Tag: Barski ljetopis

Gadno vreme za lutajuće vitezove

“Don Kihot”, prema motivima Servantesovog romana, tekst Vedrana Božinović, reditelj Andraš Urban, koprodukcija festival Barski Ljetopis i Gradsko pozorište Podgorica, premijera na Letnjoj pozornici u Baru

Koristeći Servantesov roman „Don Kihot“ (1605) kao polazišnu tačku stvaranja istoimene predstave, reditelj Andraš Urban i autor scenskog teksta Vedrana Božinović grade delo prepoznatljvog urbanovskog stila i značenja. Fragmentarne, multimedijalne, muzičko-dramsko forme, nikle na avangardnoj tradiciji provokacije i apsurda, predstava istražuje današnja značenja donkihotovskih borbi. Stabilni likovi ne postoje, skoro ni likovi uopšte, glumice se, na tragovima performativnog nasleđa, ne predstavljaju, nego jesu, postoje u ovom vremenu i prostoru. Ne kriju se iza likova, već ih koriste samo kao povod da uđu duboko u sebe i prokopaju po potisnutim istinama. Njihova tela, sećanja i osećanja postaju dokumentaristička građa od koje se prave scenski snovi, projekcije idealnijeg sveta, društva koje je Don Kihot tražio na svom putu. Ovakvo pozorište je prostor zamišljanja pravednijeg društva, kroz dekonstrukciju postojećeg, i hrabro, kritičko čerečenje gomile ličnih i društvenih ograničenja. Teatar je ovde oblik utopije koja utiče na stvarni svet, njegovog dvojnika, u težnji ka stvaranju jedne dvojničke utopije.

Imajući u vidu da ansambl ovog „Don Kihota“ čine isključivo žene, u fokusu su ženska (rodna) pitanja, ironično, kritičko razobličavanje inferiornog položaja žene u naglašeno patrijarhalnom društvu. Zaista izvanredno, eksplozivno posvećene glumice, Branka Femić Šćekić, Vanja Jovićević, Kristina Obradović, Sanja Popović, Anđelija Rondović, Jelena Simić i Branka Stanić, igraju kao da su jedno biće, u potrazi za katarzom i utehom, u društvu koje lomi nemoćnog pojedinca. Bavljenje ženskim pitanjima se širi na kritičko suočavanje sa položajem savremenog čoveka uopšte, sa problemima nasilja, cenzure, izneverenih očekivanja. Izdvojićemo upečatljivu anegdotu glumice Branke Femić o kupovini stana. Njen san o životu u miru postaje noćna mora jer se okolina u kojoj su cvrkutale ptice pretvara u tlo nicanja zgradurina. Profit nema milosti, finansijski interesi ljudi skopčanih sa vlašću postaju divovi, vetrenjače, meta borbe sa agresivnim interesima liberalnog kapitalizma. Njen ispovedni monolog vodi do naglašeno ironične ode Crnoj Gori na kraju predstave, zaokružujuće dekonstrukcije mitova o obećavanim vrednostima života, dok se na video bimu vijori crnogorska zastava.

Foto Duško Miljanić

Fragmente u kojima se raspravlja o savremenom smislu Don Kihotovih avantura presecaju autoironični prizori pozorišta u pozorištu. Razotkriva se da smo gledaoci probe tokom koje glumice postavljaju i pitanja o funkciji pozorišta. I ono ovde postaje polje donkihotovskih borbi, ogledalo stvarnog života koje se kritički razgrće. U jednom trenutku čujemo pitanje: „Kome danas treba pozorište?“. Odgovori sugerišu da su stvaraoci političkog pozorišta nalik lutajućem vitezu. Ekscentrici pomućenog razuma koji se biju sa vetrenjačama. Borci na marginama društva, na obodima liberalnog kapitalizma koji uzima sve. No, društvene okolnosti danas u celini nisu nimalo jednostavne, jer su i ovi pozorišni umetnici deo sistema koji ih plaća da prave kritičke predstave. To se u ovoj izazovnoj predstavi brojnih značenja i eksplozivne energije takođe problematizuje.

Muzika kompozitorke Irene Popović uživo se izvodi na praznoj sceni prepunoj mikrofona, kojih je ovaj put i više, što shvatamo i kao Urbanov ironičan komentar na zamerku koja se čuje u kritičkoj javnosti, da je svaka Urbanova predstava ista, sa mikrofonima, psovkama i nagim izvođačkim telima. Songovi su izvanredno moćni, oni dubinski drmaju gledaoca, mnogo jače nego izgovorene reči. Izdvojićemo “Kučku”, zaista dirljivo ispovednu pesmu o bolno inferiornom položaju žene u patrijarhalnom okruženju. Raskošne, zavodljive kostime Line Leković, svečane i glamurozne, tumačimo takođe u ironičnom ključu. Oni prolaze kroz simbolički put transformacije, od raskošnih venčanica, preko crnih haljina, do svedenosti na donji veš. Njihov glamur stvara osećanje kontrasta, kao i metafizičke potrebe da se iskorači iz mulja stvarnosti, u uređeniji, dostojanstveniji svet. Takođe, pompeznost kostima sugeriše i značenje ceremonijalnosti, tipično urbanovski obred egzekucije potiskivanih, divljih demona.

Don Kihot je tragična i mudra luda u isto vreme, rod Lirove lude, onaj koji govori istinu u vremenu vladavine laži. Takva granična pozicija je vrlo inspirativno tlo za diskusiju o složenim napetostima našeg vremena koje ova izazovna predstava pretresa. Na sceni se beskompromisno raseca naše doba izvrnutih vrednosti, društvo u kojem lutajući vitezovi posrću, ali ne odustaju od bitki za bolji svet.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u POlitici 25.7.2019.

 

Pozorište i zajedništvo

O ambijentalnom izvođenju „Kralja Ibija“ na tvrđavi Besac kod Virpazara

Bar, Virpazar, Dubrovnik – Na predstavu „Kralj Ibi“ u režiji Gorana Jevtića (nezavisna beogradska produkcija „Festivala 9“), publika festivala Barski ljetopis je išla organizovano, zajedno. Put je počeo ispred Doma kulture u Baru, gde smo se ukrcali na autobus koji je vozio do Virpazara. Odatle smo, preko  pruge, pa uz brdo, u mraku i podužoj koloni zajednički pešačili do tvrđave Besac gde je predstava igrana. Tokom puta je došlo do izraženije komunikacije između gledalaca, ćaskanja i povezivanja, u znatno većoj meri nego što je to slučaj u konvencionalnom, institucionalnom pozorištu. Odlazak na ovu ambijentalnu predstavu je bio poseban, gotovo ceremonijalnan čin naročitih društveno-kohezivnih vrednosti.

Sličan je slučaj bio sa odlaskom na predstavu „Mikelanđelo“, prvu dramsku premijeru festivala Dubrovačke letnje igre, nastalu prema Krležinoj drami, u režiji slovenačkog reditelja Sebastijana Horvata. Gledaoci su se okupili u staroj dubrovačkoj luci, odakle smo krenuli brodom na teatarsko odredište. Predstava je igrana na ostrvu Lokrum, na ruševinama benediktinskog samostana. Veći stepen zajedništva među publikom se razvio i ovom prilikom.

U savremenom društvu, pozorište uglavnom nema onu ulogu društvenog povezivanja koje je imalo u antičkom, srednjevekovnom ili elizabetanskom periodu. U tim vremenima je pozorište bilo važan vid socijalnog kontakta, okupljanja zajednice i obnove ritualne prakse (može se reći da su tu ulogu danas preuzeli sportski događaji, rok koncerti, rejvovi). Zato je ovakva vrsta neobičnog uspostavljanja zajedničkog iskustva posebna i važna. Pored toga što su ojačali komunikaciju između gledalaca, kolektivno putovanje do ovih predstava je stvorilo i osećanje ekskluzivnosti, zbog izolovanosti scenskog prostora, za čije se osvajanje treba potruditi. Probuđene utiske o zavereničkoj ekskluzivnosti osnažile su i scenske poetike samih predstava.

***

Žarijevu avangardnu grotesku, humor koji se izliva često iz vulgarnih, ogavnih stuacija, Goran Jevtić je gurnuo i preko krajnjih granica. U multimedijalnoj formi su žestoko razigrane scenske mogućnosti prizora koji prikazuju borbu za vlast i njeno neumoljivo održavanje. Igra glumaca je krajnje teatralna, preterana, u skladu sa Žarijevim dramskim stilom, ali i današnjom globalnom političkom situacijom, apsurdnom preko svake mere, da traži upravo tako prekomerno izobličene odraze. U tom pogledu je reprezentativan lik Majke Ibi, koja kao da je ispala iz treš filmova Džona Votersa. Glumica Mirjana Đurđević je igra prenapadno, teatralno napućeno, nakaradno vrcavo. Ona eksplozivno parodično predstavlja tu farsičnu dvojnicu Lejdi Magbet, gladnu vlasti. U njenom slučaju su kostimska rešenja Tijane Pavlov naročito upečatljiva, u njihovoj preteranoj izvrnutosti, funkcionalnom neukusu. Na primer, u jednoj sceni nosi plastične, sijajuće žute helanke i bluzu, zlatnu tašnu, dok joj pulsirajuće svetluca vagina.

Foto Barski ljetopis

Goran Jevtić kao Kralj Ibi takođe je bio delotvorno groteskan, u svojoj pomahnitalosti od vlasti. Sa upadljivo umetnutom stomačinom, on znalački propoveda da mu treba bolestan i glup narod, koji se neće buniti. Jevtićevi studenti druge godine glume Akademije umetnosti, Saša Nićiforović, Nemanja Rafailović, Sava Stojanović, Dimitrije Stajić i Marko Milošević, igraju narod, ali i Ibijevu političku ekipu, takođe preterano, u skladu sa ukupno doslednom stilskom preteranošću.

U prostoru tvrđave Besac postavljene su razne metalne skulpture Viktora Kiša i Ivana Garčevića, domišljato sazdane, izobličene i apstraktne, pomalo zarđale. Na primer, u sredini se nalazi ogroman kazan, odakle Ibijeva svita jede čuveni Žarijev „govnjivi karfiol“. Kazan služi i kao kaznena rupa u koju Ibi gura nesposlušne podanike i savetnike. Zanimljiva je i upotreba  jednog povećeg rama, okvira TV ekrana kroz koji se Ibi obraća narodu, ovde doslovno „stoci“, duhovito ističući (manipulativne) moći medija u osvajanju i zadržavanju vlasti.

Foto Barski ljetopis

Scena je napadnuta sa više strana, agresivnim strob svetlom, intenzivnom elektronskom muzikom, šarenim lopticama, što sve u celini scenski efektno odražava cirkuse vlasti, odnosno politiku kao cirkusku arenu (scenski pokret Sonja Vukićević). Video projekcije imaju više značenja. Za početak, one postavljaju Žarijevu radnju u kontekst savremene politike. Pratimo vešto, hipnotički izmontirane prizore svetskih političkih lidera, Trampa, Putina, Merkelove, paralelno sa Ibijevim grotesknim vratolomijama zadržavanja vlasti, čime se uspostavlja jasna veza sa našim vremenom. Drugim rečima, mehanizmi vlasti se u osnovi ne menjaju, menjaju se samo okolnosti njihovog sprovođenja. Upečatljiva je i scena u kojoj se operska pevačica pojavljuje na video bimu, što se tumači kao „napad umetnosti na kralja“. Ibi i taj „napad“ vešto preživljava, pokazuje se da ga ni umetnici ne mogu ugroziti. Video projekcije prikazuju i crno-bele sekvence filma koji je za ovu predstavu režirao Džonatan Ingliš. Prate ih audio zapisi Šekspirovih reči, između ostalog iz „Hamleta“, misao da je svet ispao iz zgloba. Na taj način je diskretno istaknuto da je „Hamlet“ bio Žarijevo polazište u stvaranju „Kralja Ibija“, grotesknog čitanja Šekspirove tragedije. Istovremeno nas je podsetilo na Marksovu misao da se istorija ponavlja,  prvi put kao tragedija, drugi put kao farsa.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Kulturnom dodatku Politike, 4.8.2018. godine

Nedosanjani snovi o utočištu

„O miševima i ljudima“, prema noveli Džona Stajnbeka, dramatizacija Stela Mišković, režija Dino Mustafić, koprodukcija festivala „Barski ljetopis“ i Gradskog pozorišta iz Podgorice

Foto Barski ljetopis

Bar – Na sceni u Starom Baru je premijerno izvedena jedina ovogodišnja pozorišna premijera festivala „Barski ljetopis“, „O miševima i ljudima“, u koprodukciji sa Gradskim pozorištem iz Podgorice. Stajnbekova novela „O miševima i ljudima“ (1937) je ostavila traga u istoriji književnosti zbog uverljivih realističkih opisa života radnika, koji se grčevito bore za goli opstanak u vremenu američke Velike depresije. Delo je takođe značajno zbog kontroverzno provokativnih opisa preživljavanja na različitim društvenim marginama, rasističkih i seksističkih komentara koji su istinito odrazili stanje na rubovima društva. Imajući u vidu povampirene okolnosti ekonomske krize na globalnom nivou, kao i sve dublje raslojenosti stanovništva, Stajnbekova novela se vratila u žižu pažnje javnosti.

U jezgrovitoj dramaturškoj adaptaciji Stele Mišković i diskretnoj režiji Dina Mustafića, ova novela je postala vredan scenski predložak za socijalnu dramu sa songovima i finim poetskim značenjima. U odnosu na originalno delo, gde Karlijeva žena nema ime, što shvatamo kao oznaku mizoginije, simptom patrijarhalne sredine koja žene tretira kao suštinski inferiorne, u scenskom tekstu se Karlijeva žena zove Suzan (Marija Đurić). Na taj način je ona simbolički dobila glas, konkretizovano prisustvo u okruženju u kome je nevidljiva.

Suptilna poetska značenja u predstavi se uspostavljaju kroz ponavljanje misli likova, njihovih snova o novom domu koji će jednom stvoriti. Džordž nekoliko puta sanjalački ponavlja: „Lepa nam je ova kuća“. Kako je ta izjava u glomaznom raskoraku sa prašnjavom stvarnošću, ona nosi naročitu lirsku snagu, zbog te (nedostižne) udaljenosti. Poetska značenja produbljuje nežni muzički lajtmotiv, hipnotički ženski glas koji skuplja setu i osećanje bespomoćnosti  (kompozitor Tamara Obrovac).

Vešta i psihološki precizna igra glumaca je noseći stub ovog uspešnog čitanja Stajnbekovog socijalnog dela.  Džordž Miše Obradovića je racionalan, odlučan i brižno saosećajan u isto vreme. Kao takav gradi zaokruženu, čvrstu celinu u paru sa Lenijem koji je mentalni invalid, sa umom jednog deteta, ali i razornom fizičkom snagom, van kontrole, što će biti okidač tragičnog raspleta. Iako je Leni pasivniji lik, Miloš Pejović ga svedenim sredstvima izuzetno upečatljivo i složeno psihološki gradi. Leni izaziva blagu simpatiju zbog nevinog oduševljavanja sitnicama, igrom sa miševima ili zečevima, ali i tugu zbog nemogućnosti uklapanja u sistem. Njihov odnos razumemo kao metaforu o usamljenosti, koja se izdvaja kao glavna tema predstave. Džordž je izgradio tu tvrđavu prijateljstva, bedem koji ga štiti od strašne samoće lutalačkog života.

Ostatak ansambla je stilski ujednačeno uobličio slikovitu galeriju života na farmi, realistički opipljivim likovima Karlija (Branko Ilić), Kendija (Pavle Ilić), Slima (Vule Marković), Krivog (Dejan Đonović) i Vita (Božidar Zuber). Pored preciznog vođenja glumaca, reditelj Dino Mustafić je pametno iskoristio velike potencijale ambijenta. Scena u Starom Baru je okružena kamenim kućama i zidovima koji su prirodno postali izražajni punktovi scenske igre (scenografija Smiljka Šeparović Radonjić).  Kostimi Line Leković odgovarajuće prate ovaj realistički odraz radničkih lutanja i iscrpljujućeg neodustajanja od potrage za utočištem. Na jednoj strani je upečatljiva radnička odeća, opipljiva u svojoj flekavoj odrpanosti, dok sa druge vizuelnu pažnju gledalaca osvajaju svedeno lepe Suzanine haljine, različitih boja, simboličkog smisla. Razumemo ih kao gradacijske znakove njenih nezadrživih nastojanja da iskopa lepotu i nadu iz potpunog mrtvila koje je doneo brak sa Karlijem.

Suzaninu slobodoumnost i koketiranje sa drugim muškarcima tumačimo kao vid pobune. Ona konkretno i simbolički diže glas protiv bolno ograničavajućeg bračnog položaja, ali i šire, buni se protiv patrijarhalnog odnosa prema ženama. To je jedna od pobuna u ovoj predstavi koja ima sekundaran politički smisao. Nenametljiva politička značenja gradi i dramski narativ u celini zato što daje glas obespravljenima. Taj glas je naročito prodoran u horskom „Radničkom songu“ koji budi kolektivno osećanje potrebe za menjanjem stvarnosti, što je brehtovski politički momenat u teatru par ekselans.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici, 29.7.2018.

 

Ljubav nesputana granicama

„Romeo i Julija“ Selme Spahić na Barskom ljetopisu

Bar – Predstava Bosanskog narodnog pozorišta iz Zenice „Romeo i Julija“ prikazana je prošle nedelje u takmičarskom programu „Barskog ljetopisa“, na letnjoj pozornici (ova predstava je desetak dana ranije otvorila i festival „Grad teatar“ u Budvi). Rediteljka Selma Spahić je uradila možda do sada njenu najbolju režiju, raskošno razmaštanu, značenjski i žanrovsko-stilski izuzetno razgranatu i savremenu. Krećući od Šekspirove tragedije „Romeo i Julija“, Spahićeva je napravila vizualno i muzički uzbudljivu, mladalačku, zanosnu predstavu koja problematizuje savremena značenja društveno-politički sputanih ljubavnih odnosa. Kao takva je izuzetno vredan primer uspešnog savremenog tumačenja klasične dramske literature, i očigledne opravdanosti repertoarskog izbora (dramaturg Dario Bevanda).

Scenska igra je u velikoj meri izgrađena na veštim muzičkim i koreografskim delovima. Originalni Šekspirov stih je delimično zadržan, a naročito se poetski upečatljivo ostvaruje u songovima, hipnotički pevanim na engleskom jeziku. Svežu i nesputanu mladalačku energiju bitno donosi mladi deo ansambla koji nastupa zajedno sa iskusnim glumcima. Igra devetnaest mladih izvođača, izabranih na audiciji, ima različita značenja. Na početku predstavljaju neobuzdanu rulju koja simbolički otelotovoruje zaraćene strane, Montekijeve i Kapuletove. Međusobno se pljuju i koškaju, vizualno i fizički izražajno. Pod skrivajućim, kukavičkim maskama, pokušavaju da razdvoje skoro magnetski zaljepljena tela Romea i Julije, neposredno nakon njihovog prvog susreta. Takođe, u nekoliko scena, ovi mladi ljudi grade moćne dokumentarističke prizore. Otkrivaju rezultate anketa na koje su sami odgovarali, a tiču se današnje vere u ljubav, važnosti braka, (ne)jednakosti među polovima, kao značenja zabranjenih i prikrivanih ljubavnih odnosa, često između partnera različitih nacionalnosti. Ove dokumentarističke scene su multimedijalno uobličene. Na video bimu se projektuju pomenuta pitanja iz anketa, na koje mladi glumci daju odgovore. U isto vreme ostatak ansambla osećajno, horski peva Šekspirove stihove o borbi ljubavi i mržnje, nerazmrsivom spletu sreće i nesreće, dok glumica koja igra Juliju unezvereno trči u krug, gradeći opšte osećanje jakog nemira.

Podignuta na idejama Brehtovog epskog teatra, predstava počinje saopštavanjem toka radnje koji ćemo gledati, čime se gradi gledaočev odmak prema događajima, odnos koji podstiče analitički pristup. Muzičar i narator, Knez Dela Skala (Benjamin Bajramović) sedi na levoj strani scene, kao neki DJ koji prati ceo tok radnje, najavljuje činove, povremeno komentariše događaje. Naročito je zanimljivo ostvareno njegovo pripovedanje tragičnog raspleta, kada otkriva okolnosti stradanja Romea i Julije. Tokom ovih napetih, potresnih prizora, glumci koji igraju Romea (Enes Salković) i Juliju (Lidija Kordić) ga ućutkuju, očajnički pokušavaju da zaustave tok događaja, provalu neminovne stvarnosti.

Foto Barski ljetopis

Izuzetni su muzičko-koreografski slojevi predstave koji zavodljivo poetski izražavaju Šekspirovo shvatanje ljubavi, kao bojnog polja, stalnog sukoba privlačnosti i odbojnosti, isprepletanosti čežnje i sete zbog prepreka u njenom ostvarivanju (muzika Draško Adžić i Benjamin Bajramović). Kostimografska rešenja su takođe osobena (kostim Hatidža Nuhić). Na primer, Julijini roditelji (Saša Handžić, Selma Mehanović) su obučeni u stilizovane oblike trenerki, koji sugerišu milje (povampirenih) dizelaških mufljuza. Julijina majka, na primer, eklektički nosi donji deo trenerke, cipele na štiklu i zlatnu kajlu oko vrata. Na scenografskom planu, naročito je upečatljiv Lorencov cvetno dizajnirani Jugo, isto oslikan kao telo ovog ekscentrično uobličenog fratra (Alban Ukaj). Njegov Jugo je nalik nekakvom hipi utočištu, prostoru slobode koji prkosi ostatku društva (scenografija Mirna Ler). U vezi sa time je ključan njegov smisao u epilogu, nakon tragičnog raspleta. Rascvetani Jugo stupa na scenu, praćen lepršavim pop tonovima i zarazno optimističnim plesom aktera. Scenu shvatamo kao znak ujedinjenja ljubavnika u nekom drugom svetu, simbolički trijumf ljubavi koja preskače sve fizičke barijere, u metafizičkom prostoru bez ograničenja.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici, 22.7.2018.

 

 

 

Razbijanje pozorišnih iluzija

“Barski ljetopis” je otvorio sezonu letnjih festivala u regionu, a trajaće do 12. avgusta. Njegov pozorišni program je izuzetno vredan. Biće prikazane predstave umetnički najznačajnijih reditelja iz okruženja, Arpada Šilinga, Andraša Urbana, Dina Mustafića, Selme Spahić, Kokana Mladenovića. Na festivalu će 23. jula biti izvedena i jedna pozorišna premijera, koprodukcija “Barskog ljetopisa” i Gradskog pozorišta iz Podgorice, “O miševima i ljudima” Džona Stajnbeka, u režiji Dina Mustafića.

Bar- Pozorišni program 31. Barskog ljetopisa počeo je žestoko, predstavom “Šest likova traži autora”, prema drami Luiđija Pirandela, u adaptaciji i režiji Olivera Frljića, a u izvođenju satiričkog pozorišta “Kerempuh” iz Zagreba. Odmah treba reći da je spoj Frljića i Pirandela izuzetno prirodan, u pogledu zajedničke naklonosti prema rastakanju teatarskih mehanizama, neprestanog kidanja iluzija, kao i posledične problematizacije odnosa između glumca i lika, pozorišta i stvarnosti, laži i istina. Ova pitanja su ključno prisutna u ukupnom Frljićevom opusu, od predstave “Turbofolk“, preko “Kukavičluka”, do produkcija “Mrzim istinu” i “Drugi egzil”.

U poslednjoj zagrebačkoj produkciji, Frljić se u prvom planu, bespoštedno, u svom razornom maniru, vulkanski, iz dubine utrobe, obračunava sa hrvatskom desnicom, kao i sa globalno narastajućim fašizmom. Predstava počinje dokumentarističkim prizorima iz savremene hrvatske stvarnosti. Na sceni posmatramo oživljene slike svadbe Velimira Bujanca Buje, televizijskog voditelja koji okuplja aktere političke desnice. Pod svinjskim maskama, glumci između ostalih predstavljaju pevača Marka Perkovića Tompsona, poznatog po propagiranju ustaštva, kao i Zlatka Hasanbegovića, istoričara, političara i bivšeg hrvatskog ministra kulture, takođe znanog po promovisanju ideja radikalne desnice. Svinjske njuške asociraju na Orvelovu “Životinjsku farmu”, i u vezi sa time su pogodan metaforički izraz društvenih izopačenosti. Takođe su i vrlo konkretan odraz “hrvatskih političkih svinjarija”, po rečima Olivera Frljića, objavljenim u hrvatskim medijima.

Foto Barski ljetopis

Ove svinje, između ostalog, šmrču kokain kao da je pričest, praćeni zaglušujućim tonovima odbojnog turbo-folka. Kroz njihovo jezivo, razulareno ponašanje nas vodi narator (Borko Perić) idiličnog, blaženog tona, sa jasnim ironičnim značenjem. Tu horor orgiju u totalu nadgleda lik reditelja (Jerko Marčić) koji iz publike žustro dobacuje, ispravlja, menja, vodi igru glumaca, postavljajući tako na početku izazovne okvire situacije “pozorišta u pozorištu”. Kasnije će se drugi glumci pobuniti zbog toga što igraju u predstavi koja “vređa Hrvatsku”, što je tipično frljićevski, autoironičan obračun sa tumačenjem njegovog rada. Takva postavka “pozorišta u pozorištu” koja u ovom slučaju izranja iz Pirandelovog komada, plodno je tlo razvijanja diskusije o društvenom značaju pozorišta. Ona se u predstavi često otvara, na primer kada reditelj kaže likovima koji traže autora da je publika došla u teatar da se smeje i zabavi, a ne da gleda njihove bolne drame. Posmatrano u celini scenskih dešavanja, građenja kritičkog odnosa prema globalnom širenju fašizma (u predstavi čujemo i sablasne delove Musolinijevih političkih govora sa mitinga), živ odnos prema publici je naročito važan, jer izoštrava njeno kritičko posmatranje.

I naredna produkcija u takmičarskom programu ovogodišnjeg „Barskog ljetopisa“, „Sin“, Zetskog doma sa Cetinja, ključno je izgrađena na neprestanom rastakanju teatarskih mehanizama. Izvedena u neodoljivim prostorima Starog Bara, predstava je počela ispred glavne scene, u dvorištu, u neformalnim okolnostima, ćaskanja glumaca Srđana Grahovca, Marije Đurić i Omara Bajramspahića, sa nama gledaocima. Grahovac nas, između ostalog, pita šta očekujemo od pozorišta, naročito tokom ovih meseci, na letnjim festivalima. Da li je njegov zadatak da nas nasmeje, zabavi i opusti? Ili su prihvatljive i druge, „teže“ teme, poput raskopavanja problematike ratnih zločina, u ovoj predstavi? Tako je na početku uspostavljena otvorena struktura i deziluzionizam igre. To će se postojano potvrđivati i razvijati, kroz menjanje tokova radnje, upade suflera koji prekida nastupe glumaca itd.

Foto Barski ljetopis

Nastala prema savremenom crnogorskom tekstu Mirjane Medojević, u režiji Mirka Radonjića, predstava „Sin“ istražuje živote na prostoru bivše Jugoslavije, uzroke i posledice ratova devedesetih godina, kao i odgovornost za počinjene zločine. Imajući ovo u vidu, na početku izgrađen aktivan odnos prema gledaocima je naročito važan, što je slučaj i sa Frljićevom predstavom. To u celini podstiče kritičke misli publike, o post-jugoslovenskim društvima i identitetima, ali i o pozorištu kao njihovom (samosvesnijem) odrazu.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici, 7. jula 2018. godine

Melodrama napuštene dece u barskoj tvrđavi

Premijera „Orkanskih visova“ na „Barskom ljetopisu“

Bar- Na festivaluBarski ljetopis“ koji ove godine obeležava trideset godina postojanja, premijerno su izvedeni „Orkanski visovi“, koprodukcija festivala i Kraljevskog pozorišta Zetski Dom na Cetinju. Reč je o prvoj pozorišnoj postavci viktorijanskog romana Emili Bronte na Balkanu, kako je najavljeno, po dramatizaciji Stele Mišković. Ovo je jedina premijerna pozorišna produkcija ove godine na „Ljetopisu“, inače karakterističnom po posebnom kvalitetu regionalnih gostujućih predstava. Između ostalih su prisutne brojne predstave iz Srbije, od „Pijanih“ Ateljea 212 i „Novog doba“ Bitef teatra, do „Ane Edeš“ Narodnog pozorišta iz Subotice. „Barski ljetopis“ koji sada vodi spisateljica Ksenija Popović, ove godine traje duplo duže nego što je to inače slučaj, od 17. juna do 20. avgusta. Podeljen je na dva komplementarna dela, kako je objašnjeno u programu, večernju scenu tradicionalnog tipa, i prateći program, čiji je cilj vraćanje umetnosti kroz sadržaje koji traže publiku.

Dramski tekst „Orkanski visovi“ Stele Mišković koncentrisan je na istraživanja tamnih ponora ljudske prirode, odnosa između civilizacije i kulture, ljubavi i strasti, ali i porodičnih konflikata, društvene netolerancije, rasizma, mržnje prema drugačijima. Rediteljka iz Hrvatske, Dora Ruždjak Podolski, u maniru stilizovanog realizma spretno je vodila radnju. U igri se dosledno prepliću nežnost i surovost, što je odgovarajuće praćeno diskretnom muzikom Slobodanke Dabović. Istančano i poetično su rešene scene zbližavanja Keti i Hitklifa. Naročito su efektne onda kada su oni, kao deca, odvojeni na zidini sa desne strane glavne scene, oko drveta. Tako se vizualno i simbolički upečatljivo uspostavlja njihov mikro svet, značenje izolacije ljubavi, zaštićene od udaraca sredine koja ih prezire. Sugestivno su ostvarene i ljubavne scene, izlivene u strasti, kada su njihova tela zgurana u ormaru, simbolom potrebe za begom od sveta. Paralelno sa takvim nežno-burnim, romantičarski uobličenim ljubavnim prizorima, na sceni se uzbudljivo grade i situacije pakosti i mržnje, ljubomore i osvete. Kroz sablasne zvuke i bolne scene fizičkog nasilja, između Hitklifa i Hindlija, i Hitklifa i Izabele (Jelena Simić), stvara se kontrateža poeziji ljubavi.

Foto Duško Miljanić

Izvedena na vrlo inspirativnom, otvorenom prostoru Starog Bara, ova inscenacija Bronteovog klasika je izrazito ambijentalno postavljena. Prostor je detaljno, maštovito i funkcionalno iskorišćen. Temeljno se upotrebljavaju prostori u dubini starog kamenog zdanja, prozori na spratu, okolne zidine i drveće. Dopunjen i okružujućim brdima i razgranatim zidinama starog grada, ambijent u celini snažno prenosi gotičku atmosferu romana, tamne, fatalističke tonove koji slikaju radnju (scenografija Jelena Tomašević, kostimi Lina Leković).

Dejan Ivanić igra Hindlija sa više afektacije nego što je to potrebno, ali nesumnjivo odlučno predstavlja zversku surovost prema Hitklifu, zbog klasnih razlika. Maltretira ga i verbalno i fizički, ophodi se sa njim kao da je životinja, otkrivajući zapravo svoju užasnu ograničenost svesti. Emir Ćatović je precizan i odmeren Edgar, staložen i posvećen suprug. Katarina Krek je ubedljiva kao Neli, Simo Trebješanin je Ernšo, Branka Stanić Frensis, a Ognjen Raičević Herton.

Foto Duško Miljanić

Miloš Pejović kao progonjeni Hitklif, usvojeno dete koje se bori sa netrpeljivošću okruženja, izvanredno je upečatljiv. Glumac donosi autentičnu scensku pojavnost, neobuzdano prisustvo, sirovu seksualnost, ali i tananu osećajnost u intimnim trenucima sa Keti. Ana Vučković kao Keti je u senci snage Pejovićeve igre. Ipak, i ona dovoljno sugestivno oblikuje rascepanost između divlje, strastvene ljubavi prema Hitklifu, i potrebe za stabilnošću i jednostavnošću, koje donosi brak sa Edgarom. U rediteljskom čitanju lika, naročito je izražajna scena koja odražava njen slom nakon gubitka Hitklifa, kada on odlazi u naručje Izabele, iz osvete.  Keti onda odsutno čerupa jastuk na gornjem prozoru, rasturajući perje koje lebdi, poetičan simbol njihove neuhvaćene, lutajuće ljubavi.

Kada je ljubav nemoguća, zbog svoje eruptivne, razorne snage, prejake za ovaj svet, nema joj kraja. Preliva se u život posle smrti, što je slučaj sa ljubavlju između Keti i Hitklifa. Oni se u ovoj vrlo uspešnoj barskoj predstavi konačno spajaju na drugoj strani vremena, tamo gde opstaju osećajnost i lepota, suviše krhki za ovaj svet.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici 25.7.2017.