Tag: Iva Milosevic

Novi putevi naše dramske klasike

64. Sterijino pozorje: „Zla žena“, Jovan Sterija Popović / Iva Milošević, Narodno pozorište Subotica i „Hasanaganica“, Ljubomir Simović / Andraš Urban, Novosadsko pozorište

Polazeći od komedije „Zla žena“ Jovana Sterije Popovića, sigurno ne najinspirativnijeg dela ovog pisca, koji varira motiv ukroćivanja goropadice, iz Šekspirove komedije, rediteljka Iva Milošević gradi predstavu autentične forme i misli. Ona se udaljava od polaznih značenja teksta, kao i Sterijinog razrešenja sa naravoučenijem, dokazujući da je savremeno pozorište samostalna umetnost, svet za sebe, prostor nesputanog istraživanja i traganja za novim strukturama tumačenja klasike. Subotička predstava je visoko estetizovana, i istovremeno scenski vrlo moćna zbog naročite teatralizacije. Glumci na licima imaju debeli sloj šminke, koja pravi osobene maske, ističući tako ideje pretvaranja i igre, pozorišta u svakodnevnom životu, igranja (nametnutih) društvenih uloga. U tome su naglašena apsurdna i groteskna značenja, toliko da početak predstave, prizori iz bračnog života Sultane (Milica Sužnjević) i Grafa Trifića (Milan Vejnović), neodoljivo podsećaju na scene iz Joneskove „Ćelave pevačice“. Takođe, osobeni i istovremeno superiorni način glumačke igre, mehanizacija pokreta, statičnost, kao i upečatljiva, osobena odsutnost njihovih bića, gradi jednu ritualnu scensku stvarnost. A posebno važno značenje preobraženja kroz ritual igre, nastaje sa situacijom menjanja uloga između Sultane i služavke Pele (Sanja Moravčić), tokom koje dolazi do transformacije Sultane. Time se, između ostalog, implicitno problematizuje moć pozorišta samog, snaga pretvaranja i postajanja nekog drugog. Kroz igranje uloga dolazi do pogleda sa distance i promene bića.

Foto Sterijino pozorje

„Zla žena“ Ive Milošević je dosledna i zaokružena predstava, čiste hipnotičke forme, koja svojom nesvakidašnjom preciznošću i čvrstinom otvara prostor za metaforička tumačenja. Takvu strukturu gradi posvećena, zahtevna i ubedljiva igra glumaca, karakteristična muzika (kompozitor Vladimir Pejković), scenski pokret (Ista Stepanov) i govor (Dejan Sredojević), kao i upadljiva vizuelnost. Igra počinje za dugačkim stolom, koji se tokom razvoja radnje takođe transformiše (scenografija Marija Kalabić), dok su akteri raskošno obučeni, u epohi, u skladu sa njihovim društvenim položajima (kostimograf Marko Marosiuk). Publika sedi na sceni, blizu izvođača, što je važno napomenuti, u pogledu jačanja doživljaja igre, kao i zaokruživanja njene ritualnosti, kroz koju se istražuju i pitanja malograđanstva, odnosi između polova, gospodara i slugu.

Uspostavljanjem kritičkog odnosa prema nazadnim društvenim običajima, kao i sputavajućem položaju žene u braku, bavi se i predstava „Hasanaginica“ Novosadskog pozorišta, takođe odigrana u glavnom programu 64. Sterijinog pozorja. Nastala prema motivima drame Ljubomira Simovića, „Hasanaginica“ reditelja Andraša Urbana takođe dokazuje otvorenost savremenog pozorišta, njegove raznolike mogućnosti nadgradnje dramske klasike. Ostvarena u prepoznatljivo eksplozivnom Urbanovom stilu, „Hasanaginica“ nosi vatrenu pobunu protiv gušenja slobode u patrijarhalnom društvu. Deset izvođača izuzetne izražajnosti po sceni izliva jasno kanalisani bunt protiv društvene osude ličnih izbora, otpor zbog nemogućnosti žene da se ponaša mimo običaja i očekivanja (dramaturgija Vedrana Božinović).

Foto Sterijino pozorje

Polazeći od Simovićevog tragičnog odraza žrtava patrijarhata i Hasanaginicine nemoći da mu se suprotstavi, ova predstava izbacuje vrisak protiv te nemoći, namećući ideju da drugačiji izbor uvek, ipak, postoji. Nikla na graničnom izvođačkom polju, spoju sirovosti pank-rok koncerta, provokativno duhovitih stend-ap nastupa, dramskog pozorišta i telesno naglašenog performansa, Urbanova „Hasanaginica“ se razračunava i sa savremenim političkim lažima, iluzijama demokratije, korupcijom, nemilosrdno izneverenim obećanjima. Marta Bereš u ulozi Hasanaginice izvanredno predvodi ansambl, otelotvorujući njenu nezadrživu hrabrost i neodustajanje da se bude dosledan sebi. Sa druge strane, u dramskim scenama koje oživljavaju fragmente Simovićevog teksta, Bereš razorno bolno uobličava njenu dubinsku ljudsku smoždenost. Naročito je izražajna scena u kojoj je Pintorović (Arpad Mesaroš) vuče na zemlji poput životinje, marve, mesišta, određujući tako, konkretno i metaforički, njen društveni položaj. Iako Hasanaginica na kraju strada, ne uspevajući da u stvarnosti pocepa granice patrijarhata, njena pobuna kojoj je dodeljen žestoki glas u ovoj predstavi, označava iskru u tami. Ona donosi simbolički trijumf individualizma i slobode, i čvrsto neodustajanje od mogućnosti drugog puta.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 2. juna 2019. godine