Krnje oživljavanje romana

„Arzamas“, tekst Ivana Dimić, režija Ljiljana Todorović, Zvezdara teatar

Knjiga „Arzamas“ Ivane Dimić ima neobičnu strukturu, u pogledu spleta dramskih i proznih delova, koji prikazuju različite aspekte i faze odnosa između majke i ćerke, raskopavajući pri tome teme smrti, samoće, požrtvovanosti, kao i opštija društvena pitanja. Protagonistkinje dramskih segmenata su Majka i Ćerka, koja živi sa njom i brine o njoj, dok njihov višeslojni odnos uspostavlja naraciju u više smerova. Iako je radnja u osnovi sumorna i opterećujuća, jer sukobe izazivaju starost i demencija, kao i napori ćerke da se izbori sa majčinom svojeglavošću, živ, sočan i nušićevski zavodljiv humor čini ovu pripovest vrlo pitkom.

Scenska adaptacija romana je donela niz vidljivih promena koje uglavnom nisu podigle njegove pozorišne mogućnosti, već naprotiv (dramatizacija Ivana Dimić). Za početak, iz predstave su isključeni epizodni muški likovi koji se pojavljuju u knjizi. To je velika šteta, jer bi oni uneli zaista potrebnu dinamiku u duodramsku igru Majke i Ćerke, kojoj fali razgranatosti. Likovi Doktora, Majstora, Advokata, Poštara, Reditelja i Tate, u knjizi su veoma živopisni i autentični, pri čemu unose nova značenja u odnos između Majke i Ćerke. Takođe, oni prosipaju izazovne komentare o našem društvu, i komički su možda najprodorniji. Kratka pojava Tate u dramskoj sceni u knjizi, imenovanoj „Ko to kuca?“, u kojoj je on priviđenje, duh, imala bi sigurno snažan emotivan učinak u predstavi, kao i osobena nadrealna značenja. Zaista nije shvatljivo zašto se scenska adaptacija svela na duodramsku formu, uz uvođenje lika Smrti (Milan Lane Gutović), na početku i na kraju. On jeste dopadljiv, ali nema dramsku važnost koju bi imalo postavljanje pomenutih epizodnih likova, zato što on postoji nezavisno od glavnog toga, ne utičući na njegovu živost. Ovakva scenska adaptacija je nažalost u startu suzila značenjske i dramske mogućnosti predstave, dovodeći i do drastičnog potiskivanja izvanrednih komičkih potencijala.

Foto Nikola Vukelić

Rediteljka Ljiljana Todorović se potrudila da oživi ovu nepotpunu adaptaciju knjige, stvarajući predstavu u maniru poetskog realizma. Na svedeno dizajniranoj sceni koja označava enterijer doma majke i ćerke, bitno su uvedene suptilne video projekcije (scenograf Nera Vulović, kostimograf Lana Cvijanović, video Tara Vulović, kompozitor Zoran Erić). One uokviruju radnju i vizuelno pune prostor između scena, na fin poetski način sugerišući metafizički smisao radnje, zvezdanim prizorima iz kosmosa. Glumice Branka Petrić, u ulozi Majke, i Nela Mihailović, u liku Ćerke, vešto su iznele nemire u njihovom odnosu, kao i zamršen splet osećanja vezanosti, ljubavi, brige, ali i dubinske iziritiranosti i frustracije. Upadljiva je razlika u osnovama njihovog ponašanja. Majka je znatno življa, vrcavija i energičnija, za razliku od ćerke koja je uglavnom isceđena i premorena, samlevena brigom, što je reprezentativan odraz suštinskog karaktera njihovog odnosa.

Prozni delovi knjige, umetnuti između dramskih scena, nisu dovoljno funkcionalno i ubedljivo plasirani u predstavi. Oni u romanu donose intrigantne, intimne, filozofske i poetske misli o temama koje se oblikuju u dramskom toku. Predstavljaju inspirativne idejne nadgradnje koje duboko diraju čitaoca, zbog istinitih refleksija o smislu života, odnosima između sreće i nesreće, slobode i sudbine, odricanja i mira, ljubavi i smrti itd. U scenski tekst je uključeno samo par ovih pasaža iz knjige, dok su u predstavi postavljeni kroz formu audio snimaka. Reči čujemo putem zvučnika, kao reči koje potiču od Ćerke, spisateljice. Šteta je i to što nije pronađen neki drugi, upečatljiviji vid njihovog scenskog tela, koji bi snažnije ovaplotio poetski i filozofski smisao iz knjige, možda kroz monodramsku strukturu.

Predstava „Arzamas“ će svakako naći svoju publiku, zbog spretne igre popularnih glumaca, kao i tema čiji značaj nikada ne bledi. Ali, njene ukupne vrednosti su ipak daleko ispod očekivanja koje je postavilo polazno književno delo, zbog čega one predstavljaju njegovo krnje scensko uobličenje.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 4. januara 2020. godine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s