Karnevalizacija grada

Nišvil džez pozorišni festival

Pod sloganom “Zaštićena zona”, ovogodišnji takmičarski program Nišvil džez pozorišnog festivala, održan je od 6. do 9. avgusta, u okolnostima uspostavljenim pre početka pandemije kovida. Uživo je izvedeno osam predstava iz Holandije, Brazila, Italije, Bugarske, Albanije, Francuske i Srbije, nezavisnih produkcija koje su tematski međusobno bliske, povezane potrebom za dubljim razumevanjem sveta u kome živimo. U stilsko-žanrovskom pogledu, produkcije su raznolike, pripadaju istraživačkim poljima dramskog i plesnog teatra, performansa, novog cirkusa, kao i muzičkog pozorišta.

Jedan od glavnih utisaka o ovogodišnjem festivalu je ogromno interesovanje publike – bilo je upadljivo mnogo gledalaca, verovatno duplo više nego što je to bio slučaj ranijih godina. To se može tumačiti vanrednom potrebom za pozorišnim okupljanjima, posle perioda ograničenja, izolacija i distanci. Nišvil je upravo dokazao da je društveni značaj teatra nemerljiv u periodu kriza. Njegova funkcija je, bez sumnje, isceliteljska. Pozorište ima izvesnu snagu da podigne na noge telo ranjenog, oslabljenog, izmrcvarenog društva.

Uopšteno posmatrano, kvalitet programa je bio izazovan i vredan, a sigurno bi bio još izazovniji i vredniji da je budžet bio veći, što napori festivalskog tima svakako zaslužuju. Predstave su bile okrenute istraživanjima značenja postojanja, patnje, fizičkih ograničenja, kao i potrebe za slobodom i utehom u vremenu ekstremnih pritisaka, kakvo je svakako naše vreme (umetnička direktorka i selektorka festivala je Maja Mitić). Festival je otvorila produkcija “Naša Odiseja” Zid teatra iz Amsterdama, u režiji Karoline Spaić. Igra je počela u obliku procesije, od ulaza u Tvrđavu, preko mosta i parka 7. juli, do Amfiteatra, gde je izveden centralni deo predstave. Pozorište na ulicama je zadivljujuće pokrenulo grad, karnevalizujući njegove prostore, animirajući slučajne i namerne gledaoce. Kratke scene, igrane na putu, istražuju granice i mogućnosti slobode, koja se u poslednjih godinu i po dana ukazuje kao velika utopija. Inspirisan Homerovim epom o Odiseju, glavni deo predstave prikazuje put migranata u potrazi za izgubljenim domom. Poput antičkog Odiseja, likovi tragaju za svojom Itakom, što ima naglašene metaforičke vrednosti, zbog čega je polazna ideja predstave inspirativna.

Monodramska brazilska predstava “Čudan” rediteljke Evelin Kosta, izvedena kod Bali-begove džamije na Tvrđavi, ostaće upamćena zbog harizmatičnog izvođača Mateusa Tiburija, njegovog vijugavog tela i markantne scenske prisutnosti. Ostvarena u multimedijalnoj formi, ona prikazuje čoveka u borbi sa sobom i društvom koje sa nepoverenjem posmatra drugačije ljude i njihove izbore. Protagonista razmišlja o konceptu čudnog i stigmi ludila, kao i o samoizganstvu, izolaciji i praznini, u poetski naglašenoj formi koja povremeno izaziva snažne utiske. U predstavi ima spretno ostvarenih scena, na primer, zanimljivi su natpisi koji se projektuju na zidu, u funkciji meta-rediteljskih komentara. Ipak, ona je u celini mogla da bude razvijenija i produbljenija, naročito u pogledu dramaturgije, što je slučaj i sa predstavom Zid teatra (za obe se može reći da povremeno pate od prisustva stereotipa). Druga monodramska predstava, “Bluz za alt saksofon”, odigrana na istom prostoru Bali-begove džamije, albanska produkcija u režiji Adonisa Filipija‚ znatno je upečatljivija, prevashodno zbog vrednijeg tekstualnog polazišta (Doru Matoc). Glumac Hulijano Brisku psihološki delikatno igra saksofonistu koji je slučajno ubio prijatelja, završivši posle u zatvoru.

Predstava “Saligia”, nastala prema tekstu Teodore Ristovski, u režiji Petra Ristovskog, a u izvođenju grupe “Ludum ludum teatar”, jedina je produkcija iz Srbije, prikazana na ovogodišnjem pozorišnom Nišvilu. Ona istražuje grehove, a sedam smrtnih grehova predstavlja sedam povremeno maskiranih glumaca koji pričaju priče o iskušenjima ljudske duše. Najvredniji su koreografski delovi, na početku i na kraju, jer imaju najviše izvođačke energije, ali je njih nažalost nedovoljno (scenski pokret Tamara Pjević, koreografija Mirko Knežević). Dramski delovi koji su ostvareni u preovlađujuće parodičnoj i grotesknoj formi, nisu dovoljno vredni, najviše zbog slabosti teksta koji vrvi od opštih mesta, ali i zbog previše naglašene, pregrube glume.

“Lutke od testa”, foto Ivan Jovanović

“Lutke od testa”, produkcija Ame, Mediteranske Akademije za glumce iz Leća, grada na samom jugu Italije, donela je autentičan duh lokalne kulture i zarazan šarm pet glumica, zbog čega je ostavila najjači utisak na festivalskom programu (stručni žiri festivala je ovoj predstavi dodelio nagradu za najbolju predstavu u celini). Ova polučasovna muzička predstava ima dokumentarističko utemeljenje, jer je bazirana na istraživanjima značaja hleba u lokalnoj zajednici, njegovim društvenim, porodičnim, religioznim smislom (režija Tonio de Nito).

Poslednjeg dana festivala je prvo prikazana francuska predstava novog cirkusa, “Piti Peta Hofen šou”, urnebesno duhovito i lucidno delo koje je zasluženo osvojilo publiku. Tri izvođača na sceni “pucaju” od eksplozivne energije, šarma i markantnih veština cirkuskog izvođenja. Daju se do kraja kroz pesmu, žongliranje, ples, komičku improvizaciju i živu komunikaciju sa gledaocima. Ostaće u pamćenju učešće našeg pisca Dragana Velikića, jednog od gledalaca koji je slučajno postao deo predstave, lik Džordža. Glumci su Dragana, preimenovanog u Džordža, pozvali da učestvuje u igri. Ustajući sa nestabilne stolice u parku, pao je sa nje uz priličnu buku i uzbuđenje cele publike, prekidajući tok predstave. Naredni trenuci su bili obeleženi smenom osećanja zabrinutosti i olakšanja, kada je ustanovljeno da je pisac dobro. Neposlušna stolica je zatim postala scenski rekvizit, glumci su je besno uzeli, zavrljačili na pozornicu, a kasnije i razbili u paramparčad, kažnjavajući je zbog Draganovog (Džordžovog) bola. Džordž je do kraja izvođenja bio novi lik igre, kome su se glumci često obraćali, po raznim provokativnim pitanjima. Iako u osnovi pripada zabavljačkom, rasnom pučkom teatru, predstava diskretno preispituje i značenja pozorišta, drame, konflikata, kroz iznenadna, izazovna pitanja o ovim temama. U isto vreme, ona besramno ruši stereotipe i predrasude, vezane za seksualnost, religiju, umetnost, stvarajući zaista izvanredno energetsko polje sa gledaocima.

“Piti Peta Hofen šou”, foto Ivan Jovanović
“Fantom opere”, foto Ivan Jovanović

Od džamije na Tvrđavi, ekstatični gledaoci su se zatim lagano preselili na prostor amfiteatra, gde je bila u toku završna proba muzičke predstave “Fantom opere”, zagrevanje i utezanje nota pred premijeru. Treba napomenuti i to da su festivalski programi besplatni i otvoreni za sve, što doprinosi društvenoj važnosti festivala, raskošnoj karnevalizaciji grada. Program je završen premijerom “Fantoma opere”, ambicioznom koprodukcijom Art centra Polifonija iz Severne Makedonije i Nišvil fondacije, u režiji Ivana Blagojevića (dirigent Zoran Stanisavljević, koreografija Maja Mitić). Polazeći od kultnog romana Gastona Lerua (1910) i Veberovog takođe kultnog mjuzikla (1986), autori ovog dela, kroz formalno impozantnu saradnju hora, plesača, orekestra i solista iz Niša i Skoplja, prikazuju vanvremensku pripovest o neprilagođenosti. Naročito su zanimljivi video radovi koji u crno-belom formatu otkrivaju alternativni život fantoma, njegove tajnovite noćne šetnje po niškim ulicama. Vrlo su provokativni i rediteljski komentari u vidu natpisa na video bimu. Oni kritički problematizuju čudne puteve strepnje u doba kovida i funkciju pozorišta u snalaženju u lavirintu medijskih manipulacija i laži, u kome svakodnevno tumaramo.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Kulturnom dodatku Politike, 14. avgusta 2021. godine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s