Zbućkan scenski mozaik

67. Sterijino pozorje: “Mileva”, prema tekstovima Milene Bogavac, Olge Dimitrijević, Tijane Grumić, Vedrane Božinović i Vedrane Klepice, režija Anica Tomić, koprodukcija Fondacija “Novi Sad – Evropska prestonica kulture”, Narodno pozorište Sombor i Sterijino pozorje

Scenski predložak predstave “Mileva” čini pet tekstova autorki iz Srbije, Hrvatske i Bosne i Hercegovine, Milene Bogavac, Olge Dimitrijević, Tijane Grumić, Vedrane Božinović i Vedrane Klepice, koje su na različite načine uobličile činjenice, misli i utiske o životu i radu Mileve Marić Ajnštajn (dramaturškinja Jelena Kovačić). Pojedini tekstovi nose vredne poetsko-filozofske i kritičke refleksije o izazovima tumačenja Milevinog značaja za nauku. Postavljaju se bitna pitanja o odsustvu uvažavanja njenog rada u diskriminišućim okovima patrijarhata, i otvaraju se misli o paradoksalnom, neuhvatljivom odnosu između nauke i umetnosti, upućujući na specifične estetske vrednosti naučnih otkrića. Osnovna ideja teksta, kao celine, izazovna je u pogledu potrebe za demistifikacijom Milevinog života i dela, za depatetizovanim i analitičkim sagledavanjem njene sudbine. Sa druge strane, scenski tekst uključuje i zaista neopravdane, takoreći nasilne savremene motive, na primer, završni monolog silovane učenice škole koja nosi ime Mileve Marić, ispovest koja se može dovesti u širu vezu sa temama predstave, ali ipak još dalje odskače od njenog ostatka, iako ona jeste već prilično heterogena. Problem koji omnibusi redovno imaju, ovde je posebno upadljiv – pojedinačni delovi su isuviše neusaglašeni, naročito u stilsko-formalnom smislu, toliko da je zaista teško da se od njih učini jedno funkcionalno dramsko telo.     

Foto Srđan Doroški

Ovi dramaturški problemi su nažalost postali još vidljiviji u predstavi rediteljke Anice Tomić jer su korišćena različita, nedovoljno promišljena sredstva izražavanja, čija je nemoć pojačana preovlađujuće plakatskim nastupima glumaca (Ana Rudakijević, Olgica Nestorović, Pero Stojančević, Lea Jevtić, Stefan Beronja, Nemanja Bakić, Sofija Mijatović, Biljana Keskenović, Srđan Aleksić, Bogomir Đorđević, Ivana V. Jovanović, Danica Grubački, Milijana Makević Mirkov, Nikola Knežević). Igra na uglavnom pustoj sceni, koja se povremeno ilustrativno puni slikama i fotografijama, često je stilizovana  i hladna, uglavnom bez emocija, ceremonijalna je na površini, bez stvarne, unutrašnje ceremonijalnosti, bez verodostojnosti i prisutnijeg nadahnuća. Nakon uvodnog monologa, čije su izvođenje pratili i tehnički problemi, usledio je dramaturški zahtevniji deo igre, rešen u scenski sklepanom spoju audio snimaka izgovorenih upečatljivih poetskih tekstova, i dijaloških scena koje otkrivaju Milevino okruženje, Alberta i njegove roditelje, i njihov poražavajući odnos prema Milevi. To preplitanje snimljenih tekstova i uživo izgovorenih reči putem mikrofona nije spretno ostvareno, ne postiže se potreban poetski, kao ni dramski smisao, mehanizacija reči u oba slučaja je scenski mlaka, ostavlja gledaoca ravnodušnim.

Žanrovski je naročito neuklopljena kasnija, parodična scena panela, gde učestvuju profesori, aktivisti i umetnici, koji diskutuju o važnosti Milevinog naučnog rada sa Albertom. Ona jeste izazvala komički efekat kod dela publike, budeći ga iz dremeži, ali razlozi za to lakrdijsko predstavljanje naučnog foruma nisu baš razaznatljivi. Dodatnu zbunjenost izazivaju elementi teatra u ovom panelu, odnosno upadi glumice koja putem mikrofona grlato govori o pozorišnim problemima, otkrivajući da je tu reč o situaciji teatra u teatru. Ovi kakofonični prizori zaista štrče u predstavi, stvarajući konačno čvrst utisak da je reč o bućkurišu svega i svačega.

Najefektniji delovi su neverbalne, vizuelno intrigantne, ponavljajuće scene oluje, u kojima Mileva traži svoju mrtvu ćerku Ljubicu. U tim dirljivim slikama je zavodljiva vizuelna poezija koju stvaraju suptilne video projekcije na prozirno platno, u spoju sa promičućim telima glumaca, i takođe opčinjavajućom, eteričnom muzikom (scenografija Igor Vasiljev, video rad Filip Mikić, kompozitor Nenad Kovačić, scenski pokret Igor Koruga). One na pozornici svakako ostavljaju tragove uspešne estetizacije, ali nikako nisu dovoljne da bi predstavu u celini učinile uspešnom.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 31. maja 2022. godine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s