Muzika je duša univerzuma

“Hleb lutke”, režija Tonio de Nito, prema konceptu i tekstu izvođača, produkcija AMA-Mediteranska akademija za glumce, Leće, Italija i “Bluz za alt saksofon”, tekst Doru Motoc, režija Adonis Filipi, Albanija, Nišvil džez pozorišni festival, prostor kod Bali-begove džamije

Predstava “Hleb lutke” reditelja Tonija de Nita, u produkciji Ame, Mediteranske Akademije za glumce iz Leća, grada na krajnjem jugu Italije, ima dokumentarističku osnovu. Nastala je iz istraživanja značaja hleba u lokalnoj zajednici, njegovim društvenim, porodičnim, religioznim smislom. Glumice Andjelika Dipaće, Benedeta Pati, Đulija Pićini, Antonela Sabeta i Karmen Ines Tarantino su autorke koncepta i teksta izvođenja, koji je uobličen iz proučavanja istorije i običaja lokalne zajednice, pisanih tragova, ali i rada na terenu, razgovora sa porodicama o njihovim životima i o životima ranijih generacija. Činjenica da su glumice i autorke koncepta je vrlo vidljiva u izvođenju, jer one isijavaju naročitu iskrenost, zarazan šarm i verodostojnost igre. Naratorke i dramske junakinje na smenu, one tokom nastupa odražavaju unutrašnji žar, iskonsku potrebu za pripovedanjem o ovoj temi, jer su to one, njihovo nasleđe, sećanja, prošlost koja je stvorila sadašnjost.

Foto Ivan Jovanović

Na početku su okupljene oko stola, simboličkog ritualnog prostora, gde bez reči, pokretima tela i zvucima lupkanja, pucketanja i grebuckanja stilizovano prikazuju proces oblikovanja testa. Taj kraći neverbalni ritual se lagano pretapa u izvođenje dramskih prizora o pravljenju hleba, odnosno lutaka od testa. One nadahnuto izvode monodramske poetske scene o ličnim, snažnim sećanjima na porodičnu tradiciju oblikovanja jestivih lutaka. Dramski segmenti se prepliću sa muzičkim, kroz hipnotičko, horsko izvođenje lokalnih pesama, oda hlebu, toj svetoj hrani. Tokom rasplitanja radnje, otkriva se važnost hleba u siromašnim porodicama, zbog čega one prave lutke od testa sa ogromnom ljubavlju. Hleb lutke koje postaju izvor duhovne i religiozne snage, ali i odraz društvene raslojenosti, ekonomskih razlika (neke lutke su raskošnije od drugih). Igra glumica je sugestivna zbog njihove skoro opipljive strasti, jake želje da prenesu magiju lokalne tradicije. O pravljenju hleba govore kao o ritualu održavanja života, ponavljajućoj radnji koja uspostavlja smisao. Pravljenje hleba se može tumačiti kao ritual opstanka, u kome učestvuju i gledaoci. Uključujemo se u izvođenje pesama koje prati nastajanje lutki od testa, i delimo hleb koji povezuje, uspostavlja strukturu sveta. Iz ovih završnih prizora sa naglašenim simboličkim potencijalnima, možemo da zaključimo da je muzika duhovno vezivno tkivo društva, a hleb materijalno.

Muzika je, i formalno i značenjski, ključan sastojak i u predstavi “Bluz za alt saksofon”, albanskoj nezavisnoj produkcija reditelja Adonisa Filipija (ove dve predstave su dobile nagrade Nišvil džez pozorišnog festivala, prva za najbolju predstavu u celini, a druga za najbolje korišćenu muziku). Nastala prema monodrami Doru Matoca, predstava razmotava životnu pripovest saksofoniste koji je slučajno ubio prijatelja, završivši u zatvoru. Protagonista slojevito i višeznačno razmatra filozofski smisao njegove sudbine, oslanjajući se na fatalističke misli Spinoze: “Sve što se desilo, bilo je neizbežno, a ono što se nije desilo, bilo je nemoguće.” Taj fatalizam je jedno od mogućih objašnjenja za prisustvo nepresušnog optimizma ovog muzičara, koji glumac Hulijano Brisku psihološki delikatno oblikuje. Drugo je muzika o kojoj on neprestano sanja. Okolnosti fizičke ograničenosti izazivaju razarajuću potrebu za duhovnom slobodom, koja najviše okupira misli protagoniste. Otkriva nam da mu je u zatvoru najviše falio saksofon, njegovi topli i nežni tonovi koji odvode na polje snova, na prostore koji rastapaju materijalne granice. Ove ideje su scenski izazovno ostvarene, kroz uvođenje muzičara koji svira saksofon, paralelno sa snimljenom muzikom, emitovanom preko zvučnika. To rešenje se može shvatiti kao odraz sukoba stvarnosti i mašte, realnosti i snova, gde je muzika sredstvo povezivanja ovih svetova, ili sredstvo transcendencije opore materijalne stvarnosti, u bezgranične prostore imaginacije, polja slobode i ekstaze. Jer muzika zaista daje dušu univerzumu, krila umu, polet mašti, život svemu, kako je veliki Platon zapisao.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici, 19. avgusta 2021. godine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s