Svetla na kraju apsurda

Umesto pozorišne kritike:

Predstava “Fragmenti”, prema Beketovim komadima, režija Piter Bruk, Pozorište “Bouffes du    Nord”, Pariz

Photo by Pascal Victor/ArtComArt

“Brukov Beket” je televizijski film snimljen 2015. godine, prema predstavi “Fragmenti” u režiji Pitera Bruka, igranoj u pariskom pozorištu “Bouffes du Nord” (snimak je besplatno dostupan na Internetu, kao vid podrške privremeno zaustavljenoj pozorišnoj umetnosti širom sveta). Scenski tekst je kolaž sačinjen od pet Beketovih dramskih minijatura: “Grubo za pozorište”, “Ljuljaška”, “Čin bez reči”, “Ni jedan ni drugi” i “Dođi pođi”. Predstavu izvode francuski, italijanski i engleski glumci i glumice, Ketrin Hanter, Jos Huben i Marčelo Magni, iskusni izvođači izvanredne izražajnosti, naglašeno fizičke i komičke. Činjenica da je Bruk primarno birao komičare za ovo izuzetno, delikatno scensko delo, određuje njegovo žanrovsko opredeljenje, ka komičnoj pantomimi (sa elementima drame i poezije). To predstavlja i istinitost teze da Beket nije jednostavno pesmističan, ili tragičan autor, već da je on suštinski jedan veseli pesnik apokalipse. Pisac koji je iz onespokojavajućeg ljudskog položaja izvukao sebi svojstven, optimistično tragičan, apsurdno smešan pogled na svet, danas bolno oživljen.

Izvođenje prvog dela kolaža, “Grubo za pozorište”, jednočinke iz 1979. godine, odmah nameće tipično beketovska apsurdna osećanja. Likovi su odjeci i Hama i Klova, i Vladmira i Estragona: jedan slepi prosjak koji svira violinu, A (Huben), i slučajni prolaznik B (Magni), invalid koji mu postaje kompanjon, odnosno jedno drugome pune praznine samoće. Kako je uobičajeno za Beketa, radnje zapravo nema, dok akteri provode vreme začudno izbacujući misli o misterijama života i smrti. Osobenost njihove igre  je magičnost poezije u rečima, koja snažno prodire u svest gledalaca, opčinjavajućom muzikalnošću. Taj smisao se naročito razvija u drugom delu, tumačenju monodramskog teksta “Ljuljaška”, koje predstavlja glumica Ketrin Hanter. Ona igra ženu na samrti koja sedi na stolici i ponavlja misli o kraju vremena, samoći i traganju za drugim bićem, nekim poput nje. Reči se ponavljaju, u krug, više puta, postajući neka vrsta čudesne mantre. Ona obuzima gledaoca putem zavodljivog ritma ponavljanih reči, a hipnotički doživljaj se pojačava i njenim povremenim klaćenjem na toj stolici, smeštenoj na sredini prazne scene, osvetljene crvenim svetlima.

Aktere trećeg dela predstave, pantomime “Čin bez reči” ponovo igraju Huben i Magni, takođe u ulogama A i B. Na početku ulaze na praznu scenu, a zatim se samopakuju u velike plastične vreće. Nakon kraćeg boravka u njima, izlazi prvo jedan, izvodeći svakodnevne životne rituale, ustajanja, oblačenja, jedenja, pa se vraća u vreću. Zatim iz nje izlazi drugi, u mnogo boljem raspoloženju od prvog, isto to sve ponavljajući, opet u krug, sa upadljivim simboličkim značenjima. Njihova igra je prožeta izvanrednom veštinom i komikom, dok su oni poput zabavljača, klovnova koji se cere pred ništavilom sveta. U poslednjem prizoru ovog dela, A ustaje iz vreće još jednom, gleda u nebo i moli se. Ova scena podseća na tezu Martina Ešlina, da su pojedine Beketove situacije, poput ove, ili čekanja Godoa, slučajevi vere iz apsurda,  credo quia apsurdum, što je misao Tertulijana, jednog od prvih hrišćanskih pisaca i filozofa.

Četvrti, najkraći deo predstave, “Ni jedan ni drugi” opet je monološki, u izvođenju Hanterove koja hoda na praznoj sceni, veoma sugestivno izgovarajući stihove Beketove istoimene pesme intenzivnih poetskih značenja. Njena igra se pretapa u poslednji segment ove dramaturški precizno osmišljenje predstave, tumačenje minijature “Dođi pođi” (1965). Izvode je svo troje glumaca, oblikujući ženske likove Ru, Flo i Vi, stare prijateljice koje se nalaze na jednoj klupi u parku. One stvaraju igru upadljivo simboličke kružne strukture, i suptilne, minimalističke koreografije meditativnog dejstva. Komad se završava harmonično, njihovim utešnim zajedništvom, simboličkim rasterećenjem od samoće kojom se ova predstava u najvećoj meri bavi.

Samoća je jedna od glavnih tema u celokupnom Beketovom delu. On je nije nimalo tragično doživljavao, naprotiv, smatrao je da je umetnost apoteoza samoći, koja omogućava duhovni razvoj, kroz osećanje dubine. To je zapisao u eseju “Prust”, poput mistika, koji u samoći pronalazi stvarnog sebe, svetlo i mir, nasuprot haosu civilizacije.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici 3. jula 2020. godine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s