Tag: Međunarodni festival malih scena

Traganja za utočištem

 27. Međunarodni festival malih scena u Rijeci

Rijeka – Treće večeri Međunarodnog festivala malih scena, na kamernoj sceni obnovljenog scenskog prostora Drama centar Zajc na Delti, na mestu nekadašnjeg industrijskog kompleksa, prvo je odigrano “Disanje” (Playdrama Split i Zagrebačko kazalište mladih). Reč je o delikatnoj istraživačkoj predstavi, nastaloj prema tekstu i u režiji Olje Lozice, čije su protagonistkinje dve sestre u turbulentnim i promenljivim odnosima, od snažne privrženosti i bliskosti, do napetih, razdvajajućih sukoba. Njihova igra vešto istražuje hod na tankoj žici između ljubavi i mržnje, ili sreća i nesreća u porodici, pokazujući da je teško utvrditi tačke njihovog odvajanja. Igra glumica, Petre Kovačić Botić i Petre Svrtan, opčinjavajuća je zbog posvećenosti i iskrenosti, intimnosti koja pleni, kao i zbog precizno isprepletanih izraza, verbalnih, muzičkih, telesnih. Njihove reči su suptilno uronjene u muziku, u ekspresivne gitarske tonove koje uživo izvodi Matko Botić. Govor koegzistira sa muzikom, noseći u sebi i sopstvenu muzikalnost, kroz specifičan ritam i melodiju. “Disanje” je uobličilo jedan živ i kompaktan svet, dirljiv i topao, stvaran zbog iskušenja i padova, svet potpune bliskosti koji je konačno ipak utočište, oaza u džungli svakodnevnice.

Foto Tom Dubravec (“Disanje”)

Moć porodične intimnosti istražila je i naredna predstava prikazana na festivalu, “Hotel Zagorje” (Gradsko dramsko kazalište Gavela), prema romanu Ivane Bodrožić, u režiji Anice Tomić, koja je prošle godine trijumfovala na festivalu Marulićevi dani u Splitu, pandanu našem Sterijinom pozorju. U ogoljenoj, dokumentarističkoj formi, radnja ispisuje traumatična iskustva ratova u Hrvatskoj, u devedesetim godinama prošlog veka, iz vizure desetogodišnje Ivane. Dijana Vidušin je igra pripovedački, sa vidnim otklonom koji se može shvatiti kao vid zaštite od pada u provaliju bola odrastanja bez oca, nestalog u ratu. Priču nosi osam žena, članova Ivanine familije i bliskog okruženja, koje grade teren sigurnosti, zaštite od nasilne stvarnosti, a muškaraca indikativno nema.

Foto Jasenko Rasol (“Hotel Zagorje”)

Autori se na sceni razračunavaju sa potiskivanim, neistresenim pitanjima, tragičnih posledica rata, te mašine iluzija i političkih propagandi. Predstava je karakteristična zbog naglašenog ironičnog odmaka od događaja, neprestanog preplitanja horora stvarnosti i potrebe za begom, za plesom, pesmom i zabavom, ključno integrisanima u tkivo igre. Taj kontrast je važan jer brehtovski podstiče kritičko mišljenje,  sprečavajući pad u neželjenu patetiku, i akcentujući pri tome složena značenja društveno-političke stvarnosti. U predstavi je izražena komunikacija sa gledaocima, ima u njoj, takođe depatetizujućih, elemenata predavanja-performansa, putem kojih nas izvođači edukuju o novijoj i udaljenijoj istoriji ovih prostora. Scenska igra je, dakle, na više planova otvorena, što utvrđuje prostor diskusije, naročito važne, imajući u vidu tematiku predstave i neophodnost suočavanja sa demonima rata, duhovima prošlosti.

Sledeće večeri je riječka publika na sceni Hrvatskog kulturnog doma na Sušaku, mogla da vidi predstavu “Obitelj” Hrvatskog narodnog kazališta iz Splita, prema tekstu savremenog britanskog pisca Denisa Kelija (2009), napisanog u maniru dramaturgije “krvi i sperme”, uronjene u potoke krvi i nasilja. Postavljena u svedeni, realistički prostor porodičnog doma Denija (Goran Marković) i Helen (Ana Marija Veselčić), sa kojima živi Helenin nesnađeni brat Lijam (Stipe Radoja), trilerska radnja prepuna obrta, u prvom planu problematizuje smisao rađanja dece u svetu definisanom žestokim tenzijama, društvenim nasiljem, pretnjom migranata, ksenofobijom. Reditelj Ivan Plazibat priču vodi odgovarajuće žestoko i sirovo, bitno se oslanjajući na prodorne psihološke vrednosti igre glumaca. Ona je scenski obogaćena fizički i muzički izražajnim scenama bračnih intimnosti, ali i konflikata, u takođe ambivalentnoj postavci porodičnog života, te stalne klackalice između udobnosti i netrpeljivosti.

Poslednje dane festivala su obeležile beogradske predstave o kojima smo ranije pisali, “Moj muž” Jovane Tomić i “64” Alise Stojanović, kao i sarajevska “Sećaš li se Doli Bel” Kokana Mladenovića, čineći u celini program idejno vrlo zaokruženim. Kroz detaljne prizore različitih porodica, tih ćelija društva, otvoreni su današnji gorući problemi. Neredi u društvu moraju biti odraz nereda u pojedincu, jer je lično uvek bilo, jeste i ostaće, političko.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici 10. maja 2022. godine

Sve nesrećne porodice su nesrećne na svoj način

27. Međunarodni festival malih scena u Rijeci: “U agoniji”, HNK Zagreb, “Enigmatske varijacije”, HNK Rijeka (Italijanska drama) i “Klinac”, Slovensko ljudsko gledališče, Celje

Rijeka – 27. Međunarodni festival malih scena u Rijeci, na sceni Hrvatskog kulturnog doma na Sušaku, uz veliko interesovanje publike, svečano je otvorila predstava “U agoniji” Hrvatskog narodnog pozorišta iz Zagreba. Ovu snažnu, psihološku, porodičnu, društvenu i filozofsku dramu Miroslava Krleže, drugi deo glembajevskog ciklusa, reditelj Ivica Buljan tumači precizno, radeći filigranski sa posvećenim glumcima, i naročito razmaštavajući iracionalna, potisnuta, snolika značenja drame. Likovi su postavljeni u hladan, otuđen, crno-beli, apstraktni prostor, obeležen zenitističkim natpisima koji utvrđuju vreme istorijskih avangardi, vreme iskoraka i revolucija, koje se može shvatiti kao potreba za rastakanjem dekadentnih društvenih normi (scenografija Dalibor Martinis, kostimografija Ana Savić Gecan). U toj zaleđenoj sobi se odvijaju drame neplaćenih dugova, rasklapanja propalih brakova, suočavanja sa izneverenim osećanjima i umrtvljenim strastima. Nina Violić je izražajno uobličila Baronicu Lenbah, čvrstu i čvršću od njenog mlitavog i poročnog supruga Lenbaha (Krešimir Mikić), a Livio Badurina je takođe funkcionalno prikazao doktora Ivana Križoveca kao proračunatog i lažljivog ljigavca.

Foto HNK/Festival malih scena (U agoniji)

Scenska radnja je u Buljanovom čitanju senzualna i izrazito telesna, snaga ljubavnih okršaja između Baronice i Križoveca, gotovo da je opipljiva. Uvedeni su i kabaretski delovi koji daju naročito emotivan pečat u predstavi, na kraju, kada takođe upečatljiva Ksenija Marinković, u ulozi ruske grofice, migrantkinje, uz pratnju gitare setno peva o beznadežnoj društvenoj i ličnoj truleži, intimnim tačkama pakla. A do tada se i pozornica već potpuno ispraznila, i na fizičkom planu ostavljajući samo pustoš.

Druge večeri festivala, na kome su od 3. do 9. maja prikazane produkcije iz Hrvatske, Slovenije, Bosne i Hercegovine i Srbije, tematski objedinjene pitanjima krize porodice i identiteta, prvo su odigrane “Enigmatske varijacije”, italijanske drame HNK “Ivana Pl. Zajca” iz Rijeke. Duodramska predstava u režiji Neve Rošić, izvedena na italijanskom jeziku, podsetila nas je na izvanredne vrednosti teksta Erika Emanuela Šmita, kod nas igranog pod imenom “Zagonetne varijacije”, na sceni Narodnog pozorišta u Beogradu. Prepun obrta i iznenađenja, ovaj slojevit i filozofski inpirativan komad razotkriva naslage laži u intimnim odnosima. Glumci Aleksandar Cvjetković i Mirko Soldano psihološki prodorno i verodostojno oblikuju likove pisca samotnjaka Abela Znorka i novinara Erika Larsena, postepeno obelodanjujući njihove odnose sa istom ženom. Na tom napetom putu efektno se raspliću pitanja o prirodi ljubavi, mržnje, seksualnosti, patnje, usamljenosti i smrti, sugerišući misao da je koren svakog ljudskog delovanja strah od praznine i nestajanja.

Foto Jaka Babnik (Klinac)

Ljubavni trougao je i okvir radnje naredne predstave “Klinac”, nastale prema takođe provokativnom tekstu britanskog pisca Majka Bartleta, u tumačenju slovenačkog reditelja Petera Petkovšeka koji živi u Londonu (produkcija Slovensko ljudsko gledališče iz Celja). U centru pažnje su pitanja haotičnosti savremenih seksualnih identiteta, posledica osvojenih sloboda u liberalnim društvima. Protagonista je Džon (Urban Kuntarič) koji je na početku u homoseksualnoj vezi sa M (Aljoša Koltak), da bi zatim uplovio u heteroseksualne vode sa Ž (Maša Grošelj), rušeći ograničenja i predrasude. Polazeći od jedne više-manje psihološko-realističke drame, reditelj gradi izuzetno estetizovanu predstavu, veoma delikatnih simboličkih značenja. Radnja je postavljena u osobenom krugu, ili ringu, okruženom praznim gledalištem; zemlja je posuta sitnim šljunkom koje izvođači gotovo ritualno neguju, možda pokušavajući da u tome nađu mir, da obuzdaju podivljale živote. Minimalistički vođena, igra glumaca je izražajna u suptilnosti, koriste se sofisticirana sredstva koja uobličavaju seksualnu tenziju između likova, na primer oštar snop svetlosti sijalice koja blješti u mraku, na struji ljubavnika. Igra je povremeno i koreografski upečatljiva, nemirnim, grčevitim trzajima tela aktera su prikazane njihove lične i partnerske borbe, otkrivajući da je pravi izraz snage privlačnosti izvan verbalnog, u energiji pokreta, zvuka, vizuelnih rešenja, u neizrecivom. Tako je ova vredna predstava utvrdila iskonsku moć teatra kao transcendentalnog iskustva, prostora otkrivanja skrivenog. 

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici 8. maja 2022. godine