Tragovi besmrtnosti

“Strah – jedna topla ljudska priča”, autorski projekat Igora Vuka Torbice, Narodno pozorište Pirot, premijerno gostovanje na sceni “Raša Plaović” Narodnog pozorišta u Beogradu

Tekst predstave “Strah-jedna topla ljudska priča”, autorskog projekta Igora Vuka Torbice, inspirisan je komadom “Strah i nada u Nemačkoj” (1984) nemačkog pisca Franca Ksavera Kreca, čija su dela ostavila dubok trag u savremenoj evropskoj dramaturgiji, zbog upečatljivo realističkog, ali i stilizovano-apsurdnog seciranja društvene margine. “Strah i nada u Nemačkoj” ima neobičnu strukturu, sastavljen je od devetnaest mono ili duodramskih minijatura, čiji su akteri ljudske olupine, žrtve surovosti kapitalizma koji ispumpava ljudski višak kao nekakav otpad, što su okolnosti koje su nam danas i ovde brutalno prepoznatljive.

Krecovi likovi i radnja su Igoru Vuku Torbici poslužili samo kao polazište za predstavu “Strah-jedna topla ljudska priča”, čiji akteri pripadaju našem vremenu i prostoru. Potpuna fragmentarnost Krecovog teksta u predstavi je pretočena u linearni narativ o zajednici, o uspostavljanju i menjaju međuljudskih odnosa, o dominaciji i manipulaciji. Radnja se odvija u hodniku jedne zgrade, zajedničkom prostoru stanara pet stanova, parova ili samaca. Oni se postepeno zbližavaju, na predlog Saleta (Aleksandar Radulović), novinara ophrvanog strahovima, usamljenošću i konsekventnom potrebom za ljudskom blizinom. Njihovi životi postaju sve bliskiji i isprepletaniji, dok se dinamika njihovih odnosa menja, vrtoglavo menjajući i žanr igre, od lagane komedije, preko grotesknog apsurda, do socijalne drame sa tragičnim dimenzijama. Životi likova, koji se pred nama polako razmotavaju, otkrivaju stvarnost u kojoj se danas i ovde surovo ogledamo. Oni žive na rubu siromaštva, zaposleni strahuju od otkaza i sloboda izražavanja, nezaposleni beznadežno traže neko uhlebljenje, dok penzioneri preživljavaju uz pomoć njihove dece.

Foto Andrej Jovanović-NP Pirot

Na planu scenske igre koja slikovito prikazuje odnos između pojedinca i grupe, naročito je zanimljiva situacija dolaska novog čoveka, Milana (Milan Nakov), momka Danijele (Danijela Ivanović), prema kome na početku svi gaje sumnju. Članovi grupe se tada fizički zbližavaju, grupišu, konkretno i simbolički se ujedinjuju protiv novajlije. Iz te intrigantne koreografije grupe curi osobeni apsurd, joneskovsko osećanje koje nosi grotesku. Ono je prisutno i u drugim prizorima, na primer, kada Danica (Danica Stanković) potresno otkriva da se njen kolega obesio. To dovodi do pomalo nušićevskih reakcija ostalih stanara, tužno-smešnih, što će eskalirati izletanjem jedne od stanarki u hodnik. Ona među njih upada kao furija, mlatarajući povećim nožem, i samouvereno objavljuje da je smrt deo života, što labavi, omekšava tragičnost situacije. Za oblikovanje ovakvih scenskih prizora, neophodna je veoma suptilna rediteljska ruka, koja će delikatno izvesti tanani apsurd svakodnevnice. Igor Vuk Torbica je to zaista vešto postigao, uspevajući pri tome da sakrije mane pirotskog ansambla i da istovremeno istakne njegove potencijale.

Ova predstava je upadljivo važna za repertoar Narodnog pozorišta u Pirotu, jer označava njegov estetski i žanrovski iskorak, slučaj podrške istraživačkom teatru i širenju vrhunske pozorišne kulture. Takođe, predstava je živi dokaz da je srpsko pozorište tragično izgubilo reditelja koji je mogao još mnogo toga da nam da, i da bitno uzdigne umetnički razvoj našeg teatra.

Prijem publike beogradske premijere predstave, na sceni “Raša Plaović” Narodnog pozorišta, bio je vidljivo emotivan, gledaoci su ansambl pozdravili dugim i iskrenim aplauzom. Imajući u vidu da je ovo poslednja režija Igora Vuka Torbice (premijera je bila u Pirotu prošlog februara), dirljiva recepcija se može tumačiti i kao posledica te činjenice. Može se razumeti kao specifičan oblik iznošenja društvenog bola zbog gubitka jedne vredne, mlade, vanserijski talentovane osobe. Taj bol ima još konkretnije uporište u činjenici da predstava, između ostalog, govori o ličnim demonima i suočavanjima sa njima, o nemiru i strahovima u duši, kao i o snažnim nastojanjima da se oni savladaju. U tom smislu, ova predstava se može posmatrati kao epitaf nastradalom reditelju, ali i kao opipljiv trag besmrtnosti, jer duh umetnika nastavlja da živi u njegovim delima.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 1. juna 2021. godine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s