Tag: Maja Pelevic

Čišćenje medijskog đubreta

“Konji ubijaju, zar ne”, tekst Maja Pelević, režija Kokan Mladenović, Gradsko pozorište Podgorica

Radnja komada “Konji ubijaju, zar ne” Maje Pelević, inspirisanog romanom “Konje ubijaju, zar ne?” Horasa Mekoja, smeštena je u okvire rijaliti šoua, čiji se učesnici bore za nagradu od desetak hiljada evra, koja raste sa zahuktavanjem igre i porašću gledanosti programa. Likovi su lokalizovani, žive u savremenoj Crnoj Gori, boreći se za materijalno preživljavanje u iscrpljujućem maratonu života. Oni nemaju imena, određeni su funkcijama (trudnica, muž, lepotica, domaćica, oficir…), što se može tumačiti kao znak poništavanja individualnosti u neoliberalnom društvu, gde je uglavnom sve komodifikovano, komercijalizovano i uniformisano.

Gledaoci predstave su uključeni u scensku radnju i integralni scenski prostor, učesnici su u šou bez granica, publika rijalitija, bez koje ovi programi ne bi imali moć koju imaju (scenografija Andreja Rondović, kostim Lina Leković). U režiji Kokana Mladenovića, taj koncept je veoma važan i naglašen, gradi ključna značenja, implicitno namećući pitanje društvene odgovornosti publike, građana koji pohlepno gutaju trivijalne sadržaje rijalitija. Osamdesetak gledalaca predstave smešteno je za dvadesetak stolova, na sceni koja predstavlja nekakvu kafanu, gde se održava gala-večera za VIP zvanice. Ona se izvodi doslovno, realistički, konobari poslužuju hranu i piće tokom cele dvosatne predstave, od početka stupanja gledalaca na scenu. Nude nam aperitive, predjelo, glavno jelo i dezert, dok pratimo takmičare koji prosipaju svoju utrobu na sceni, guleći sa sebe svaki trag ljudskosti. U prilici smo da postanemo simbolički saučesnici u zločinu ubistva dostojanstva, gledaoci koji jesu odgovorni za izgled medijske i društvene stvarnosti, jer gledaju te programe, glasaju za učesnike putem sms poruka itd.

Glumci Marija Đurić, Omar Bajramspahić, Vanja Jovićević, Goran Slavić, Jelena Simić, Dejan Đonović, Branka Femić Šćekić, Vukan Pejović, Katarina Krek i Željko Radunović, zaista predano igraju takmičare, istinito i energično, gradeći uloge koje su fizički veoma zahtevne. Bespoštedno plešu u različitim tačkama i stilovima, kroz razigrane i zavodljive koreografije, uz muziku koja se uživo izvodi (scenski pokret i koreografija Miloš Isailović, kompozitorka Irena Dragović). Emir Hadžihafizbegović igra Konferansijea, voditelja ovog šoua i manipulatora sa prikrivenim motivima. Njegov nastup je funkcionalan, ali je mogao da bude prodorniji u dijaboličnosti, sugestivniji i otrovniji u oblikovanju tog lika, gnusne figure koja predstavlja medijsku zagađenost i prljavštinu, đubre koje nam svakodnevno izručuju sa televizijskih ekrana.

Foto Duško Miljanić – GP Podgorica

Oklop predstave stvara šljašteću i šljokičastu formu, opojan muzičko-plesni šou, raskošan i zabavan za gledanje, dok je istovremeno plodno tlo za raskopavanje i iskopavanje naličja tog spektakla. U pauzama borbe, u bekstejdžu, kada takmičari izadju iz svetla pozornice, i uđu u stvarnost svojih života, tu dolazi do brutalnog prodora istine. Ove prizore iza scene pratimo preko nekoliko ekrana koji tokom takmičenja prikazuju reklame za sponzore emisije. Snimci iz bekstejdža otkrivaju unutrašnje drame likova, njihovu zapitanost o (be)smislu porodičnog života, dileme oko rađanja dece, kao i ideje o mogućnostima za radikalne promene sveta, stvarnu društveno-političku revoluciju. Oni nisu jedini izvor curenja realnosti u predstavi, takođe se, tokom takmičenja, povremeno izlivaju istine iz života učesnika, izazivajući dramske sukobe i katarze. One načinju i teme posledica nedavne ratne prošlosti na ovim prostorima, vojnih intervencija i bombardovanja, zatim probleme tolerancije, seksualnih sloboda i homofobije, ali i prepoznatljivih opštih društvenih nakaznosti, primitivizma, nepotizma, lažnog morala, negativne selekcije.

Izmeštanje publike iz konvencionalnog prostora pozorišne sale donosi naročitu snagu spoznaje, i može se tumačiti kao stvaranje simboličkog ritualnog prostora, mesta za isterivanje medijskih i političkih demona, i društveno isceljenje. Jer, kroz razotkrivanje svakodnevnih laži i veštačke stvarnosti, pozorište otvara put pronalaska boljeg života. Možda onog iz pesme Dade Topića koju Konferensije indikativno izvodi u predstavi, vraćajući nas u neka druga vremena.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 26. maja 2021. godine

Borbe u ljudskom zverinjaku

„Testirano na ljudima“, tekst Maja Pelević, reditelj Bojan Đorđev, Atelje 212

Radnja predstave „Testirano na ljudima“, nastale prema novom tekstu Maje Pelević, odvija se u okvirima rijalitija, gde je osam likova bezizlazno uglavljeno u prostor nekakvog ljudsko-zoološkog vrta. Izloženi su neprestanim pogledima, privatnost je ukinuta, dok se oni bore za pažnju, potvrđujući teze Kristofera Laša da živimo u vremenu narcističke kulture, okruženi ogledalima, na pozornici sopstvenih života. Komad je tematski i stilski prepoznatljiv za rad Maje Pelević, u pogledu interesovanja za savremeni svet i potrošačku kulturu, kao i zbog krajnje parodičnog odnosa prema tržišnoj logici. Likovi žestoko komički izvrću sveprisutnu želju za slavom, bogatstvom, lepotom tela. Kao i u „Pomorandžinoj kori“, oni nemaju konkretna imena, već su tipovi, označeni kao Romantičarka (Aleksandra Janković), Realizatorka (Ana Mandić), Mentorka (Sofija Juričan), Diplomata (Ivan Mihailović), Avanturista (Ivan Jevtović), Perfekcionista (Dejan Dedić), Posmatrač (Aleksandar Đinđić) i Nova (Isidora Simijonović). Ta odluka se može razumeti kao znak brisanja individualnosti, uniformisanosti savremenog čoveka koji se utapa u krdo bezličnih potrošača, ili obezljuđenih avatara u virtuelnom prostoru Interneta.

Ova komična drama je zanimljiva utoliko što se bavi savremenim fenomenima koji nas se bolno tiču, digitalnim prostorima koji sve više prodiru u sferu stvarnog, bodrijarovski postajući stvarniji od stvarnog. Sa druge strane, ona nema krupnije vrednosti, jer ne nudi osobeniji, dramski produbljeniji odnos prema našoj realnosti, ne prikazuje razgranatije, intrigantnije odnose između likova. Ne donosi nekakvu podsticajniju nadgradnju, stilski ili idejno izazovnije tumačenje, već plitak odraz koji nije baš mnogo inspirativan. Povremeno su uključene komički ili dramski efektne epizode, na primer ispovest Posmatrača o privučenosti patuljcima u trećoj sceni, ili Romantičarkina priča o praćenju terminalno bolesnih ljudi na netu u šestoj sceni, ali je celina nažalost bleda, zbog čega ne otvara mogućnosti građenja naročito vredne predstave.

Foto Boško Đorđević

Reditelj Bojan Đorđev likove i radnju smešta u „analognu stvarnost“, ne odlučuje se za digitalni scenski prostor, ističući na taj način njihovu ljudsku srž, opipljivo materijalno postojanje, u kontrastu za suštinom rijalitija. Dizajn scene je vizuelno upečatljiv, stilizovan, pozadinu definiše slika u maniru apstraktnog ekspresionizma, sa kojom se delimično slažu kostimografska rešenja (scenograf Siniša Ilić, kostimografkinja Maja Mirković). Ta slika sugeriše raspad sveta, kao i kauči na kojima likovi sede, kauči rascepane kože, možda oni iz psihoterapeutskih soba, sa asocijativnim značenjima  rascepanih mogućnosti sastavljanja urušene psihe. Scene se smenuju u fragmentima, i u parodičnoj formi otkrivaju slabosti, strahove i strasti likova. Oni se obraćaju javnosti, ne izbegavaju da otkriju najdublju intimu, praveći spektakle od sopstvenih života.

Pomenute slabosti dramskog teksta, reditelj je nastojao da nadomesti uvođenjem atraktivnih muzičko-koreografskih segmenata, koji povremeno uspešno podižu dinamiku igre, gradeći i utisak o ritualnosti radnje, pokušaja da se plesom zajednica ujedini (koreografkinja Isidora Stanišić, scenski pokret Čarni Đerić, kompozitor Luka Papić). Uprkos nedvosmislenom trudu cele autorske ekipe, predvođene glumcima koji su posvećeno uobličili likove koji se bore za preživljavanje u ljudskom zverinjaku, predstava ne uspeva da bitnije dotakne gledaoca, zbog polazne nemoći dramskog teksta.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 19.12.2019. godine

O starosti, mladosti i radosti

„Šuplji kamen“, prema tekstu Nikolaja Koljade, režija Tatjana Mandić Rigonat, UK Vuk Karadžić i „Bolivud“, tekst i režija Maja Pelević, Narodno pozorište u Beogradu, scena „Raša Plaović“

Nikolaj Koljada u „Šupljem kamenu“ ispisuje živote starih ljudi, u svom prepoznatljivom stilu, tragikomičnom, nabujalo životnom, nesputano razigranom (prevod Novica Antić). Protagonistkinje su tri starije gospođe koje uživaju u čarima Miholjskog leta, ne prestajući da traže ljubav i uzbuđenja. Imajući u vidu da su akterke nekadašnje nastavnice maternjeg jezika i književnosti, njihovi dijalozi sadrže reference na dela ruske literature. Posebno su zanimljivi autoironični komentari na Čehovljeve „Tri sestre“, pri čemu se Koljadin trio može posmatrati kao komičniji i rasterećeniji pandan Čehovljevim junakinjama, manje melanholičan, a više opijen magijom života.

Predstava u režiji Tatjane Mandić Rigonat odvija se na prostranoj, koloritnoj sceni, bašti koja je ambijentalno ogledalo rascvetanog erosa (scenografija Tatjana Mandić Rigonat i Ivana Vasić, kostimografija Ivana Vasić). Scenski tekst je skraćen u odnosu na originalni komad, što je dovelo do pohvalnog zgušnjavanja dinamike događaja. Takođe, u predstavi su likovi gospođa stariji u odnosu na Koljadin tekst, dok je Galinina snaha Natalija mlađa, čime su se produbili generacijski raskoraci.

Foto Emilija Gajic / UK VUK

Pored tematski i stilski inspirativnog Koljadinog teksta, najveći kvalitet predstave je neodoljivo šarmantna gluma, utopljena u bezgraničnu radost igre. Ljiljana Stjepanović je Larisa, nastavnica fizike u penziji, racionalnija i grublja od zanesene Galine (Branka Petrić) i osetljive Vere (Rada Đuričin). One imaju romansirane, ozarene poglede na svet, koje Larisa komički efektno razduvava, gradeći sukobe u njihovoj grupi. Milan Lane Gutović je Igor Petrović, Galinina novopronađena ljubav, sanjar, bivši violinista u operi i obožavatelj pozorišta. Katarina Marković je naelektrisano ogorčena Natalija koja raskopava napeto polje generacijskih sukoba. Oni još dublje afirmišu život, kroz isticanje njegove prolaznosti, posebno osvešćene u opoziciji između plahovite mladosti i iskusne starosti. Shvatanje sveta koje vrvi od blaženosti pred životom je bitan kvalitet ove predstave kojoj, na drugoj strani, fali raskošnijeg, čarobnijeg scenskog jezika.

Dok predstava „Šuplji kamen“ slavi starost, „Bolivud“ Maje Pelević je oda mladosti. Ostvarena u formi parodičnog muzičkog pozorišta, ona nema veće umetničke ambicije, pa ni domete (kompozitorka Anja Đorđević, koreograf Igor Koruga). Radnja se dešava u malom gradu, gde stiže bolivudski producent koji namerava da kupi fabriku „Mladost“ i napravi studio.

Scena je upadljivo kičasto dizajnirana, sa šljaštećim šljokicama i razhmahano cvetnim kostimima (scenograf Igor Vasiljev, kostimografkinja Marina Vukasović Medenica). Miloš Đorđević, Jelena Đokić, Danijela Ugrenović, Suzana Lukić, Pavle Jerinić i Bojana Đurašković, uz pratnju muzičara Nevene Pejčić, Aleksandra Solunca i Danila Tirnanića, nastupaju često horski, kolektivno. Na taj način se odražava kolektivni duh radničkog života, kao i pozorišta, gde glumci spremaju priredbu za bolivudskog producenta. Igra je teatralna, plakatska, preovlađujuće jednodimenzionalna, u skladu sa opštom parodičnošću. Izdvojićemo nastup Miloša Đorđevića koji komički ubedljivo parodiju razvlači preko granica, izoštravajući značenja nagomilanih društvenih apsurda. Osobena je i igra Suzane Lukić, kao mlade glumice, koja u jednoj sceni skida sa sebe odbrambenu, parodičnu masku. Ogoljava se i u ispovednom tonu dirljivo govori o današnjem nezavidnom položaju mladih glumaca, dužničkom ropstvu u kojem žive. Šteta je što ovakvih scena nema više, jer bi one donele dublje, katarzičnije slojeve značenja, koji bi značenjski upotpunili predstavu, zabavnu i šarmantnu, ali nedovoljno slojevitu.

Foto Narodno pozoriste u Beogradu

U muzičko-parodično tkanje „Bolivuda“, taj energično rasplamsani svet buketa i šljokica, ležerno su uvedeni kritički komentari o vremenu u kome živimo – tranzicionom preživljavanju, stradanju siromašnih, sveprisutnoj politizaciji, premaloj brizi za kulturu, otporu prema migrantima. Oni su suštinski razlog postojanja ovog autorioničnog kič spektakla koji pokušava da razgradi društvene naopakosti.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 28.5.2018.