotici, postavlja izuzetno promišljeno, čisto, svedeno, autentično. Na elegantno, minimalistički dizajniranoj sceni, uokvirenoj polu-providnim paravanima, osam glumaca, Srđan Sekulić, Bojana Milanović, Jelena Mihajlović, Milan Vejnović, Dimitrije Dinić, Igor Greksa, Marko Vasiljević i Dimitrije Aranđelović, nastupaju stilizovano i precizno, manje ili više scenski ubedljivo (scenograf Marija Kalabić, kostimograf Marko Marosiuk). Stabilnih likova nema, uloge se prelivaju sa jednog glumca na drugog.

Foto NP Subotica

Predstava počinje kolektivnom igrom, kada ansambl deluje kao jedno scensko biće, poput hora iz kojeg se izdvajaju individualni glasovi, direktora i radnika. Svi sede na stolicama, pod neonskim svetlima koja grade utisak hladnoće, pretnje, sablasnosti. Reči se ispaljuju ledeno, bezlično i automatski, akteri su kao automati, u skladu sa teškom, isledničkom atmosferom. Centralne misli o značenjima svirepih privatizacija fabrike se košmarno, hipnotički ponavljaju, postaju nalik nekoj užasavajućoj, ofanzivnoj mantri. Te kolektivne scene u predstavi su isprepletane sa emotivno upečatljivim monolozima radnika, psihološki opipljivim ispovestima o porodičnim krahovima, posledicama materijalne propasti. Kroz individualizaciju društvenih tragedija, one postaju naročito životne, verodostojne. Ova lična dimenzija prikaza društvene tranzicije, produbljuje se u fragmentima igranih dramskih scena, bolno grotesknim slikama iz porodičnog života. Likovi su tu postavljeni naročito plastično, bolno su iskeženi u grimase koje govore više od reči, klibere se usiljeno, kao navijene lutke. Ne gledaju se međusobno, već u daljinu, prazninu, što shvatamo kao znak nemogućnosti njihove stvarne komunikacije. U izvođačkom pogledu je vrlo jak spoj groteske i psihološkog realizma. Groteska gradi dijaboličan efekat u više pravaca, na primer u sceni u prodavnici cipela, kada se prodavac, nalik Džokeru, ceri pred radnikom koji ne može da priušti kupovinu cipela za ćerkinu svadbu. To nehumano, klovnovsko cerenje postaje ogledalo naše iskrivljene, obezljuđene, džokerske stvarnosti, arhetipska reakcija na susret sa ništavilom.

Režiju takođe karakteriše prisustvo mnoštva maštovitih prizora koji se delikatno smenjuju, neprestano izazivajući gledaoca. Scenski je, na primer, izuzetno upečatljiv početak druge scene, kada akteri na pozornicu izlaze sa transparentima na kojima, između ostalog, piše: „Nemam volje ni da se ubijem“, „Imam decu, nemam platu“ itd. Za to vreme ih prate reči retro nostalgične šansone „…poljupci su reči koje kažu sve“, čiji idilični kontrast surovo odudara od sumorne stvarnosti, radničkih jauka za platama i normalnim životom, izoštravajući tako jezu stvarnosti. U ovoj sceni glumci nastupaju plastično nasmejani, kao manekeni na pisti srama, osuđeni da se smeju do besvesti, dok ih život melje. Kasnija scena radničkog štrajka je oblikovana kao „živa skulptura“, čiji se nosioci, bukvalno i metaforički, lome pod težinama tela, stvarnosti. Na sceni su na različite, sugestivne načine oblikovani kontrasti između brutalnosti nadmenih direktora i političara, i tragedija radnika koji štrajkom pokušavaju da se izbore za mrvice života. Na primer, bolno ispovedne monologe preseca statična horska pesma „Život je lep, kada ne znaš da gubiš“. Njihovo pravilno, odlučno pevanje se postepeno pretvara u sve bržu, histeričniju pesmu, odgovarajući odraz sveta koji se kruni u ruševine.

Kako se radnja približava kraju, odnosno njena apokaliptičnost postaje sve nepodnošljivija, reditelj je rešava sve estetizovanije, što ima naročitu poetsku snagu. Radnici trče u krug, što shvatamo kao simboličku nemogućnost iskoračenja iz tragične zavrzlame njihovih života. Za sobom ostavljaju krvave tragove na staklima paravana, a zatim se ritualno peru, polivaju vodom i zatrpavaju zemljom, simbolički nalazeći mir u nekom drugom svetu.

Ana Tasić

Kritika je deo projekta „Kritičarski karavan“ koji realizuje Udruženje pozorišnih kritičara i teatrologa Srbije, pod pokroviteljstvom Ministarstva kulture i informisanja.

(kritika je objavljena u Politici 17.11.2019. godine)