Traganja za utočištem

 27. Međunarodni festival malih scena u Rijeci

Rijeka – Treće večeri Međunarodnog festivala malih scena, na kamernoj sceni obnovljenog scenskog prostora Drama centar Zajc na Delti, na mestu nekadašnjeg industrijskog kompleksa, prvo je odigrano “Disanje” (Playdrama Split i Zagrebačko kazalište mladih). Reč je o delikatnoj istraživačkoj predstavi, nastaloj prema tekstu i u režiji Olje Lozice, čije su protagonistkinje dve sestre u turbulentnim i promenljivim odnosima, od snažne privrženosti i bliskosti, do napetih, razdvajajućih sukoba. Njihova igra vešto istražuje hod na tankoj žici između ljubavi i mržnje, ili sreća i nesreća u porodici, pokazujući da je teško utvrditi tačke njihovog odvajanja. Igra glumica, Petre Kovačić Botić i Petre Svrtan, opčinjavajuća je zbog posvećenosti i iskrenosti, intimnosti koja pleni, kao i zbog precizno isprepletanih izraza, verbalnih, muzičkih, telesnih. Njihove reči su suptilno uronjene u muziku, u ekspresivne gitarske tonove koje uživo izvodi Matko Botić. Govor koegzistira sa muzikom, noseći u sebi i sopstvenu muzikalnost, kroz specifičan ritam i melodiju. “Disanje” je uobličilo jedan živ i kompaktan svet, dirljiv i topao, stvaran zbog iskušenja i padova, svet potpune bliskosti koji je konačno ipak utočište, oaza u džungli svakodnevnice.

Foto Tom Dubravec (“Disanje”)

Moć porodične intimnosti istražila je i naredna predstava prikazana na festivalu, “Hotel Zagorje” (Gradsko dramsko kazalište Gavela), prema romanu Ivane Bodrožić, u režiji Anice Tomić, koja je prošle godine trijumfovala na festivalu Marulićevi dani u Splitu, pandanu našem Sterijinom pozorju. U ogoljenoj, dokumentarističkoj formi, radnja ispisuje traumatična iskustva ratova u Hrvatskoj, u devedesetim godinama prošlog veka, iz vizure desetogodišnje Ivane. Dijana Vidušin je igra pripovedački, sa vidnim otklonom koji se može shvatiti kao vid zaštite od pada u provaliju bola odrastanja bez oca, nestalog u ratu. Priču nosi osam žena, članova Ivanine familije i bliskog okruženja, koje grade teren sigurnosti, zaštite od nasilne stvarnosti, a muškaraca indikativno nema.

Foto Jasenko Rasol (“Hotel Zagorje”)

Autori se na sceni razračunavaju sa potiskivanim, neistresenim pitanjima, tragičnih posledica rata, te mašine iluzija i političkih propagandi. Predstava je karakteristična zbog naglašenog ironičnog odmaka od događaja, neprestanog preplitanja horora stvarnosti i potrebe za begom, za plesom, pesmom i zabavom, ključno integrisanima u tkivo igre. Taj kontrast je važan jer brehtovski podstiče kritičko mišljenje,  sprečavajući pad u neželjenu patetiku, i akcentujući pri tome složena značenja društveno-političke stvarnosti. U predstavi je izražena komunikacija sa gledaocima, ima u njoj, takođe depatetizujućih, elemenata predavanja-performansa, putem kojih nas izvođači edukuju o novijoj i udaljenijoj istoriji ovih prostora. Scenska igra je, dakle, na više planova otvorena, što utvrđuje prostor diskusije, naročito važne, imajući u vidu tematiku predstave i neophodnost suočavanja sa demonima rata, duhovima prošlosti.

Sledeće večeri je riječka publika na sceni Hrvatskog kulturnog doma na Sušaku, mogla da vidi predstavu “Obitelj” Hrvatskog narodnog kazališta iz Splita, prema tekstu savremenog britanskog pisca Denisa Kelija (2009), napisanog u maniru dramaturgije “krvi i sperme”, uronjene u potoke krvi i nasilja. Postavljena u svedeni, realistički prostor porodičnog doma Denija (Goran Marković) i Helen (Ana Marija Veselčić), sa kojima živi Helenin nesnađeni brat Lijam (Stipe Radoja), trilerska radnja prepuna obrta, u prvom planu problematizuje smisao rađanja dece u svetu definisanom žestokim tenzijama, društvenim nasiljem, pretnjom migranata, ksenofobijom. Reditelj Ivan Plazibat priču vodi odgovarajuće žestoko i sirovo, bitno se oslanjajući na prodorne psihološke vrednosti igre glumaca. Ona je scenski obogaćena fizički i muzički izražajnim scenama bračnih intimnosti, ali i konflikata, u takođe ambivalentnoj postavci porodičnog života, te stalne klackalice između udobnosti i netrpeljivosti.

Poslednje dane festivala su obeležile beogradske predstave o kojima smo ranije pisali, “Moj muž” Jovane Tomić i “64” Alise Stojanović, kao i sarajevska “Sećaš li se Doli Bel” Kokana Mladenovića, čineći u celini program idejno vrlo zaokruženim. Kroz detaljne prizore različitih porodica, tih ćelija društva, otvoreni su današnji gorući problemi. Neredi u društvu moraju biti odraz nereda u pojedincu, jer je lično uvek bilo, jeste i ostaće, političko.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici 10. maja 2022. godine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s