Festivalski dani teku

28. Internacionalni pozorišni festival u Sibiu

Sibiu- Ansambl Nacionalnog teatra “Mihai Eminesku” iz Moldavije izveo je monumentalni, mnogoljudni epski spektakl “Sibirska dokumenta” u udaljenom prostoru “Fabrike kulture”, koji je bilo pomalo zastrašujuće pronaći u kišnom Sibiuu, u sredini ničega i kasnim noćnim satima, ali je avantura bila vredna i svrsishodna, odgovarajuće uklopljena u duh predstave. Nastao iz dokumentarne građe, prema sećanjima svedoka, preživelih žrtava sovjetskog gulaga, tekst koji su uobličili Petru Hadarka i Marijana Onćeanu govori o stradanjima stanovništva Moldavije, po dolasku staljinista na vlast četrdesetih godina. Predstava epski razmahano govori o patnji prouzrokovanoj komunističkim “oslobađanjem” Moldavije, posledicama političkog nasilja, u čijoj se srži nalazi gnusna glad za vlašću, pokoravanjem i ponižavanjem. Ova multimedijalna produkcija je bitno oslonjena na moć vizuelno impozantnih prizora, grandiozne scenografije, kao i emotivno snažnih tradicionalnih pesama, koji u celini grade sugestivan utisak o tragičnosti (ponavljajuće) istorije, okrutnostima koje treba praštati, ali ne zaboraviti.

Foto Adi Bulboaca (predstava “Sibirska dokumenta”)

U sali Nacionalnog pozorišta “Radu Stanka” iz Sibiua prikazana je njihova produkcija, “Iranska konferencija”, prema izvanrednom tekstu Ivana Viripajeva, ruskog pisca čiji su komadi kod nas opravdano postizali izuzetan uspeh, kod kritike i publike (“Pijani” u Ateljeu 212, “Kiseonik” na Belefu, “Iluzije” u Teatru Vuk). Predstavu je režirao Bobi Prikop, umetnik mlađe generacije koji je već veoma cenjen i nagrađivan u rumunskom teatru. Radnja je postavljena stilizovano, precizno i vizuelno takođe upečatljivo. Deset govornika koji predstavljaju krem kritičko-filozofskog mišljenja savremenog zapadnog sveta, sede u nizu, na konferenciji posvećenoj političkoj situaciji u Iranu. Polazeći od razmatranja života u represivnom društvu, teme drame i predstave se šire u brojnim pravcima, provokativno secirajući odnose između Zapada i Istoka, materijalnosti i duhovnosti, bogatstva i bede. Ova predstava je ostavila markantan trag prvo zbog vrednog teksta koji podstiče misli o esencijalnoj svrsi života, sreći, istini, odgovornosti, prevazilaženju bola, ljubavi, slobodi. Takođe, glumci nastupaju vešto i delikatno, dok je režija nenametljivo probojna. Multimedijalna rešenja, suptilne i asocijativne video projekcije u pozadini izoštravaju poetska i metafizička značenja. U tom smislu je naročito snažan kraj, kada estetski zavodljivi prizori kosmosa odgovarajuće upotpunjavaju filozofsku poeziju jedne od učesnica konferencije, ogledalo iskustva ljubavi zbog koje je žrtvovala slobodu, dosežući prostor bezgranične ekstaze.

Promo fotografija (“Iranska konferencija”)

Festivalsko iskustvo nažalost nije uvek ekstatično. Gledalac sa namerom, ili greškom, može da nabasa na predstavu koja ga emotivno i fizički iscedi, što je bio moj slučaj sa odlaskom na predstavu “Beli zec, crveni zec”. Reč je o nezavisnoj nemačko-britanskoj produkciji, nastaloj prema nagrađivanom i širom sveta izvođenom tekstu iranskog pisca Nasima Soleinmapura. Nisam planirala da je gledam, na nju sam zapravo zalutala, jer sam greškom otišla u pozorište “Gong”, umesto u “Fabriku kulture” (što nije iznenađujuće, jer je u festivalskoj ponudi mnogo istovremenih događaja i aktivnih izvođačkih prostora). U osnovi ona nije nezanimljiva – pisac Nasim je dvadesetdevetogodišnji protagonista monodrame koji razvezuje lična, istinita i bolna iskustva represije u njegovoj zemlji (zbog odbijanja vojne službe, oduzet mu je pasoš). On postavlja pitanja o politici i slobodi, vešto problematizujući lični identitet, istražuje ga kroz odnos glumca i lika. Florin Pjeršic igra protagonistu, čita tekst, u konceptu relaksirane probe (tekst se inače uvek izvodi bez reditelja, sa glumcima koji se menjaju i koji se prvi put susreću sa tekstom). Njegov nastup je baziran na improvizaciji, a scenski humor i živost donosi u najvećoj meri publika, koju glumac neprestano izvodi na scenu. Gledaoci sa entuzijazmom igraju metaforičke uloge životinja, zečeva ili medveda. Najveći problem predstave je rasplinuta dramaturgija, ima mnogo ponavljanja koja izazivaju dosadu i premor – dva sata je predugo trajanje za ovu vrstu imerzivno-teatarskog eksperimenta. Zato sam drugi sat predstave provela boreći se sa svojim načelnim stavom da se nijedna predstava ne napušta. Borba je završena u korist tog stava, ali na štetu predstave “Oma” Jožefa Nađa koju sam propustila jer nisam ostavila bele i crvene zečeve, gubeći pri tome (privremeno) i festivalsku radost. No, sa vedrije strane, bez padova nema ni uspona, ili, da bismo se pronašli, moramo se izgubiti.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici 1. septembra 2021. godine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s