Multimedijalne scenske forme

“Pelikan”, August Strindberg/Đurđa Tešić i “Iranska konferencija”, Ivan Viripajev/Ivana Vujić, Narodno pozorište u Beogradu, scena “Raša Plaović”

Drama “Pelikan” (1907) Augusta Strindberga pripada njegovoj poznoj stvaralačkoj fazi, a reč je o tekstu tematski i stilski karakterističnom za opus ovog pisca. Strindberg se i tu bavi delikatnim psihološkim analizama porodičnih i bračnih odnosa, razotkrivajući njihovu lažnost, netrpeljivost među polovima, ali i ličnu mizoginiju. Komad donosi neku vrstu povratka naturalizmu i kamernom izrazu, ali je on pomućen simbolističkim i ekspresionističkim detaljima, koji ga čine nedovoljno dramski i stilski konzistentnim. U istoriji pozorišta, “Pelikan” nema značajnije mesto i ne ulazi u grupu Strindbergovih najboljih dela.  

Uprkos ovim činjenicama, predstava “Pelikan” u režiji Đurđe Tešić jeste zanimljiva, spretno je i pažljivo ostvarena, u stilu koji se može definisati kao stilizovani, simbolički realizam. Glumci nastupaju psihološki precizno, uspešno održavajući pažnju gledalaca u praćenju tmurne pripovesti o sebičnoj i zlokobnoj Majci koja uništava živote svoje dece, pri tome ih ubeđujući u ličnu žrtvu i posvećenost. Dušanka Stojanović Glid energično igra tu Majku Elizu, udovicu, jasno i glasno izražavajući dubinsku nakaznost. Nedim Nezirović psihološki istančano stvara lik bolešljivog sina Fredrika, prikrivanog alkoholičara, dok je Iva Milanović izražajna u predstavljanju njegove sestre Gerde, krhke devojke iscepanih živaca zbog porodične i bračne situacije, željne sna i zaborava. Vučić Perović nešto stilizovanije, ali takođe uverljivo igra Gerdinog muža Aksela, teškog manipulanta, smutljivca i lovca na imovinu, koji se tajno viđa sa Elizom, ne mareći suštinski ni za jednu od njih.

Foto Marijana Janković (“Pelikan”)

Scenska radnja je multimedijalna, uvedene su funkcionalne video projekcije koje otkrivaju istinu, na primer, Elizino izjedanje sočnih bataka u tajnosti, dok decu izgladnjuje, objašnjavajući im da su siromašni i da nemaju novca za hranu (video rad Jelena Mitrović). Predstava i počinje video projekcijom, scenom koja prikazuje razgovor između Elize i služavke Margaret (Vanja Ejdus), nakon sahrane Elizinog muža. Scenski prostor je simbolistički izražajan, predstavlja enterijer njihovog porodičnog doma, upadljivo niskog plafona, koji efektno odražava osećanja klaustrofobije, teskobe, bezizlanosti (scenograf i kostimograf Zorana Petrov). Elementi simbolizma se ogledaju u promenama osvetljenja, suptilno napetoj muzici (kompozitor Vladimir Pejković), ali i upečatljivim rasklapanjem scenografije na kraju, koje se može tumačiti kao simbolički izlazak iz teskobnog života, iz zatvora, na slobodu.

“Iranska konferencija” Ivana Viripajeva je zaista inspirativna drama koja se filozofski i poetski sugestivno bavi pitanjima odnosa između materijalnog i duhovnog postojanja, značenjima religije, ali i umetnosti i politike (prevod Sanja Milić). Radnja se dešava u okviru naučne konferencije u Danskoj, na kojoj učesnici različitih profesija i opredeljenja postepeno razobličavaju cinizam i aroganciju Zapadnog sveta. Analizirajući odnose između istočne i zapadne kulture, razotkriva se egocentrizam Zapada, kao i zaslepljenost iluzijama o superiornosti i osvojenoj sreći.

Rediteljka Ivana Vujić izvrsni tekst Viripajeva postavlja takođe u multimedijalnom obliku, koji ovde u celini nije funkcionalan kao u “Pelikanu”. Na pozornici koja predstavlja konferencijsku salu, postavljeno je tri ekrana (video rad Svetlana Volic). Na velikom, centralnom, u pozadini, prikazuje se direktan video prenos govora učesnika konferencije. On je preovlađujuće delotvoran jer u krupnom planu otkriva izraze lica i emocija glumaca, što je najefektnije u slučaju nastupa iranske pesnikinje Širin (Vjera Mujović), zbog njene izražajnosti. Pored ovih snimaka, paralelno se prikazuju i različiti dokumentarni materijali, od nepreglednog mira prirode do nemira ratova, koji teku na tom velikom, kao i na dva mala ekrana. Oni uglavnom ne uspostavljaju izazovnija značenja, ilustrativni su, a često i proizvoljni, i kao takvi nepotrebno odvlače pažnju od igre glumaca. Oni nastupaju kvalitativno i stilski različito, od deklamativne i realističke igre (Vanja Milačić (Filipa Rasmunsen), Zoran Ćosić (Danijel Kristensen), Gojko Baletić (Oliver Larsen)), do farsičnosti (Maja Kundačina (Astrid Petersen), Radmila Živković (Ema Šmit Paulsen). Najuspešniji je nastup Slobodana Beštića, u ulozi filozofa Gustava Jensena, zbog suptilne stilizacije i finih nijansi.

Dokumentacija Narodnog pozorišta u Beogradu

Multimedijalno tumačenje “Iranske konferencije” u osnovi jeste opravdano, imajući u vidu da je reč o prikazu događaja koji prisustvo ekrana očekivano određuje. Ipak, kako je ovde reč o pozorištu, a ne o stvarnoj konferenciji, očekuje se nadgrađujuća teatralizacija video snimaka, kao i odgovarajući poetski odrazi značenja. Tekst Viripajeva njih takođe traži, a predstava ne pronalazi.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 22. marta 2022. godine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s