Tag: Srpsko narodno pozoriste

Buđenje novotalasnog duha

“Novosadski omnibus”, prvi deo: “Pojačalo i gitara”, prema delu Slobodana Tišme, dramatizacija i režija Ivana Janošev i “Gramatika poremećaja”, prema delu Franje Petrinovića, dramatizacija i režija David Alić, Srpsko narodno pozorište, Novi Sad

Prvi deo predstave “Novosadski omnibus” čini spoj dramatizacija dva prozna dela novosaskih pisaca, Slobodana Tišme i Franje Petrinovića (drugi deo, dramatizacija “Velikih očekivanja” Đorđa Pisareva, igraće se zasebno). Prvi segment omnibusa “Pojačalo i gitara”, u dramatizaciji i režiji Ivane Janošev, prema autobiografskoj priči Slobodana Tišme iz njegove knjige “Urvidek”, ispisuje umetničko-buntovnički put protagoniste, tridesetšestogodišnjeg Bezimenog (Jovan Živanović). Nakon provokativnog političkog projekta, koji ga je oterao na šestomesečnu robiju, Bezimeni postaje društveni izgnanik. U potrazi za svojim glasom, on osniva bend. Kroz tu priču je iscrtan mučni sukob sa ocem (Miroslav Fabri), njegovo nemilosrdno odbacivanje sinovljevih životnih izbora, sputavanje i bazično vređanje bića. Ovaj scenski tekst je mogao da bude složeniji i puniji u značenjima, u pogledu prenosa bogatijeg unutrašnjeg života protagoniste, njegovog izraženog i stilski osobenog autocinizma, markantno prisutnog u Tišminom delu. Dramatizacija je uglavnom usmerena na otkrivanje kostura priče, nedovoljno uzimajući u obzir Tišmina sugestivna zapažanja o sebi i svetu.

Foto S. Doroški / Srpsko narodno pozorište

Ove slabosti dramatizacije su nastojale da se pokriju specifičnom režijom, izgrađenom na stilizaciji i traganju za samosvojnim jezikom koji bi izrazio osećanja i atmosferu, koji nisu artikulisani rečima. U tom smislu su vešta rešenja pojačavanja zvuka napetog disanja Oca, prenošenog mikrofonom, prizori njegovog očajničkog lupanja u bubnjeve, odraz razočaranja u sina, zatim scene Majčinog  vrištanja (Sanja Mikitišin), kao i njene mesečarske kretnje koje utvrđuju ispraznost svakodnevnice. Ovi rediteljski postupci su odgovarajući i intrigantni, ali u celini nisu dovedeni do kraja. Ima praznina u tom teatralizovanom pričanju priče i građenju atmosfere, koje stvaraju utisak o nedorečenosti. Nedovoljno spretno, odnosno suviše ilustrativno, rešene su i scene između Bezimenog i Prijatelja (Fedor Đorović), kada se oni dopisuju, nakon Prijateljevog odlaska u Rusiju, gde svira pank i radi u kuhinji. Muzika se uživo izvodi, od početka, kada Bezimeni kupi gitaru i pojačalo, i počne sa individualnom vežbom koja predstavlja i njegov štit od sveta, do osnivanja benda sa Devojkom (Sonja Isailović). Delovi predstave koji postaju koncert su najuzbudljiviji jer donose živost, energiju, otelotvorenje poezije i otpora. U tom smislu je najjača scena izvođenja pesme “Mlad i radostan” grupe “La Strada”, koju je Tišma osnovao. Koncertni segmenti popunjavaju rupe u dramaturgiji, ali i režiji, izražavaju ono što verbalno nije do kraja uobličeno, i šteta je što ih nema više u ovom delu omnibusa koji uprkos manama ima primamljive scenske vrednosti.

Drugi deo, “Gramatika poremećaja”, prema knjizi Franje Petrinovića, u dramatizaciji i režiji Davida Alića, u celini je značenjski puniji i dosledniji od prvog. Narativ prati život Anđelije (Mia Simonović) i Sergeja (Vukašin Ranđelović), njihovu borbu sa čemernom svakodnevicom, nezaposlenošću, surovim i lažljivim okruženjem, beznađem i mukom održavanja zajedničkog života. Anđelija je žilavija i žustrija, besna zbog sveprisutnog nemara, haosa, sistemske nesređenosti. Njeni nezaustavljivi izlivi gneva doživljavaju naročito izazovnu kulminaciju u sceni u kojoj ona izleće iz sale i nastavlja mahnitu dreku po čitavoj zgradi pozorišta, čije odjeke čujemo u sali, sa neobično zavodljivim efektom. Predstava nam je upadljivo otkrila raskošan talenat mlade glumice Mie Simonović. Pored Anđelije, ona predstavlja i lik kvarne babe kod koje Sergej odlazi da čita poeziju, kako bi nešto zaradio. Bez kostimografskih promena, glumica je izuzetno uverljivo, dramski i komički, prikazala ovu staru varalicu, fizički i emotivno delikatnim sredstvima.

Foto S. Doroški / Srpsko narodno pozorište

Ova dva segmenta predstave su povezana novotalasnom muzikom “Lune” i “La Strade”, koju slušamo u više navrata, uživo izvođene, ili putem audio snimaka. Vezivno tkivo je, takođe, lik upečatljive pevačice koju igra Sonja Isailović, Devojku u prvom, a Plavu u drugom delu, neku vrstu priviđenja i iskušenja, koje Sergej sreće u klubu u Kikindi. Zajedničke su im i teme, nepristajanje na bedne uslove života i neprestajuća potraga za nadom u svetu beznađa.

Kritika je objavljena u Politici, 19. februara 2020. godine

Oda osvojenim slobodama

“Krvave svadbe“, prema drami  Federika Garsije Lorke, režija Igor Vuk Torbica, koprodukcija Grad teatar, Budva i Srpsko narodno pozorište, Novi Sad

Foto Grad teatar

„Krvave svadbe“ (1933) su poetska drama ljubomore i osvete, dogovorenih i neželjenih brakova, sukoba strasti, časti i morala. Rejmond Vilijams je o njenoj formi pisao da ona ne predstavlja uobličenje radnje, već da jeste radnja, imajući u vidu nabujalu snagu prisutne poezije. Lorka je crpeo inspiraciju iz tradicije i naroda, i našao nove dramsko-poetske forme izražavanja, utemeljene u mitskom i arhetipskom. Uzimajući situaciju venčanja kao osnovu dramske radnje, ovaj španski poeta je istražio cikličnosti života i smrti, granice izbora u ljubavi, kao i odnos između društvenih obaveza i nesputanih osećanja.

Lorkina dramska poezija je danas priličan teatarski izazov, može se reći i klizav teren, prostor lakog posrtanja, koji naročito traži rediteljsku maštovitost, istinski talenat i delikatnu scensko-poetsku osećajnost. Igor Vuk Torbica je svojom režijom potvrdio da poseduje ove osobenosti. Njegovo tumačenje „Krvavih svadbi“ je  izuzetno, precizno, stilizovano, simbolički intenzivno i suptilno razigrano u svom osnovnom minimalizmu. Polazeći od poezije Lorkinih reči, Torbica je izgradio autentičnu scensku poeziju. Glumci nastupaju vrlo kompaktno, kolektivno, kao jedno telo, vešto preplićući govor i pesmu. Na sceni je stvorena posebna atmosfera, nalik oživljenom snu, ceremonijalna i iznutra napeta. Izlivena je u susretu hipnotičke vizuelnosti i muzike iz kojeg se rađaju nezadrživo jake emocije.

Na početku predstave, svi izvođači, elegantno obučeni, u dugoj, dostojanstvenoj tišini, izlaze na scenu i smeštaju se u dva niza stolica, okruženi mikrofonima koji funkcionalno teatralizuju njihov govor (kostimograf Jelisaveta Tatić Čuturilo, scenski govor Dejan Sredojević). Glasovi odjekuju kroz prostor, kao mehaničke sablasti. Predstavu otvaraju reči Oca (Miroslav Fabri), izmeštene iz sredine originalnog Lorkinog komada, čime se na početku ističe njegova poetska introspekcija. Radnja je tu vrlo statična, predstavlja zatišje pred buru koja se gradacijski gradi, kao i lirika koja se postepeno probija. Reči se lagano, isprva stidljivo, pretapaju u pesmu, individualnu, a zatim i horsku, sa uspavljivanjem Taštine (Ivana Mrvaljević) bebe. Izvođači repetativno i zavodljivo prosipaju po sceni reči nežne uspavanke, u toj drugoj slici prvog čina Lorkinog komada, kada dinamika počinje da se razbuktava.

Glumci proizvode sve zvuke sami, svojim glasovima, povremeno dopunjenim minimalističkim tonovima na gitari i klaviru (kompozitor Vladimir Pejković). Rastuće dramatična atmosfera doživljava kulminaciju na kraju drugog čina, nakon venčanja i bega ljubavnika, kada se scena spektakularno pretvara u šumu (scenografija Branko Hojnik). Naročito je spretno rešeno rušenje zadnjeg zida od dasaka, koje se posle uzdižu, postaju stabla. U tim opojnim scenografskim promenama stiže i ogroman mesec, kao neki fatalistički pratilac događaja, u trećem činu koji nosi strindbergovske elemente mistike. Odatle pratimo žestoku poteru, gde je naročito važno sudbinsko, iracionalno, izraženo i kroz personifikovane likove Meseca (Nenad Pećinar) i Smrti (Draginja Voganjac). Ovaj čin shvatamo i kao otelotvorenje romantičarskog pogleda na svet, nepomirljivog sukoba slobodoumnih pojedinaca sa društvenom rigidnošću. Dok ih krdo ganja, razjareno mržnjom zbog njihovog individualizma i hrabrosti, Verenica i Leonardo ne puštaju jedno drugo iz ekstaze ljubavi.

Milica Grujičić je u ulozi Verenice ubedljivo prikazala unutrašnji raspad zbog braka koji ne želi, i stihijsku snagu strasti koja bezobzirno ruši sva ograničenja tradicije i (lažnog) morala.  Komički diskretno i stilizovano je izražena beživotnost ljubavi između nje i Verenika (Vukašin Ranđelović), u prizorima u kojima je on trapavo ljubi, pokazujući tako njihovo odsustvo bliskosti. Sa druge strane, odnos između Leonarda (Pavle Popović) i Verenice, fizički je nabujao zbog njihove magnetske ljubavi, i uprkos postojanju Leonardove žene (Branka Stanić). To je zaista očaravajuće izraženo u scenama u kojima su njihova odbegla, isprepletana tela postala žive skulpture ljubavnog zanosa, procvetale strasti koja lomi sve prepreke na putu. Varja Đukić u ulozi Majke staloženo, a eksplozivno, oblikuje ženu ogrubelu od užasa iskušenih smrti bližnjih, posledica destruktivnosti patrijarhata.

Iako tragična u svojoj osnovi, Lorkina drama u ovoj magično estetizovanoj, vanserijskoj predstavi Igora Vuka Torbice proizvodi neobičnu vedrinu. Uprkos tragičnom raspletu, istinska ljubav je razbila neprirodno podignute zidove, označavajući trijumf slobode.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici, 19.8.2018. godine