Tag: Olga Dimitrijevic

Na putu kojim se ređe ide

“Putovanje izvan središta zemlje”, koncept Vladimir Aleksić, tekstovi Olga Dimitrijević, Dimitrije Kokanov, Maja Todorović, produkcija BELEF

“Putovanje izvan središta zemlje”, prema konceptu Vladimira Aleksića, formalno i tematski se nastavlja na liniju koju su uspostavile predstave “Kretanje” (Bitef teatаr), “Lounli plenet” (Atelje 212), kao i “Kao da kraj sveta nije ni sasvim blizu” (Bitef teatаr). Može se pretpostaviti da je njihovо nastajanje, ali i uspeh, ogledalo potrebe da se izađe iz konvencionalnog pozorišnog prostora, da se istražuju i šire granice izvođenja, imerzivnog teatra, mobilnosti publike.

“Putovanje izvan središta zemlje” u formalnom smislu ide dalje od pomenutih produkcija, jer sasvim napušta ne samo scenu, već i pozorišnu zgradu. Može se reći da je tu reč o sajt-spesifik projektu, koji definiše važnost prostora izvođenja. Prema Hansu-Tisu Lemanu, u sajt-spesifik delima, sam prostor “progovara”, postaje koautor i partner u izvođenju, pri čemu se ne prerušava, već se čini vidljivim.

Predstava počinje u autobusu koji kreće sa parkinga kod Sportskog centra “25. maj”, pa nas preko Brankovog mosta, Ušća i novobeogradskih blokova, vozi do aerodroma “Nikola Tesla”. Autobuski deo izvođenja je zamišljen kao neki turistički obilazak grada, što nas je podsetilo na projekte grupe “Rimini Protokol”, naročito na “Kargo Sofija-Beograd”, prikazan na BITEF-u. Dok putujemo, preko autobuskog razglasa, od glumice, u ulozi turističkog vodiča, slušamo o istoriji spomenika pored kojih prolazimo. Oni podstiču i šira razmišljanja o istoriji, politici, društvu, umetnosti i kulturi, ali i o stanju današnjeg Beograda, kritičkih zapažanja o njegovom urušavanju, činjenici da je sam sebe pojeo neplanskim gradnjama i sumnjivim poslovima. Izazovno se zalazi i u problematiku radničkih prava, socijalizma i radnih akcija u Jugoslaviji, uloga Jovanke Broz i Daše Drndić u istoriji i kulturi, ali i kolektivnog učešća u ratovima devedesetih godina, seksualnih sloboda… Ovaj deo predstave, čiji je tekst napisala Olga Dimitrijević, najupečatljiviji je jer je idejno i formalno najzaokruženiji, ali i najotvoreniji za tumačenja. Može se reći da je gledalac, sa jedne strane, slušalac radio-drame, čije izvođenje prati promicanje gradskih pejzaža. Ovaj spoj grada, izgovorenih reči i ličnih sećanja i asocijacija na predele pored kojih prolazimo, teatralizuje život, gradi nove poglede na njega, pomerajući pri tome iskustvo stvarnosti.

Foto Nataša Ilić

Kada stignemo na aerodrom, počinje drugi deo predstave autora Dimitrija Kokanova, fokusiran na pitanja identiteta, discipline i kontrole, nadziranja i kažnjavanja. Ona su danas traumatično upala u centar pažnje, u vremenu epidemije, plodnog tla za uspostavljanje još žešće orvelovske kontrole. U autobus ulazi radnik obezbeđenja koji čita naša imena sa liste i proverava identitete (dva dana pre predstave smo bili dužni da ostavimo imena i brojeve ličnih karti). Ova provera je mogla da bude istinitije izvedena, radnik počinje da čita imena sa spiska, ali je ne dovodi do kraja, pokazujući da je kontrola igrana, lažna. Kada izađemo iz autobusa na aerodromsku pistu, pred ulazak u avion nam se obraćaju glumice, u ulogama stjuardesa, sa pitanjima i zahtevima da se raspoređujemo u grupe, prema našim odgovorima (pitanja se odnose na politička, ekonomska, zdravstvena, religiozna, seksualna uverenja).

Foto Nataša Ilić

Po ulasku u avion, smeštamo se na putnička sedišta, a glumice Jovana Gavrilović, Jelena Ilić, Aleksandra Janković, Tamara Krcunović i Anđelika Simić, takođe u ulogama stjuardesa, igraju fragmente različitih dramskih scena, od parodičnih imitacija bezbednosnih priprema za let, do refleksija o kovid izolaciji, usamljenosti i potrebi za ljudima, bliskošću, putovanjima i avanturama. Ovaj poslednji deo igre je očekivano naišao na najživlje reakcije publike, jer je izvođački i komički najatraktivniji (tekst Maja Todorović).

Za predstavu se, sa jedne strane, svakako može reći da ima mane u pogledu dramaturgije celine. To je posledica činjenice da su tekstove pisali različiti autori, zbog čega su oni međusobno tematski, stilski i kvalitativno neusaglašeni. Sa druge strane, za ovakve istraživačke projekte izvesno ne važe ista pravila kao u konvencionalnom pozorištu, zato što je fokus pažnje drugačiji. Slabosti koje su u tradicionalnom pozorištu vrlo upadljive, ovde su manje bitne. Pišući o sajt-spesifik projektima, Patris Pavis ističe da njihovi prostori nisu samo osnova režije, već građa i cilj. On takođe smatra da mobilni gledalac daje naročito emotivan odgovor na prostor, što menja njegovo unutrašnje iskustvo. Dakle, uprkos dramaturškim manjkavostima, taj cilj je u “Putovanju izvan središta zemlje” izvesno ostvaren. Rastegnute su granice izvođenja i doživljavanja teatralnosti i stvarnosti, zbog čega je smisao puta opravdan.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 16. jula 2021. godine

Kraj je novi početak

66. Sterijino pozorje: “Radio Šabac”, koncept, tekst i režija Olga Dimitrijević, Šabačko pozorište

Tekst predstave “Radio Šabac” autorke Olge Dimitrijević ima dokumentarističku osnovu koju čini istorijska građa o ovom radiju, kroz koju se prelama prošlost Jugoslavije i njenog raspada (dramaturg Ivan Velisavljević). Program Radio Šapca je bio prepoznatljiv zbog promovisanja novokomponovane narodne muzike, zbog čega je bio veoma slušan, naročito njegove populističke emisije koje su prenosile želje, čestitke i pozdrave. Ovoj kulturološki izazovnoj građi, autori predstave prilaze iz različitih uglova, analitički i interdisciplinarno, razmatrajući njen društveni, politički, ekonomski kontekst.  Nastoji se doći do srži značenja masovnih afiniteta prema narodnoj muzici, kroz istraživanje glavnih tema pesama, ljubavi, gubitka, ranjivosti, nada i snova, kao i razloga za kolektivno uranjanje u njene taktove.

Prvi deo predstave čini studiozno izlaganje guste faktografije šabačkog radija, njegove istorije od 1969. godine. Izvode je glumci Miloš Vojinović, Olivera Guconić, Deana Kostić, Sonja Milojević, Vladimir Milojević, Siniša Maksimović, Slađana Pajčić i Dušan Simić, u funkciji kolektivnog naratora, ispred spuštene zavese na praznoj sceni “Pera Dobrinović”. Bez upadljivije teatralizacije, oni govore i pevaju, deklamativno, ali i autoironično, neprestano razgrađujući i preispitujući smisao sadržaja. U ovom delu izvođenja se u više navrata pale svetla i u prostoru publike, i glumci zalaze među nas, razvezujući i kolo, simbolički i konkretno nas čineći delom igre. To ukidanje granica između izvođača i publike je važno zbog pitanja koja se razmatraju tokom odmotavanja klupka naše istorije, problematizujući mogućnost promene ustrojstva sveta, čiji smo mi potencijalni nosioci.


Foto Jugoslav Radojević – Šabačko pozorište

U drugom delu, preovlađujuće neverbalnom, publika još dublje zalazi u tkivo predstave. Iz auditorijuma se selimo na scenu, na stolice koje okružuju prostor igre, koji delimo sa glumcima, postajući publika šabačkog radija. Radnja se odvija na nekoliko punktova, glumci prikazuju različite prizore iz svakodnevnice, čitaju knjige, tipkaju na pisaćoj mašini, igraju šah, dok zvučni prostor definiše program Radio Šapca, smena vesti i nostalgične muzike (radiofonija Anja Đorđević, scenografija Zoja Erdeljan). Najveći deo ovog segmenta predstave se odvija bez uživo izgovorenih reči, glumci pokretima tela, ilustrativno ili asocijativno, prate muziku, kao i informativne sadržaje (scenski pokret Igor Koruga). Ovaj deo igre je mogao da bude scenski razgranatiji, jer se oseća potreba za razvijanjem i nadograđivnjem prizora, povezana sa blagim prodorom monotonije. Kada se reči i muzika, u izvođenju glumaca, vrate na scenu, igra ponovo dobija dinamiku. Nastavak predstavljanja istorije šabačkog radija, paralelno sa društveno-političkom istorijom, proteže se do našeg vremena i doba kovida, završavajući se sentimentalnim izvođenjem niza popularnih pesama, od “Bela Ciao” do “Zagrli me” Zdravka Čolića. Završetak predstave je markantno označen otvaranjem zavese i pogleda na zjapeće praznu salu Srpskog narodnog pozorišta. Ovu pustoš tumačimo kao simbolički snažan znak mogućeg nestanka ljudi, kraja sveta kakvog znamo, ali i mogućnost početka novog života, jer svaki kraj donosi novi početak. 

Predstava “Radio Šabac” je u celini vredna i izazovna, naročito na idejnom planu. Ostavlja utisak o nepretencioznosti i iskrenosti, a ključno je i njeno autoironično koketiranje sa značenjima i osećanjima. Igra je istovremeno slatkasto sentimentalna, ali i razobličavajuća prema sopstvenoj dopadljivosti. U tome je najveća vrednost dramaturgije i režije, koje uspešno predstavljaju višeznačnost jednog fenomena popularne kulture. Nameće se i poređenje sa tematski i idejno bliskom predstavom “Lepa Brena prodžekt” (Olga Dimitrijević je jedna od autorki i te produkcije), koja je imala slične ciljeve, ali preovlađujuće nije uspela da uspostavi tu bitnu višeslojnost značenja. A ona je od suštinske važnosti u tumačenju značaja fenomena popularne kulture, čije zadovoljstvo konzumacije, jouissance prema Rolanu Bartu, ima subverzivnu moć i politički smisao.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 5. jula 2021. godine