Tag: Tatjana Mandic Rigonat

Nepresušni Nušićev šarm

“Gospođa ministarka”, tekst Branislav Nušić, režija Tatjana Mandić Rigonat, Hrvatsko narodno kazalište “Ivana Pl. Zajca” Rijeka, gostovanje u Narodnom pozorištu u Beogradu

“Gospođu ministarku”, Nušićevu večnu komediju koja žestoko raskrinkava naš palanački mentalitet, neutoljivu žeđ za političkom i društvenom moći, zavist i sujetu frustriranih i nesvesnih, rediteljka Tatjana Mandić Rigonat na scenu Hrvatskog narodnog pozorišta u Rijeci postavlja odgovarajuće žestoko, na izvornom, srpskom jeziku (lektor Ljiljana Mrkić Popović). Predstavu definiše naglašen i efektan vizuelan plan igre, izražajna scenografija (Stefano Katunar) i kostimografija (Manuela Paladin Šabanović), kao i markantna muzika i songovi koji se uživo izvode, u funkciji razvijanja, produbljivanja i komentarisanja radnje (aranžmani i adaptacija muzike Zoran Majstorović), i na kraju, verovatno najvažnije, nadahnuta igra glumaca.

Foto Dokumentacija Narodnog pozorišta u Beogradu

Olivera Baljak predstavlja Živku ministarku, dramski sugestivno i komički delikatno vajajući lik jedne primitivne žene kojoj vlast izmiče tlo pod nogama. Glumica suptilno psihološki oblikuje njene transformacije, od skrušene, poražene žene na početku, koja krpi rupe na odeći i moli za novčanu pozajmicu, do perfidne manipulantkinje koja nastoji da sve potčini sebi i ličnom usponu na društvenoj lestvici. Takođe je veoma spretno ostvaren lik Čede, u tumačenju Jasmina Mekića, koji odlučno predstavlja stub otpora Živkinom ludilu, promišljeno razgrađujući njene bestidne namere. Sa scene pleni i igra Jelene Lopatić, u ulozi Rake, buntovnog dečaka indikativno crvene kose, živahnog, komički prodornog lika koji u ovaj naopaki svet unosi optimizam otpora i mogućnosti promene. Njegova funkcija će naročito biti važna na kraju, kada Živka padne, a on inicira žurku, pokreće muzičare, ali i publiku, ka pesmi i igri. Uzvikuje parole o neophodnosti kraja aktuelne vlasti, ali i (simboličkog) kraja terora roditelja, generacije koja je dovela svet do poraznog stanja, koje je potrebno radikalno menjati.

Ostatak ansambla funkcionalno predstavlja Živkino najbliže, kao i šire okruženje. Tanja Smoje gradi lik Anke, služavke željne da udovolji gazdarici i tako zaradi potreban novac. Dean Krivačić je uspešno oblikovao Ristu Todorovića, nikaragvanskog lažnjaka, određenog formalnim, uglađenim ponašanjem koje prikriva unutrašnju mizeriju i kukavičluk. Ivna Bruck je Dara koja štiti supruga Čedu, ne pristajući na taj način na majčine nerazumne ispade, a Aleksandar Cvjetković je Vasa, besramno i bolno prepoznatljiv lovac na lične interese…

Scenski prostor značenjski i komički funkcionalno prati promene u radnji. Živanin ambijent je na početku olinjao i sumoran, simbolički, stilizovano krivi zid u pozadini određuje prvobitni prostor, koji će se raspupeti i rascvetati sa Živaninim postajanjem Živke ministarke. Ofucane kauče blistavo zamenjuju vizuelno raskošno nabubrele sofe, sa tigrovim glavama i šljašteće plavim balonima. Scenu naseljava prepoznatljiva londonska telefonska govornica, koja se može razumeti kao ironičan znak Živkinih pomodnih afiniteta ka engleskom društvu, a stare dekorativne fotografije zamenjuje reprodukcija “Mona Lize”. Vrtoglavo se menja i Živanina odeća, koja postaje upadljivo teatralna, dok Živka dobija i nove, komički efektne pratioce, dva lajava kučenceta (koja će šarmantno izaći i na poklon na kraju predstave). U pogledu upečatljivosti i znakovitosti vizuelnog plana, treba izdvojiti i magično, snažno simboličko odlepršavanje čuvenog Siminog (Anton Plešić) ministarskog cilindra, na kraju, sa njegovim gubljenjem ministarske fotelje.

Nakon premijernog izvođenja predstave u Srbiji, na Sterijinom pozorju, u javnosti su se mogla naći mišljenja o njenoj “stilskoj anahronosti”. U njenom tumačenju i razumevanju, neophodno je imati u vidu kontekst nastajanja, a to je Rijeka, gde Nušić nije igran skoro šezdeset godina. Kada se ovo njegovo delo postavlja u Srbiji, opravdano je očekivati neku vrstu novog koncepta i rediteljskog iskoraka (na primer, “Ministarka” u režiji Mandić Rigonat, u pozorištu “Boško Buha” izvesno jeste bila određena inovativnim pristupom). Sa druge strane, imajući u vidu da je ova produkcija nastala u Rijeci, njena sama postavka je iskorak, a činjenica da se ona igra na srpskom jeziku je još jedan korak napred. Predstava, dakle, ne traži još neki vanredno novi koncept, ili rediteljsko izvrnuće. Nušićev nepresušan, razobličavajući humor koji značenjski nije nimalo izbledeo, ni posle skoro sto godina, u izvođenju veštih hrvatskih glumaca, umetnička je fešta koju ne treba dodatno kititi. 

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 4. jula 2021. godine

Žene u kućama lutaka

“Moj muž”, prema pričama Rumene Bužarovske, dramaturgija Dimitrije Kokanov, režija Jovana Tomić, Jugoslovensko dramsko pozorište, scena “Studio” i “Venera u krznu”, prema drami Dejvida Ajvsa, režija Tatjana Mandić Rigonat, Teatar Vuk

Zavodljive priče Rumene Bužarovske u zbirci “Moj muž” upečatljivo određuju živi, prepoznatljivi, istiniti likovi različitih žena koje se nalaze u mlitavim brakovima, u patrijarhalnom društvenom ustrojstvu. One bezrezervno pokušavaju da sačuvaju prostore slobode i dostojanstva, upadajući pri tome u krajnje neobične situacije, ponekada urnebesno smešne, a ponekada i duboko tragične. Za potrebe scenskog teksta predstave “Moj muž” u Jugoslovenskom dramskom pozorištu, odabrano je pet priča, čije su protagonistkinje žene u ropstvu disfunkcionalnih brakova, savremene Nore u različitim varijantama metaforičkih kuća lutaka (dramaturgija Dimitrije Kokanov). To je odredilo fragmentarnu formu predstave, strukturalno i značenjski skladnog mozaika savremenog života i muško-ženskih odnosa, definisanih tajnama, lažima i poplavama nezadovoljstva. Junakinje svake scenske priče su po dve žene, što određuje duodramsku formu predstave. Muški likovi nisu prisutni fizički na sceni, iako se o njima neprestano govori, oni su uzrok patnji, razočarenja, strasti.

Foto Đorđe Tomić – JDP

Stilizovano realistička režija Jovane Tomić vešto vodi naraciju, uspevajući da izazove smeh gledalaca, ali i bol zbog identifikacije sa tragedijama žena koje ipak ne odustaju od svojih želja i snova. Scenska radnja se dešava oko velikog bračnog kreveta gde prijateljice sede i ćaskaju, podržavajući jedna drugu u trenucima kriza. Pored dijaloga i živopisnih likova koje glumice grade, od prostih i primitivnih žena, do obrazovanih i uspešnih karijeristkinja, izvor komike su i osobeno intimne situacije. Kroz njihovo jednostavno ogoljavanje, one postaju smešne, na primer, kada prijateljice jedna drugu depiliraju, ili stavljaju kozmetičke maske za negu lica (kostimograf Maja Mirković). Ovu šarmantnu i pitku predstavu spretno izvode dve izuzetno posvećene glumice, Jovana Belović i Sanja Marković, otkrivajući izvrsne moći transformacije. One igraju žene koje muževi varaju, ali i žene koje varaju muževe, ukazujući na važnost ženskog prijateljstva i solidarnosti.

Takođe duodramska predstava “Venera u krznu”, nastala prema strukturalno i značenjski slojevitoj drami Dejvida Ajvsa, blisko se bavi složenošću muško-ženskih odnosa u savremenom svetu. Radnja je postavljena metateatralno, kao situacija pozorišta u pozorištu, koja je u poslednje vreme često prisutna u našoj produkciji (na primer, u novim predstavama “Kišne kapi na vrelom kamenju” i “Iluzije”). U osnovi priče se nalazi audicija za predstavu “Venera u krznu”, koju vodi Tomas Novaček, reditelj i autor dramatizacije istoimenog kultnog romana Zaher-Mazoha. Kompleksna naracija pokreće i teme položaja žene u patrijarhalnom društvu, moći i dominacije, ali i manipulacije u sferi umetničke produkcije.

Foto Teatar Vuk / press

Rediteljka Tatjana Mandić Rigonat likove smešta na svedeno utvrđenu scenu, sa par mikrofona i kaučom, vodeći radnju psihološki istančano i komički efektno. Komičku snagu u najvećoj meri donosi raskošna igra glumice Katarine Marković, u ulozi glumice Vande Džordan, samouverene, dominantne žene koja dolazi na audiciju kod Tomasa, u takođe ubedljivom i odlučnom izvođenju Milutina Miloševića. Pred gledaocima se razmotava klupko složene radnje koja postavlja i pitanja mazohizma i kontrole, nestalnosti ljubavi, uzvišenosti patnje. U ovoj zanimljivoj i izazovnoj predstavi kojoj se može zameriti samo rastegnutost trajanja (ima prostora za sažimanje scenske radnje), delikatno i kritički se osvrće i na globalno aktuelan problem seksualne eksploatacije glumica u sferi umetničke produkcije.

Predstava intrigantno prikazuje i ispituje moć ženske senzualnosti i složenost zavođenja, kao igre moći i borbe za kontrolu. Iako se snaga žene ukazuje kao razorna i iskonska, moćnija od muških principa, u patrijarhalnom društvu je ona i dalje sputana i obuzdana, prilagođena muškim željama. U patrijaharhalnom društvu, u kome i dalje nesporno živimo, žena je prinuđena da se ostvaruje kroz muškarca, iako je suštinski snažnija od njega. To stvara neprirodan poredak stvari, zbog čega već pomenutu borbu Ibzenove Nore za društveno oslobađanje žene i stvarno osvajanje individualizma (a ne samo nominalno), nažalost nije pregazilo vreme.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 23. maja 2021. godine

Otključavanje (bračnih) kaveza

“Dabogda te majka rodila”, prema romanu Vedrane Rudan, dramatizacija i režija Tatjana Mandić Rigonat, Atelje 212

Postavljajući izuzetan, višeslojan, tragičan i lucidno komičan u isto vreme, roman “Dabogda te majka rodila” Vedrane Rudan na scenu Ateljea 212, autorka dramatizacije i rediteljka Tatjana Mandić Rigonat uspešno prenosi njegove vrednosti (dramaturg Dimitrije Kokanov). U centru pažnje predstave je složen odnos između Majke i Ćerke, istorija njihove netrpeljivosti, ali i neobične brige i ljubavi, kao i tema incesta i nasilja u porodici. Naročito nadahnuto je prikazan specifičan, naglašeno ironičan odraz savremenog života, u epizodama koje se odvijaju u prodavnici anđela. U odnosu na roman je izostavljeno bavljenje odnosom između Ćerke i njenog muža i ćerke, koji su u romanu bitno prisutni, a unose neku vrstu ravnoteže u celokupnu sliku o muškarcima, jer je muž protagonistkinje u romanu upadljivo blag i brižan. Sa isključivanjem tog lika, u predstavi je ostao samo jedan muškarac, Otac (Feđa Stojanović), silovatelj, što tumačimo kao način da se pojača i izoštri problem rodne neravnopravnosti i stradanja žena. A izbor da likovi dramatizacije romana nemaju lična, već tipska imena, shvatamo kao znak njihovog podizanja na viši, metaforički nivo. Oni, dakle, nisu samo pojedinci, već i simboli stalne, ponavljajuće patnje.

Foto Boško Dordjević- Atelje 212

Scensko čitanje dramatizacije romana je izvođački vrlo vredno, ubedljivo, razigrano komično i bolno tragično. Pozornica je prošarana neonskim svetlima i brojnim kičastim anđelima koji vise sa tavanice, ili su pričvršćeni na paravanima na desnoj strani (scenografija Vesna Popović). Tako se i vizuelno predstavlja kič savremenog života, ironično se razobličava komercijalizacija religijskih osećanja, kao primer opšte društvene komercijalizacije i banalizacije. Tu liniju stilizovanog, ironijom obojenog dizajna, prati i izgled kostima, precizno i maštovito utvrđenog (Stefan Savković). U predstavu je uveden lik Anđela (Jovana Stojiljković), stalno prisutne, kao neke metafizičke pojave, utehe ženama koje se bore sa iscrpljujućim izazovima života. Ona povremeno uzima ulogu naratora, ali je tokom većeg dela radnje njen nemi posmatrač.

Svetlana Bojković psihološki detaljno oblikuje mnogoznačan lik Majke, istovremeno razmažene i sebične manipulantkinje emocijama ćerke, ali i žene koja je ceo život bila skučena u braku sa nasilnikom, pred čijim je zločinima zatvarala oči. Takođe je i krhka, slomljena starica koja ne može da se brine o sebi, zbog čega je Ćerka smešta u veoma skupi dom za stare. Marta Bereš je izuzetna kao Ćerka, takođe složenih, opipljivih emocija, određenih traumama tokom odrastanja. Izdvajamo i poseban uspeh ove predane glumice iz Subotice koju smo najviše gledali u predstavama na mađarskom jeziku, u potpunom savladavanju srpskog jezika (scenski govor Liljana Mrkić Popović).

Osnovu radnje, predstavljanje odnosa između Majke i Ćerke, definisanog snažnom, tragičnom dramatikom, komički opuštaju izuzetno efektne epizode koje nose parodični likovi žena, kupaca anđela u Ćerkinoj prodavnici anđela. Branka Šelić igra Glaukom, čija pojava zasmejava prvo njenim stilom, naglašeno roze buketom cveća u ruci, a zatim i pričom o nesrećnom braku, teatralno ispričanom. Sofija Juričanin stvara lik Želje, veoma živo prikazujući histeričnu, bogatu ženu čiji je muž seksualno nezasit, zbog čega traži pomoć anđela. Ne prestaje da puši, telom i mimikom sugestivno uobličavajući bračne napetosti. Dara Džokić je uverljiva kao Depresija, treća žena koja kupovinom anđela želi da se oslobodi iz okova frustrirajućeg braka. Isidora Minić je Glavna, medicinska sestra ili upraviteljica doma gde je Majka smeštena, plastična i pragmatična, odsečenih emocija, sa jasnom porukom o prioritetnosti biznisa koji vodi hladne glave. Ljiljana Stjepanović je Majčina živahnija cimerka u domu, a Dragana Đukić samouverena Rođena, čvršća i stabilnija sestra Ćerke.

U predstavi se koriste video materijali koji se projektuju u velikom ramu u pozadini (video Jelena Tvrdišić, Vesna Popović). Oni imaju različite funkcije, od estetske nadgradnje, kada se prikazuju stilski intrigantne slike, do pojačavanja osećanja traume, kada se emituju slike Oca, samo njegove preteće oči u krupnom planu, dok Majka otkriva ožiljke iz mladosti. Uključeni su i songovi, razgaljujući interludiji, u izvođenju hora starica Felićita, pesme koje nostalgično sabiraju utiske o životu, ljubavima i iluzijama (kompozitorka Irena Popović).

Na sceni je u kavezu sve vreme prisutan živi beli Zeka, o kome Ćerka brine umesto Majke. Na početku predstave je sam na proscenijumu, ispred spuštene zavese, simbolički okovan. Na kraju, sa Majčinim odlaskom u neki drugi svet, Anđeo ga izvlači iz kaveza, nežno i zaštitnički ga mazeći u svojim nedrima. Oslobođenog Zeku shvatamo takođe simbolički, kao srećan kraj bitke za slobodu, potrebne svim okovanim ženama iz predstave, ali i života.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici, 15. septembra 2020. godine

Pozorišne i ljubavne iluzije

„Iluzije“, Ivan Viripajev/Tatjana Mandić Rigonat, UK „Vuk Stefanović Karadžić“ i „Tvoja ruka u mojoj“, Kerol Rokamora/Nebojša Dugalić, Madlenijanum

Nakon uspešnih produkcija „Kiseonika“ (2005, Belef), „Života broj dva“ (2006, BDP) i „Pijanih“ (2016, Atelje 212), „Iluzije“ su novi komad savremenog ruskog pisca Ivana Viripajeva koji se kod nas postavlja. Ova komična drama istražuje enigme ljubavi i života, u veoma izazovnoj formi i raskošnom poetsko-filozofskom stilu. Poseban spoj epike i dramatike koji se nalazi u osnovi komada otvara izvanredne mogućnosti za istraživanje narativnosti i teatralnosti, odnosa između glumaca i likova. Akteri su dva bračna para koja su pola životnog veka proveli zajedno, a Viripajev ih postavlja na samrtničke postelje, razotkrivajući tajne i laži iz istorija njihovih ljubavi. Zbog izuzetne složenosti forme i dubine istraživanja sadržaja, ova drama je klizav prostor, polje lako mogućeg rediteljskog saplitanja. Drugim rečima, ona traži vrlo delikatno scensko čitanje.

Rediteljka Tatjana Mandić Rigonat našla je odgovarajući ključ njenog tumačenja. Elegantno obučene likove je postavila za dugački sto, mesto gozbe, posle jela, uz piće, kao u Platonovoj „Gozbi“ (kostimografija Ivana Vasić, scenografija Tatjana Mandić Rigonat i Ivana Vasić, scenski pokret Anđelija Todorović). Ova osnovna, čvrsto formalizovana spoljašnjost postavke, može se shvatiti kao odraz njihovih spolja čvrstih, stabilnih brakova. Sa postepenim isplivavanjem prljavog veša koji otkriva te brakove kao velike iluzije, površinska struktura se iznutra postojano razgrađuje, nizom suptilnih sredstava.

Pre svega, putem igre glumaca, Sonje Kolačarić, Milutina Miloševića, Gorana Jevtića i Katarine Marković. Oni uglavnom fino ironično, balansirajući na granici osećajnosti i stilizacije, predstavljaju naratore, kao i likove, u međusobno složenim odnosima (Kolačarićeva samo igra naglašenije nego što je to potrebno). Ljuštura lagano puca i kroz vizualni i muzički plan predstave. Sve vreme se u pozadini projektuju različite slike u ramu, Boša, Botičelija i drugih slikara, koje povremeno grade ironična značenja događanja, tako ih razobličavajući. Ironično-začudni smisao se u pojedinim slučajevima uspostavlja i izborom muzike, na primer u sceni opisa pušenja džointa, kada se tiho, u pozadini, čuju note pesme „Stairway to Heaven“ Led Zepelina.

Foto Nataša Ilić

Predstava je takođe izgrađena na stalnom sukobu jake emotivnosti i stilizacije koja je suzbija, ne dozvoljavajući da igra upadne u patetiku, kliše. Taj prvi sloj upadljive osećajnosti stvara poetična ispletenost vizualnih i auditivnih elemenata, polivenost scene crvenim laticama i nežnim muzičkim temama (jedan od lajtmotiva je muzika iz Kar-Vajovog filma „Raspoložen za ljubav“). Ova snažna poetska osnova se takođe postojano razgrađuje ironijom i stilizacijom, što u celini stvara slojevitu i vrednu predstavu o neuhvatljivosti ljubavi, njenoj nepredvidivosti, večnom izmicanju mogućnosti njenog razumevanja.

Isto veče, kada su premijerno izvedene „Iluzije“ na sceni UK Vuk Karadžić, publika Madlenijanuma je premijerno pratila „Tvoju ruku u mojoj“, predstavu bliske tematike, nastalu prema tekstu Kerol Rokamore, u režiji Nebojše Dugalića. Likovi ove duodrame su Olga Kniper i Čehov, a njihova komunikacija se odvija putem pisama koja su osnova dramske građe. Dramsko je i ovde umreženo sa epskim, glumci igraju i naratore i likove.

Ipak, Dugalićeva predstava je značenjski znatno jednostavnija od „Iluzija“, njen scenski jezik je konvencionalniji, ali je u tom okviru sasvim korektno, šarmantno i blago komički ostvarena. Za jačinu gledaočevog doživljaja je posebno zaslužan koncept prostora. Izvođenje je kamerno, gledaoci okružuju i skoro stiskaju glumce koji igraju u sredini, na jednostavno dizajniranoj sceni, sa par kreveta. Vjera Mujović kao Olga je puna života, ženski je nepredvidivija i osećajnija, dok je Igor Filipović kao Čehov sumorniji i umorniji, zbog krhkog zdravlja i spisateljske usredsređenosti. Uprkos njihovoj fizičkoj odvojenosti, zbog bolesti Čehova koji veći deo radnje drame provodi na Jalti, dok Olga sa Stanislavskim priprema predstave u Moskvi, na sceni je prodorno izražena njihova bliskost. Možda upravo zbog razdvojenosti, potreba za blizinom ljubavnika raste. Možda je nemogućnost potpunog ostvarenja ljubavi najdelotvorniji recept njene večnosti.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici 22.3.2017.