Kada drveće (pos)ustane

“Posaditi drvo”, tekst Aleksej Žitkovski, režija Pavle Terzić, Atelje 212 i “Drama o kraju sveta”, tekst i režija Olga Dimitrijević, koprodukcija Atelje 212, Udruženje građana Gorgone, Evropska prestonica kulture Novi Sad i Belef

Tekst drame “Posaditi drvo” savremenog ruskog pisca Alekseja Žitkovskog se žanrovski može definisati kao apsurdna komedija koja istražuje pitanja generacijskih sukoba, nerazumevanja između roditelja i dece, zatim konflikata između tradicionalnog i savremenog, ali i pitanja društvenih elita i klasne raslojenosti. Radnja počinje dolaskom oca i sina na nekakvu livadu, sa namerom da zasade drvo, simbol života, trajnosti i (zaboravljene) veze sa prirodom. Taj postupak je deo očeve tradicije, starih vremena i prethodnih generacija, vaspitanih u duhu brige za budućnost, koji otac želi da usadi u sina, drugačije sagrađenog, bez naročite svesti o trajnosti i kontinuitetu.

U tekstu Žitkovskog, osećanje apsurda se rađa iz odnosa između oca i sina, iz njihove različitosti, iz sudara očeve sporosti i ograničenosti pogleda, i sinovljeve britkosti uma i otvorenosti. Suptilna režija Pavla Terzića, usmerena na pažljivo uobličenje likova i odnosa, uspešno je u izvođenju uspostavila značenja apsurda. Branimir Brstina je diskretno komički postavio lik Oca koji je smešan jer gubi trku sa vremenom, ne snalazi se u brzini promena, ne razume svet oko njega. Marko Pavlović igra njegovog Sina brže, oštrije i realističnije, u skladu sa generacijskim razlikama. A one produbljuju i pitanja narušavanja tradicionalnog patrijarhata, dominantne uloge muškarca u porodici koje se otac drži kao pijan plota, dok je sin napušta, boreći se za individualizam, neomeđen rodnim ulogama. Dalji razvoj radnje pojačava apsurd, sa dolaskom dvojice plastičnijih, stilizovanijih likova čuvara i stražara, koje komički delikatno igraju Stojša Oljača i Nikola Štrbac. Oni ističu i komička značenja, uvodeći i elemente trilera koji se kritički odnose prema bahatosti političkih elita. Nenametljivo režirana i vešto izvedena, ova nepretenciozna, kratka i efektna predstava obiluje metaforama koje izazivaju našu svakodnevnicu, svevremene istine o večnom sukobu očeva i sinova, odnosno, prošlosti i budućnosti.

Foto Atelje 212 (Posaditi drvo)

Drveće, priroda i međuljudski odnosi, ali u ženskoj varijanti, u centru su pažnje i predstave “Drama o kraju sveta”, prema tekstu i u režiji Olge Dimitrijević. Radnja ove poetske i simboličke drame sa izrazitim političkim implikacijama se postepeno raspliće, u fragmentima koji otkrivaju tragične posledice borbe za društvene promene. Protagonistkinja je Vera koja strada u ime poriva za menjanjem sveta, tmurnih okolnosti političkih represija, pretnji i progona, koji ograničavaju slobode i usađuju strahove.

Foto Boško Đorđević (Drama o kraju sveta)

Predstava je premijerno izvedena u okviru Belefa, u ambijentalnom prostoru Botaničke bašte, koji je ključan element, može se reći i akter izvođenja, jer okolno zelenilo drveća i trave, i upadljivo prisustvo raznih insekata nerazdvojni je deo scenske radnje. Ovaj prirodni ambijent gradi suptilan kontrast prema tmurnoj stvarnosti društvenih represija, mir prirode je oaza spokoja u nespokoju orvelovskog političkog mraka. Obučene u prozirne, stilizovane, zelenkaste kostime, i ozvučene mikrofonima, četiri glumice staloženo i samouvereno predstavljaju Veru (Marta Bjelica), njenu majku Vesnu (Dragana Đukić), prijateljicu Ljubicu (Jelena Ilić), ali i jedno Drvo (Mihaela Stamenković). Ono konkretno i metaforički postaje ravnopravni učesnik radnje, posmatrač i tumač divljačkog kapitalizma koji nemilosrdno seče drveće zarad profita, a zatim i radikalan nosilac društvene revolucije. Drveće završava put promena, onaj koji ljudi nisu bili u stanju da dovedu do kraja.

Neobičan doživljaj spokoja i prepuštenosti talasu promena, pored načina igre glumica i ambijentalnog botaničkog prostora, pojačava i muzika koja se uživo izvodi. Ana Ćurčin i Milena Jančurić delikatnim notama, u dramskim pauzama, takođe ističu esteske vrednosti pobune. Revolucije koje predvode žene i drveće postaju poetska imaginacija kraja sveta, tužno-radosni završetak jednog košmarnog patrijarhalnog ustrojstva, sagrađenog na principima bahatosti i nasilja.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 10. jula 2022. godine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s