Sve nesrećne porodice su nesrećne na svoj način

27. Međunarodni festival malih scena u Rijeci: “U agoniji”, HNK Zagreb, “Enigmatske varijacije”, HNK Rijeka (Italijanska drama) i “Klinac”, Slovensko ljudsko gledališče, Celje

Rijeka – 27. Međunarodni festival malih scena u Rijeci, na sceni Hrvatskog kulturnog doma na Sušaku, uz veliko interesovanje publike, svečano je otvorila predstava “U agoniji” Hrvatskog narodnog pozorišta iz Zagreba. Ovu snažnu, psihološku, porodičnu, društvenu i filozofsku dramu Miroslava Krleže, drugi deo glembajevskog ciklusa, reditelj Ivica Buljan tumači precizno, radeći filigranski sa posvećenim glumcima, i naročito razmaštavajući iracionalna, potisnuta, snolika značenja drame. Likovi su postavljeni u hladan, otuđen, crno-beli, apstraktni prostor, obeležen zenitističkim natpisima koji utvrđuju vreme istorijskih avangardi, vreme iskoraka i revolucija, koje se može shvatiti kao potreba za rastakanjem dekadentnih društvenih normi (scenografija Dalibor Martinis, kostimografija Ana Savić Gecan). U toj zaleđenoj sobi se odvijaju drame neplaćenih dugova, rasklapanja propalih brakova, suočavanja sa izneverenim osećanjima i umrtvljenim strastima. Nina Violić je izražajno uobličila Baronicu Lenbah, čvrstu i čvršću od njenog mlitavog i poročnog supruga Lenbaha (Krešimir Mikić), a Livio Badurina je takođe funkcionalno prikazao doktora Ivana Križoveca kao proračunatog i lažljivog ljigavca.

Foto HNK/Festival malih scena (U agoniji)

Scenska radnja je u Buljanovom čitanju senzualna i izrazito telesna, snaga ljubavnih okršaja između Baronice i Križoveca, gotovo da je opipljiva. Uvedeni su i kabaretski delovi koji daju naročito emotivan pečat u predstavi, na kraju, kada takođe upečatljiva Ksenija Marinković, u ulozi ruske grofice, migrantkinje, uz pratnju gitare setno peva o beznadežnoj društvenoj i ličnoj truleži, intimnim tačkama pakla. A do tada se i pozornica već potpuno ispraznila, i na fizičkom planu ostavljajući samo pustoš.

Druge večeri festivala, na kome su od 3. do 9. maja prikazane produkcije iz Hrvatske, Slovenije, Bosne i Hercegovine i Srbije, tematski objedinjene pitanjima krize porodice i identiteta, prvo su odigrane “Enigmatske varijacije”, italijanske drame HNK “Ivana Pl. Zajca” iz Rijeke. Duodramska predstava u režiji Neve Rošić, izvedena na italijanskom jeziku, podsetila nas je na izvanredne vrednosti teksta Erika Emanuela Šmita, kod nas igranog pod imenom “Zagonetne varijacije”, na sceni Narodnog pozorišta u Beogradu. Prepun obrta i iznenađenja, ovaj slojevit i filozofski inpirativan komad razotkriva naslage laži u intimnim odnosima. Glumci Aleksandar Cvjetković i Mirko Soldano psihološki prodorno i verodostojno oblikuju likove pisca samotnjaka Abela Znorka i novinara Erika Larsena, postepeno obelodanjujući njihove odnose sa istom ženom. Na tom napetom putu efektno se raspliću pitanja o prirodi ljubavi, mržnje, seksualnosti, patnje, usamljenosti i smrti, sugerišući misao da je koren svakog ljudskog delovanja strah od praznine i nestajanja.

Foto Jaka Babnik (Klinac)

Ljubavni trougao je i okvir radnje naredne predstave “Klinac”, nastale prema takođe provokativnom tekstu britanskog pisca Majka Bartleta, u tumačenju slovenačkog reditelja Petera Petkovšeka koji živi u Londonu (produkcija Slovensko ljudsko gledališče iz Celja). U centru pažnje su pitanja haotičnosti savremenih seksualnih identiteta, posledica osvojenih sloboda u liberalnim društvima. Protagonista je Džon (Urban Kuntarič) koji je na početku u homoseksualnoj vezi sa M (Aljoša Koltak), da bi zatim uplovio u heteroseksualne vode sa Ž (Maša Grošelj), rušeći ograničenja i predrasude. Polazeći od jedne više-manje psihološko-realističke drame, reditelj gradi izuzetno estetizovanu predstavu, veoma delikatnih simboličkih značenja. Radnja je postavljena u osobenom krugu, ili ringu, okruženom praznim gledalištem; zemlja je posuta sitnim šljunkom koje izvođači gotovo ritualno neguju, možda pokušavajući da u tome nađu mir, da obuzdaju podivljale živote. Minimalistički vođena, igra glumaca je izražajna u suptilnosti, koriste se sofisticirana sredstva koja uobličavaju seksualnu tenziju između likova, na primer oštar snop svetlosti sijalice koja blješti u mraku, na struji ljubavnika. Igra je povremeno i koreografski upečatljiva, nemirnim, grčevitim trzajima tela aktera su prikazane njihove lične i partnerske borbe, otkrivajući da je pravi izraz snage privlačnosti izvan verbalnog, u energiji pokreta, zvuka, vizuelnih rešenja, u neizrecivom. Tako je ova vredna predstava utvrdila iskonsku moć teatra kao transcendentalnog iskustva, prostora otkrivanja skrivenog. 

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici 8. maja 2022. godine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s