Tag: Selma Spahic

Ljubav nesputana granicama

„Romeo i Julija“ Selme Spahić na Barskom ljetopisu

Bar – Predstava Bosanskog narodnog pozorišta iz Zenice „Romeo i Julija“ prikazana je prošle nedelje u takmičarskom programu „Barskog ljetopisa“, na letnjoj pozornici (ova predstava je desetak dana ranije otvorila i festival „Grad teatar“ u Budvi). Rediteljka Selma Spahić je uradila možda do sada njenu najbolju režiju, raskošno razmaštanu, značenjski i žanrovsko-stilski izuzetno razgranatu i savremenu. Krećući od Šekspirove tragedije „Romeo i Julija“, Spahićeva je napravila vizualno i muzički uzbudljivu, mladalačku, zanosnu predstavu koja problematizuje savremena značenja društveno-politički sputanih ljubavnih odnosa. Kao takva je izuzetno vredan primer uspešnog savremenog tumačenja klasične dramske literature, i očigledne opravdanosti repertoarskog izbora (dramaturg Dario Bevanda).

Scenska igra je u velikoj meri izgrađena na veštim muzičkim i koreografskim delovima. Originalni Šekspirov stih je delimično zadržan, a naročito se poetski upečatljivo ostvaruje u songovima, hipnotički pevanim na engleskom jeziku. Svežu i nesputanu mladalačku energiju bitno donosi mladi deo ansambla koji nastupa zajedno sa iskusnim glumcima. Igra devetnaest mladih izvođača, izabranih na audiciji, ima različita značenja. Na početku predstavljaju neobuzdanu rulju koja simbolički otelotovoruje zaraćene strane, Montekijeve i Kapuletove. Međusobno se pljuju i koškaju, vizualno i fizički izražajno. Pod skrivajućim, kukavičkim maskama, pokušavaju da razdvoje skoro magnetski zaljepljena tela Romea i Julije, neposredno nakon njihovog prvog susreta. Takođe, u nekoliko scena, ovi mladi ljudi grade moćne dokumentarističke prizore. Otkrivaju rezultate anketa na koje su sami odgovarali, a tiču se današnje vere u ljubav, važnosti braka, (ne)jednakosti među polovima, kao značenja zabranjenih i prikrivanih ljubavnih odnosa, često između partnera različitih nacionalnosti. Ove dokumentarističke scene su multimedijalno uobličene. Na video bimu se projektuju pomenuta pitanja iz anketa, na koje mladi glumci daju odgovore. U isto vreme ostatak ansambla osećajno, horski peva Šekspirove stihove o borbi ljubavi i mržnje, nerazmrsivom spletu sreće i nesreće, dok glumica koja igra Juliju unezvereno trči u krug, gradeći opšte osećanje jakog nemira.

Podignuta na idejama Brehtovog epskog teatra, predstava počinje saopštavanjem toka radnje koji ćemo gledati, čime se gradi gledaočev odmak prema događajima, odnos koji podstiče analitički pristup. Muzičar i narator, Knez Dela Skala (Benjamin Bajramović) sedi na levoj strani scene, kao neki DJ koji prati ceo tok radnje, najavljuje činove, povremeno komentariše događaje. Naročito je zanimljivo ostvareno njegovo pripovedanje tragičnog raspleta, kada otkriva okolnosti stradanja Romea i Julije. Tokom ovih napetih, potresnih prizora, glumci koji igraju Romea (Enes Salković) i Juliju (Lidija Kordić) ga ućutkuju, očajnički pokušavaju da zaustave tok događaja, provalu neminovne stvarnosti.

Foto Barski ljetopis

Izuzetni su muzičko-koreografski slojevi predstave koji zavodljivo poetski izražavaju Šekspirovo shvatanje ljubavi, kao bojnog polja, stalnog sukoba privlačnosti i odbojnosti, isprepletanosti čežnje i sete zbog prepreka u njenom ostvarivanju (muzika Draško Adžić i Benjamin Bajramović). Kostimografska rešenja su takođe osobena (kostim Hatidža Nuhić). Na primer, Julijini roditelji (Saša Handžić, Selma Mehanović) su obučeni u stilizovane oblike trenerki, koji sugerišu milje (povampirenih) dizelaških mufljuza. Julijina majka, na primer, eklektički nosi donji deo trenerke, cipele na štiklu i zlatnu kajlu oko vrata. Na scenografskom planu, naročito je upečatljiv Lorencov cvetno dizajnirani Jugo, isto oslikan kao telo ovog ekscentrično uobličenog fratra (Alban Ukaj). Njegov Jugo je nalik nekakvom hipi utočištu, prostoru slobode koji prkosi ostatku društva (scenografija Mirna Ler). U vezi sa time je ključan njegov smisao u epilogu, nakon tragičnog raspleta. Rascvetani Jugo stupa na scenu, praćen lepršavim pop tonovima i zarazno optimističnim plesom aktera. Scenu shvatamo kao znak ujedinjenja ljubavnika u nekom drugom svetu, simbolički trijumf ljubavi koja preskače sve fizičke barijere, u metafizičkom prostoru bez ograničenja.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici, 22.7.2018.

 

 

 

Advertisements

Ljubav i drugi demoni

Festival „Dezire“: predstave „Ljubav i ekonomija“ Boruta Šeparovića, „Otelo-nezakonita liturgija“ Zlatka Pakovića i „Moja fabrika“ Selme Spahić

Subotica – Podstaknut mogućnošću ponovnog uvođenja zabrane abortusa u Hrvatskoj, Borut Šeparović je napravio predstavu, dokumentarno-edukativno- predavanje-performans „Ljubav i ekonomija“ (produkcija Montažstroj, Zagreb). Izvedena u bioskopskoj sali Otvorenog univerziteta, ova multimedijalna predstava u prvom delu prikazuje istoriju zabrane abortusa u Hrvatskoj. U spletu naratorkinog izlaganja (Nataša Mihoci), dokumentarnih fotografija, filmova, audio zapisa i brehtovskih songova diskretno ironičnog tona, pratimo istoriju jezivih posledica ilegalnih pobačaja. Drugi deo predstave je interaktivan, stvaraju ga gledaoci koji se javljaju da komentarišu ovaj problem, izuzetno važan u političkom, etičkom, psihološkom smislu. Na širem planu, zabrana abortusa vodi zabrani slobodnog mišljenja i izražavanja, zbog čega je tema naročito društveno bitna. Pored toga, Šeparovićev performans je zanimljiv i zbog nenametljive problematizacije pozorišnih granica. Postavljanjem ovakve scenske forme, izgrađene na razorenoj dramskoj strukturi i pomeranju ka narativnom, participativnom i forumskom izrazu, dubinski se provocira razmišljanje o suštini pozorišta.

Tradicionalna dramska forma je rastočena i u predstavi „Otelo-nezakonita liturgija“ reditelja Zlatka Pakovića, koja takođe ima sastojke predavanja-performansa i važnu participativnu komponentu. Ova produkcija Teatra Verdi iz Zadra nalazi se na prepoznatljivoj liniji Pakovićevog rada. Između konferencije, Brehtovog epskog pozorišta otuđenja i songova, i dramskih prizora, Paković dekomponuje Šekspirovog „Otela“. Reditelj je i akter, narator koji u mesarskoj pregači simbolički kasapi uobičajena, romantizovana tumačenja ove tragedije. „Otelo“ je na zadarskoj sceni pročitan u kontekstu aktuelne problematike dolaska migranata iz Afrike i sa Bliskog istoka u Evropu, gde se dočekuju ogradama od žilet žica. Otelo (Juraj Aras) ovde žudi da bude ljubomoran kako se ne bi suočio sa istinom da je u službi divljačkog imperijalizma, da je konvertit, Musliman koji je postao Hrišćanin iz čistog koristoljublja.

Foto Desire festival/Edvard Molnar

Publika okružuje scenski prostor, izvođači nam se obraćaju direktno, granica između nas nema. Narator na samom početku uspostavlja vezu sa nama, kolektivnim Jagom, pruža nam da dodirnemo krv na njegovoj mesarskoj pregači. Ne dozvoljava nam da ostanemo na prostoru bezbedne distance, već nas simbolički čini odgovornima za događaje koji se odvijaju na sceni, ogledalu života, pozornici mržnje prema drugačijima. Pakovićev neobično provokativan „Otelo“ je klanica laži uvijenih u tobožnje istine, prostor demistifikacije neoliberalnih intelektualaca koji se iz svojih lagodnih pozicija samo prividno bore protiv neljudskog sistema, dok ga zapravo održavaju.

I u predstavi „Moja fabrika“, čiji je tekst nastao prema istoimenoj knjizi  Selvedina Avdića, ima narativnih i dokumentarno-istorijskih crta, ali su one deo teatralnije, estetizovanije celine. Ova produkcija Bosanskog narodnog pozorišta iz Zenice, u režiji Selme Spahić, tematizuje tesnu vezanost Željezare u Zenici sa životom u ovom gradu. Na sceni pratimo istoriju Željezare, od njenog osnivanja do danas, u multimedijalnoj formi. Ispletena je mreža fotografija i filmova koji se projektuju na platno u obliku fabrike, zatim dokumentaristički utemeljenih sećanja, kao i songova i markantne koreografije koja odražava radničke živote. Na preovlađujuće praznoj sceni, zenički ansambl posvećeno i sugestivno oblikuje kolektivno radničko telo, mozaik društvenog zajedništva, ogledalo političkih tokova.

Foto Press / Muhamed Tunović Badi

U istoriji Željezare se poetski i dramski upečatljivo prelama istorija Jugoslavije i Bosne dvadesetog i dvadeset prvog veka, ratne traume, ali i nekadašnje radosti života u stabilnom sistemu. Projekcije delova filma „Uzavreli grad“ Veljka Bulajića čija se radnja dešava u Zenici, ili Titovih govora, grade nostalgičan odnos prema prošlosti. Lirska značenja pojačavaju fini poetski začini, od stilizovanih visećih lubenica do nežnog padanja snega. Snaga osećajnosti igre postaje naročito probojna na kraju, sa saznanjem o zatvaranju Željezare, posledice zverske društvene tranzicije. Predstavu efektno zaokružuju apokaliptične slike aktera u oklopnim odelima protiv radijacije. Oni se gube u dimu, nestaju kao što je nestala Željezara, i prošlost punijih života.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 25.12.2017.