Tag: Branislav Nusic

Nepresušni Nušićev šarm

“Gospođa ministarka”, tekst Branislav Nušić, režija Tatjana Mandić Rigonat, Hrvatsko narodno kazalište “Ivana Pl. Zajca” Rijeka, gostovanje u Narodnom pozorištu u Beogradu

“Gospođu ministarku”, Nušićevu večnu komediju koja žestoko raskrinkava naš palanački mentalitet, neutoljivu žeđ za političkom i društvenom moći, zavist i sujetu frustriranih i nesvesnih, rediteljka Tatjana Mandić Rigonat na scenu Hrvatskog narodnog pozorišta u Rijeci postavlja odgovarajuće žestoko, na izvornom, srpskom jeziku (lektor Ljiljana Mrkić Popović). Predstavu definiše naglašen i efektan vizuelan plan igre, izražajna scenografija (Stefano Katunar) i kostimografija (Manuela Paladin Šabanović), kao i markantna muzika i songovi koji se uživo izvode, u funkciji razvijanja, produbljivanja i komentarisanja radnje (aranžmani i adaptacija muzike Zoran Majstorović), i na kraju, verovatno najvažnije, nadahnuta igra glumaca.

Foto Dokumentacija Narodnog pozorišta u Beogradu

Olivera Baljak predstavlja Živku ministarku, dramski sugestivno i komički delikatno vajajući lik jedne primitivne žene kojoj vlast izmiče tlo pod nogama. Glumica suptilno psihološki oblikuje njene transformacije, od skrušene, poražene žene na početku, koja krpi rupe na odeći i moli za novčanu pozajmicu, do perfidne manipulantkinje koja nastoji da sve potčini sebi i ličnom usponu na društvenoj lestvici. Takođe je veoma spretno ostvaren lik Čede, u tumačenju Jasmina Mekića, koji odlučno predstavlja stub otpora Živkinom ludilu, promišljeno razgrađujući njene bestidne namere. Sa scene pleni i igra Jelene Lopatić, u ulozi Rake, buntovnog dečaka indikativno crvene kose, živahnog, komički prodornog lika koji u ovaj naopaki svet unosi optimizam otpora i mogućnosti promene. Njegova funkcija će naročito biti važna na kraju, kada Živka padne, a on inicira žurku, pokreće muzičare, ali i publiku, ka pesmi i igri. Uzvikuje parole o neophodnosti kraja aktuelne vlasti, ali i (simboličkog) kraja terora roditelja, generacije koja je dovela svet do poraznog stanja, koje je potrebno radikalno menjati.

Ostatak ansambla funkcionalno predstavlja Živkino najbliže, kao i šire okruženje. Tanja Smoje gradi lik Anke, služavke željne da udovolji gazdarici i tako zaradi potreban novac. Dean Krivačić je uspešno oblikovao Ristu Todorovića, nikaragvanskog lažnjaka, određenog formalnim, uglađenim ponašanjem koje prikriva unutrašnju mizeriju i kukavičluk. Ivna Bruck je Dara koja štiti supruga Čedu, ne pristajući na taj način na majčine nerazumne ispade, a Aleksandar Cvjetković je Vasa, besramno i bolno prepoznatljiv lovac na lične interese…

Scenski prostor značenjski i komički funkcionalno prati promene u radnji. Živanin ambijent je na početku olinjao i sumoran, simbolički, stilizovano krivi zid u pozadini određuje prvobitni prostor, koji će se raspupeti i rascvetati sa Živaninim postajanjem Živke ministarke. Ofucane kauče blistavo zamenjuju vizuelno raskošno nabubrele sofe, sa tigrovim glavama i šljašteće plavim balonima. Scenu naseljava prepoznatljiva londonska telefonska govornica, koja se može razumeti kao ironičan znak Živkinih pomodnih afiniteta ka engleskom društvu, a stare dekorativne fotografije zamenjuje reprodukcija “Mona Lize”. Vrtoglavo se menja i Živanina odeća, koja postaje upadljivo teatralna, dok Živka dobija i nove, komički efektne pratioce, dva lajava kučenceta (koja će šarmantno izaći i na poklon na kraju predstave). U pogledu upečatljivosti i znakovitosti vizuelnog plana, treba izdvojiti i magično, snažno simboličko odlepršavanje čuvenog Siminog (Anton Plešić) ministarskog cilindra, na kraju, sa njegovim gubljenjem ministarske fotelje.

Nakon premijernog izvođenja predstave u Srbiji, na Sterijinom pozorju, u javnosti su se mogla naći mišljenja o njenoj “stilskoj anahronosti”. U njenom tumačenju i razumevanju, neophodno je imati u vidu kontekst nastajanja, a to je Rijeka, gde Nušić nije igran skoro šezdeset godina. Kada se ovo njegovo delo postavlja u Srbiji, opravdano je očekivati neku vrstu novog koncepta i rediteljskog iskoraka (na primer, “Ministarka” u režiji Mandić Rigonat, u pozorištu “Boško Buha” izvesno jeste bila određena inovativnim pristupom). Sa druge strane, imajući u vidu da je ova produkcija nastala u Rijeci, njena sama postavka je iskorak, a činjenica da se ona igra na srpskom jeziku je još jedan korak napred. Predstava, dakle, ne traži još neki vanredno novi koncept, ili rediteljsko izvrnuće. Nušićev nepresušan, razobličavajući humor koji značenjski nije nimalo izbledeo, ni posle skoro sto godina, u izvođenju veštih hrvatskih glumaca, umetnička je fešta koju ne treba dodatno kititi. 

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 4. jula 2021. godine

Nedomaštani tragični Nušić

„Ožalošćena porodica“, tekst Branislav Nušić, režija Jagoš Marković, Narodno pozorište u Beogradu

U postavljanju Nušićeve „Ožalošćene porodice“ na scenu Narodnog pozorišta u Beogradu, reditelj Jagoš Marković je ponovio postupke korišćene u njegovim prethodnim predstavama, Pirandelovoj „Tako je (ako vam se tako čini)“ i Bergmanovoj “Jesenjoj sonati“. Sa prvom je „Ožalošćena porodica“ slična po krajnjoj stilizaciji igre glumaca, kao i po akcentovanju grupnih prizora, kompaktnom uobličenju horde primitivaca. “Jesenjoj sonati“ je „Ožalošćena porodica“ bliska zbog načina građenja atmosfere, teskobne i uznemirujuće, u kombinaciji dima, setne muzike i fijukanja vetra.

Pozitivna strana teatralizovanog i zatamnjenog Markovićevog scenskog čitanja Nušića je otvaranje mogućnosti drugačijeg razumevanja ovog klasika naše komediografije. On je ovde postao tragična farsa, delo teatra apsurda, za razliku od njegovih uobičajenijih, vedrijih i lepršavijih tumačenja. U tom pogledu su scenski delotvorni prizori plastičnog, horskog cviljenja članova ožalošćene porodice, prvo zbog smrti rođaka, a kasnije zbog razočaranja u sadržaj njegovog testamenta.

U slučaju izvođenja Pirandelove drame, kolektivno teatralni prizori malograđanskog snobizma uspešno pokrivaju većinu značenja teksta. Sa druge strane, kada je reč o tumačenju Nušića, takva radikalna stilizacija ne uspeva da u celini prenese značenja komada. Ona guši Nušićevu sočnu životnost likova, osiromašuje polazni tekst. Drugim rečima, ova rediteljska obrada „Ožalošćene porodice“ nije funkcionalna. Markovićevo stilsko samoponavljanje ovde nije scenski delotvorno, uprkos povremenoj intrigantnosti drugačijeg pristupa. Valjalo je ipak naći poseban ključ koji otključava specifično Nušića, a ne posezati za priručnim alatima koji se zaglavljuju u bravi.

Dizajn predstave je izuzetno upečatljiv, određen elegantnim minimalizmom. Kostimi Marie Marković Milojev su izvanredno maštoviti, nenametljivo sjajni, ukusno razgranati u detaljima. Scenografija Matije Vučićevića, zasnovana na kosoj padini na kojoj se dešava veći deo radnje, skladno je svedena, stilizovana i simbolički izražajna. Ipak, falilo je dinamike na tom planu, upadljivije promene scenskog prostora koja bi odrazila trusne promene u toku dramske radnje.

Foto Narodno pozoriste

Igra glumaca je dosledna u tragičnoj grotesknosti. Oni vešto grade grupu lažno ucviljenih, šantavih stvorova, gramzivih članova ožalošćene porodice. No, imajući u vidu osnovnu neadekvatnost rediteljskog postupka, možemo reći da je glumačka spretnost uglavnom na polju larpurlartizma, odnosno formalizma, atraktivna je sama po sebi.

Saša Torlaković virtuozno gradi Agatona, bahato samonametnutog vođu ovih lešinara, spodobu čije lice upadljivo krive plastične grimase. Beči se i krevelji misleći o imovini ostavljenoj u testamentu, pomalo kao Magbet koji se gubi sanjajući o vlasti koju će da zgrne, ili Kir Janja, opsednut dukatima. Nebojša Dugalić kao Proka je takođe vrlo markantan, specifično kukavan, bojažljiv, na površini najskrupulozniji u ovoj bandi otimača nasledstva. Vanja Ejdus je sugestivna kao žestoko ucviljena Gina, naročito groteskna, mehanizovana, obezljuđena. Ubedljiv je i Dušan Matejić kao femkavi, histerično uštogljeni Mića. Nela Mihailović je bangava Vida, a Danica Maksimović suzdržanija Sarka. Tanasije Aleksandra Srećkovića, Agatonov rival u borbi za porodičnu vlast, nije scenski opipljiviji, kao ni Sarka Radmile Živković. Izvan ovog familijarnog zverinjaka su manipulativan i perfidan advokat Petrović (Slobodan Beštić) i primereno skrušena i skromna Danica (Suzana Lukić).

Spretnost igre glumaca dostiže vrhunac na kraju drugog čina, kada je scenska radnja najživlja, a apsurd ponašanja likova najrazmahaniji. Nakon nepotrebno napravljene pauze u predstavi, naročito zato što nisu ostvarene bitnije promene scenografije, izvođenje trećeg čina Nušićeve komedije karakteriše primetan pad dinamike. U finalu je došlo do pokušaja unošenja scenske živosti, ali nažalost vrlo rogobatno. Daničina svadba je predstavljena u eksploziji plesa, tutnjavi glasne muzike i neveštog uključivanja mikrofona. Ova scena stilski visi, narušava celinu i donosi zbunjujući, neprikladan kraj.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici, 22.1.2018.

Sumnjiva lica našeg vremena

„Sumnjivo lice“, prema komediji Branislava Nušića, reditelj Andraš Urban, Narodno pozorište u Beogradu, scena Raša Plaović

Polazeći od Nušićevog „Sumnjivog lica“, oštre političke satire o vlasti, ali i vodvilja gogoljevskog humora, Urban je na scenu doveo njegovo radikalno, postdramsko čitanje (dramaturzi Molina Udovički Fotez i Kata Đarmati). Gledali smo urbanovski ironičnu i vrlo brutalnu verziju „komada sa pucanjem i pevanjem“, trilersku dramu sa aromatičnim začinima drugačije komike (kompozitor Irena Popović Dragović). Urban je potisnuo vodviljske, pliće sastojke Nušićeve gogoljijade, izbacujući u prvi plan njeno tamno naličje. Istanjena je bezazlena sočnost kretenluka provincijskih službenika, dok je izoštrena njihova zloćudna surovost. U prvi plan su gurnuti motivi ulizištva, straha od egzistencijalne nesigurnosti, kao i slepe poslušnosti sistemu – karakteristike našeg vremena.

Slobodan Beštić je ubedljivi kapetan Jerotije Pantić, vođa licemerno-kukavičkog krda birokrata, dijaboličan, jezivo hladan. Ne obavija ga razdragani nušićevski humor, već gruba, beskompromisna odlučnost na putu osvajanja višeg ranga političke moći. Nemilosrdno je fizički surov prema ženi Anđi (Nela Mihailović), neosetljiv na potrebe ćerke Marice (Suzana Lukić), ovde nabijene eksplozivnim besom, posledicom sveprisutnog nasilja. Jerotijevi saradnici, Vića (Pavle Jerinić), Žika (Nikola Vujović), Milisav (Hadži Nenad Maričić), Tasa (Nebojša Kundačina), Josa (Dragan Nikolić), podsećaju na Sterijine rodoljupce. Beskarakterni su ljigavci koji se razmeću hrabrošću, tokom horskog pevanja vojničkih pesama, ispijanja piva i pucanja na zastavu EU, dok su zapravo tronje koje hvataju maglu sa prvom najavom opasnosti.

Foto Narodno pozorište

Humor u predstavi se najčešće izliva iz novih izvora, izvan živopisnog nušićevskog sveta mamurnih baraba, donoseći njegovu idejnu i komičku nadgradnju. Scenska komika izleće iz upadljivo maštovite obrade likova, na primer sreskog špijuna Alekse Žunjića, koga harizmatično igra Miloš Đorđević. Aleksa značenjski opravdano i komički efektno menja obličja. Od urnebesne transvestitske pojave u šljaštećoj crvenoj haljini koja vrišti u preovlađujućoj postavci svedeno tamnih kostima, preko popovske odore, do smehotresnog dolaska u dvodelnom kupaćem kostimu, kao da je na izboru za misicu (kostimograf Marina Sremac). Na liniji metaforičkog značenja transvestije, društvenog izigravanja i prerušavanja, treba pomenuti da je gazda Miladin postao Miladinka (Anastasia Mandić).

Foto Narodno pozorište

Izvor komike u predstavi je i autoironična teatralnost, kroz dodate situacije pozorišta u pozorištu, kao i neočekivani obrti koji provociraju publiku, recimo scena mogućnosti tragičnog raspleta. Uključeni su sugestivni savremeni detalji koji se odnose na aktuelnu stvarnost, na primer komentari o odlukama žirija o nagradi „Sumnjivo lice“. Razigrano je komičan i niz tipično urbanovskih začina, recimo u prizoru spremanja za lov na sumnjivo lice. Tada banda činovnika otkriva majice sa slikama Putina i Draže Mihailovića, planirajući da opkoli hotel „Evropa“. To je u celini metaforički podsticajna situacija, tipična za ovu vrednu predstavu, razorno savremenih, metaforičkih značenja.

U analizi Nušićeve komedije, Ljubomir Simović je zapisao da su sumnjivi u stvari oni koji su dužni da otkriju i uhapse sumnjivo lice. To značenje prepoznajemo u dvanaestoj sceni Urbanove predstave, skupu činovnika, kada čitaju depešu koja otkriva da traženo sumnjivo lice nema lični opis. Onda svi brže-bolje skidaju fantomke sa svojih lica, kako se možda ne bi shvatilo da su oni ta sumnjiva lica, a ne siroti Đoka (Bojan Krivokapić) na koga su se okomili. U pogledu drastičnog brutalizovanja Nušićeve radnje koja korenito karakteriše Urbanovu režiju, reprezentativna je scena krvoločnog mučenja nedužnog Đoke, uz indikativnu pratnju žive muzike na harmonici.

Dizajn je sveden, šest fotelja, mikrofoni i zid sa nizom vrata određuju scenu, na početku umivenu, u skladu sa relativno mirnim i konvencionalnim startom radnje (scenografija Urban). Kako se događaji zahuktavaju i vrtlog aktivnosti horde činovnika postaje sve razuzdaniji, pozornica se pretvara u đubrište. Umazana krvlju nedužnih žrtava policijskog iživljavanja, zatrpana samlevenim fotografijama Đinđića, Ćuruvije, Dade Vujasinović i drugih, scena postaje groblje pravde i istine. Sahranila su ih stvarna sumnjiva lica, sakrivena iza fantomki.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici, 25. juna 2017.