Rađanje tragedije iz muzike

“Uspavanka za Aleksiju Rajčić”, po tekstu Đorđa Kosića, režija Jug Đorđević, Narodno pozorište u Beogradu, scena “Raša Plaović”

Dramski tekst “Uspavanka za Aleksiju Rajčić” Đorđa Kosića karakterističan je zbog neobične formalno-stilske postavke radnje koja prikazuje sumoran položaj žene u patrijarhalnom društvu. Fragmentarno se pripoveda sudbina Aleksije, na početku zanesene snovima o muškim rukama koje će je grliti, maštarijama koje će biti brutalno razapete stvarnošću, udajom za problematičnog Stamata. Njihovo zajedništvo počinje kriminalnim aktivnostima i njegovim odlaskom u zatvor, pa kasnijim zlostavljanjem, zbog čega ga ona ubija, i sama završava u zatvoru. Ovaj narativ kritički govori i o odsustvu slobode i mogućnosti izbora žena, o palanačkom pogledu na svet koji ženu bez muža tretira kao gubitnicu, dok se bahato i nasilničko ponašanje muškaraca vrednuje kao normalnost. Komad je napisan u stihu i ima izrazite poetske vrednosti, ali i ironično bojenje radnje, običaja i mentaliteta. Donosi začudan spoj tradicije i provokacije, kroz susret elemenata narodne pesme i lascivnih, opscenih reči, što zbog kontrasta izaziva osobeni šok, kao i komički efekat.

Zbog specifičnosti forme i stila, Kosićev tekst je naročiti izazov za scensko tumačenje, u čemu se reditelj Jug Đorđević izuzetno snašao, postavljajući ga kao delikatnu muzičku dramu (dramaturg Tijana Grumić). Radnja je smeštena u zatvoreni rozikasti prostor stilizovanog izgleda, sa funkcionalnim detaljima koji će po potrebi biti izvori izazovnih značenja, ali i scenske dinamike, finih vizuelizacija razvoja radnje (scenograf Andrea Rondović). Elegantno obučena, kao da je junakinja neke glamurozne opere, Vanja Ejdus predstavlja Aleksiju, vešto oblikujući smesu tragičnosti zbog neminovnosti bola trpljenja i pogubne želje za blizinom muškarca, i specifične vedrine, snage pomirenja sa patnjom (kostimograf Velimirka Damjanović). U tom smislu, efektno su rešene scene u kojima saznajemo o doživljenom nasilju – ona se tada uporno drži blagosti i spokoja, što se može shvatiti kao znak  ženske snage.

Foto Marijana Janković-Narodno pozorište

Predstava počinje njenim monologom, ona se publici direktno obraća, predstavlja se kao Vanja Ejdus, brehtovski pokazujući da će igrati lik u drami. To utvrđuje distancu između glumca i lika, namećući aktivniji odnos gledalaca prema radnji koju će posmatrati. Nakon uvodnog monologa, oko nje se grupišu dva hora, Muškaraca i Žena, iz kojih će povremeno istupati individualni glasovi, likovi članova Aleksijine porodice, koji će sa njom razvijati različite odnose (horovođe Iva Milanović, Novak Radulović, hor Sara Ristić, Nevena Milošević, Vera Zečević, Mladen Lukić, Goran Milošević, Danijela Milošević). U tako postavljenoj scenskoj radnji naročito fascinira spoj dramskog i muzičkog, i snaga horskog pevanja koje prodire u unutrašnje, iracionalne prostore gledalaca (kompozitor Nevena Glušica). Precizno su promišljene i kompozicije tela članova hora (koreograf Damjan Kecojević), kao nekakve žive skulpture koje imaju i simbolički smisao (žene rintaju po podu, grebući prljavštinu, dok bradati muškarci iznad odlučuju o njihovim sudbinama).

Scensku radnju određuju suptilna produbljenja dinamike, prostor se postepeno kreće ka haosu prevrnutih kauča i raščupanih jastuka, konkretno i simbolički odražavajući bure u duši protagonistkinje. Oni se efektno izražavaju i putem zvuka, uznemirujućeg lupanja po zidovima i rešetkama. Ovo složeno vizuelno, muzičko i performativno tkanje predstave Juga Đorđevića, podsetilo nas je na dela muzičkih teatara Hajnera Gebelsa i Kristofa Martalera, igranih ranije na Bitefu. Dela koja sredstvima vrhunske estetizacije uspevaju da zađu u naše unutrašnje predele potisnute osećajnosti, u sfere mogućeg pronalaženja (izgubljene) duhovnosti.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici, 16. maja 2022. godine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s