U potrazi za redom u neredu civilizacije

37. FIAT u Podgorici

Podgorica- U završnici 37. Festivala internacionalnog alternativnog teatra u Podgorici, u kamernoj sali Dodesta, prikazana je predstava “Tiha kuća” iranske kompanije “Saye”, u režiji Mehdija Mashura, estetski izazovan, delikatan, nepretenciozan i emotivan odraz pokušaja da se održi život u nemilosrdnim okolnostima (po odluci žirija, koji su činili koreografkinja Sonja Vukićević, glumica Jelena Minić i dramaturg Aleksandar Radunović, ova produkcija je najbolja na festivalu). Na početku pusta, tamna scena na kojoj se samo nalazi jedan sto i dve stolice, postepeno se pretvara u smetlište prosutih predmeta, rasutih šrafova, žica i escajga, koji se mogu tumačiti kao simboli nedosegnutih života, krnjih egzistencija. Duodramsku igru izvode dva glumca (Mina Zaman, Benjamin Esbati), koji prikazuju bračni par, trudnu ženu i jednog samodovoljnog muškarca, zatvorenog u svoj svet. Na ušima su mu neprestano slušalice, povezane sa muzikom na mobilnom telefonu, koje povremeno izvlači iz aparata, puštajući muziku glasno napolje, i to uvek disko pesmu iz osamdesetih godina, “You’re My Heart, You’re My Soul”. Ona postaje lajtmotiv igre, pokretač tužnih, ponavljajućih, gotovo ritualnih pokušaja da se uspostavi dostojanstveno postojanje, da se pleše, da se živi. U tim kratkim fragmentima, žena igra, grčevito se trudi da diše punim plućima, ali to nije moguće, jer je stvarnost neumoljiva.

Foto Duško Miljanić (“Tiha kuća”)

U predstavi ima veoma malo reči, scenska radnja je izgrađena na ritualnim, usporenim, ponavljajućim i hipnotičkim pokretima glumaca, scenama ženinog služenja muškarcu, simbolički izražajnog serviranja šrafova i drugih nejestivih predmeta za ručak. Ove prizore prate tihi, uznemirujući zvuci u pozadini, koji u gledaocu izazivaju snažna osećanja teskobe. Negde na polovini predstave ćemo putem zvučnika i snimljenih ispovesti čuti da se radnja dešava u izbegličkom kampu, gde akteri žive već pet godina, pokušavajući da sakupe i pokrpe deliće iscepanih života. Neobično je izazovan postupak ove kasnije kontekstualizacije radnje, koji između ostalog sugeriše i univerzalnija značenja – pasivna agresija u bračnim odnosima i superiornost i upornost žene da sačuva život, dešavaju se svakodnevno. Rat i izbeglištvo su samo radikalni oblici frustrirajućih života u zajednici, može se reći i njihove metafore.

Poslednja predstava u takmičarskom programu, “Megalit”, izvedena je uz ogromne napore organizatora festivala, jer je put izvođača i scenske opreme iz Bristola bio trnovit i neizvestan do zaista poslednjeg trenutka, zbog problema sa papirima na granicama. Upornost se, kao i uvek, isplatila, i grupa “Mechanimal” se pojavila pred podgoričkom publikom sa sat vremena zakašnjenja, dajući nam eksplozivnu predstavu punu buke i besa. Scena je pretrpana kompjuterima, alatima, ekranima i kamenjem, koje je u centru scenskih događaja. Sitno, krupno, neizbrušeno, ono se slaže i preraspoređuje po sceni, razbarušeno, agresivno i divlje, sugerišući haotičnost sveta u kome živimo, spoj tehnološkog i iskonskog. Paralelno sa slaganjem, bacanjem i lupanjem kamena, koje vodi izvođač sirove i (previše) neobuzdane energije, Čarls Sendford, na sceni se stvaraju osobeni zvučni i video odrazi fizičkih lomova, od preovlađujućih ofanzivno-uznemirujućih, do ređih poetsko-umirujućih (izvode ih dizajneri/izvođači Ksavijer Velastin i Natalia Čan). Predstava je ovog avgusta igrana i na edinburškom Frindž festivalu, gde je izazvala pažnju medija zbog neobičnog tehnološkog stila, ali i teme značaja rudarstva u 21. veku, koja se svakako retko obrađuje u pozorišnim okvirima.

Foto Duško Miljanić (“Megalit”)

Najvredniji deo ovog performansa su čulno snažni prizori spojeva zaglušujuće jakih zvukova i njihovih vizuelnih refleksija, koje uklapaju i moderiraju tehničari/izvođači za pultom. Oni duboko udaraju u utrobu, izazivajući povremeno i tok misli o važnosti rudarstva, kao osnove proizvodnje energije, u vremenu energetskih i ekoloških kriza. Sa druge strane, igri upadljivo fali kontrole i kontrateže, estetske nadgradnje buke i besa. Radnja ne izaziva emotivnu reakciju, zbog čega je posmatramo udaljeno i mlako. Samo povremeno čujemo poetske misli koje izgovara Natalia Čan, ali one nisu dovoljne da udahnu smisao i ravnotežu opštem haosu na sceni, odrazu kolapsa i meteža u svetu.

Teatar jeste odraz života, ali smo naklonjeniji onom pozorištu koje nalazi način da nametne sklad, i da unese očajnički potreban red u konkretan i simbolički civilizacijski nered.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici 17. septembra 2022. godine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s