Doba kada sve maske padaju

“Godine vrana”, tekst i režija Siniša Kovačević, Narodno pozorište u Beogradu

Radnja predstave “Godine vrana”, nastale prema tekstu Siniše Kovačevića, dešava se krajem Prvog svetskog rata, u vremenu društveno-političkih, ali i bračno-porodičnih lomova. Tekst je fragmentarne forme, čini ga šezdeset scena, kraćih prizora koji se dinamično smenjuju. Društveno-politička linija radnje otkriva nepregledne žrtve ratnog doba, primoranost na suočavanje sa bolom gubitka, ali i na prihvatanje političkih promena, između ostalih, osnivanje Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Nosilac melodramskog toka radnje je Julija, učiteljica Nemica, razapeta između dva muškarca, muža Alojza koji ju je izdao u vrtlozima rata, i Živojina, u kome je posle našla utehu, ali i ljubav. Dramski tekst je epski ambiciozan, donekle je uspešan u slikanju burnih istorijskih događaja, trusnih vremena koja potvrđuju neuništivi nagon za preživljavanjem, ali i dubinsku ljudsku surovost. Sa druge strane, fali mu više poentiranja, idejnog zgušnjavanja, prodornijeg sabiranja ljudskih iskustava u vremenu velikih izazova. Drugim rečima, epske i dramske pripovesti su često previše raspričane, bez značenjske ili emotivne poente. U tom smislu, šteta je što nema više scena poput jedne sa Arčibaldom Rajsom, koja donosi vredne, konkretne i otrežnjujuće zaključke o razlozima tragičnosti naše prošlosti, ali i sadašnjosti. Više takvih prizora bi obogatilo smisao dramskog teksta, dali bi veću misaonu snagu pričama koje se raspliću.        

Može se reći da je reditelj predstave “Godine vrana” Siniša Kovačević uspešniji od pisca Siniše Kovačevića. Izbor da se u dramsko tkivo uvedu stalni, koreografsko-muzički segmenti, pravi je pogodak u pogledu vredne estetizacije igre (koreograf Isidora Stanišić, kompozitori Borislav Dugić, Vladimir Petričević). Članovi baleta Narodnog pozorišta i drugi igrači stvaraju specifičan hor ili zbor vrana, plešu uz sugestivnu muziku koja se ponavlja, koreografski upečatljivo prateći dramsku igru, i popunjavajući poetske i simboličke praznine u tekstu drame. Pored kolektivne igre plesača, određene tmurnim osećanjima mističnih nagoveštaja, povremeno se izdvajaju pojedinačni igrači, kao individualne vrane. One imaju i aktivne funkcije u građenju žive scenografije, na primer, kada svojim telima predstavljaju fizički oslonac drugim likovima, stolove itd. Ukupno gledano, vizuelni plan predstave je zaista intrigantan i vredan (scenografija Geroslav Zarić, Vladislava Kanington, kostimograf Marina Medenica). Scena je svedeno i stilizovano dizajnirana, preovlađujuće je pusta, a tu simbolički izražajnu prazninu povremeno naseljavaju prizori nekakvih ofucanih razvalina, znakovi bespuća. Efektno se i često koriste dim, veštački sneg, kao i rotaciona scena, koji imaju takođe važan poetski i simbolički smisao, čiji ukupni doživljaj bitno pojačava i zvučna zavesa, između ostalog zvuci košmarnog graktanja itd.

Foto Milan Đakov – dokumentacija Narodnog pozorišta

Igra glumaca je stilski i kvalitativno raznorodna, kreće se između jednodimenzionalnog, povišenog tona, i pomalo patetične igre, do psihološki istančanijeg realizma, koji je scenski i dramski mnogo delotvorniji. U tom smislu su najuspešniji nastupi Kaline Kovačević, u ulozi Julije Kavran, i Sonje Kolačarić, u ulozi Ljubinke Rajić, silovane i maltretirane, a zatim i osuđene na smrt zbog krađe uglja. One psihološki verodostojno izražavaju tragičnost ratnog vremena, uspešno predstavljajući osećajnost likova. Hadži Nenad Maričić (Mijat Tamnavac), Miodrag Krivokapić (Bata Duša), Vladan Gajović (Petar Bojović), Lepomir Ivković (Sedlarević), Dragan Nikolić (Eugen Doležal), Miloš Đorđević (Hašim iz Foče), predstavljaju vojničku hijerarhiju, kapetane, vojvode, oficire i druge, pri čemu su češće odrazi funkcija, dok su ređe opipljiviji, životniji likovi. Branislav Tomašević je Alojz Kavran, Julijun muž koji zbog dužnosti izdaje ljudskost, Petar Strugar igra Živojina Rajića koji odlučuje da se bori za Julijinu ljubav, uprkos preprekama, a Ljiljana Blagojević predstavlja njegovu majku, Katicu Rajić. Iz brojnog ansambla treba izdvojiti i efektne epizode Hadži Petra Božovića (Pekar) i Darka Tomovića (Arčibald Rajs).

Uprkos neujednačenosti kvaliteta i stila igre glumaca, i nedovoljno zgusnutoj snazi dramskog teksta, koji se mogu označiti kao najveće mane predstave, “Godine vrana” su uspešna produkcija koju će publika sigurno rado ići da gleda, zbog uvek izazovnih suočavanja sa našom burnom istorijom. A ono razotkriva sumornu stvarnost ljudske prirode, večnu istinu u vremenu kada sve maske padaju, vremenu brojnih iskušenja koje je, bez sumnje, i naše vreme.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 29. marta 2022. godine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s