Oživljeni brutalizam u vremenu surovosti

„Plastelin“, tekst Vasilij Sigarev, režija Marko Torlaković, Beogradsko dramsko pozorište i „Noževi u kokoškama“, tekst Dejvid Herouer, režija Katarina Žutić, Atelje 212

„Plastelin“ (2002) Vasilija Sigareva pripada grupi ključnih tekstova „novog brutalizma“, odnosno „dramaturgije krvi i sperme“, koju su devedesetih godina upadljivo promovisali Mark Rejvenhil i Sara Kejn. Na tom talasu su zatim, pod patronatom londonskog pozorišta Rojal Kort, isplivali komadi srodne forme i sadržaja širom Evrope, i „Plastelin“ je bio najistaknutiji ruski predstavnik. Fragmentarne strukture, radnja drame iscrtava sumornu svakodnevicu mladih ljudi, u ruskoj malograđanskoj sredini, materijalnoj i duhovnoj bedi koja bezobzirno nagriza svaku želju za životom. Postavljajući ovaj sirov i nasilan komad na scenu Beogradskog dramskog pozorišta, koji nam danas više predstavlja odraz trenda jednog vremena, nego što ima univerzalne umetničke vrednosti, mladi reditelj Marko Torlaković gradi predstavu upečatljivog izraza. Stil igre predstavlja spoj žestine i suptilne poetičnosti, dok glumci, Aleksandar Jovanović, Jana Milosavljević, Maja Ranđić, Aleksandar Vučković i Ljubomir Bulajić, najčešće nastupaju farsično, stvarajući više likova. Iz te farsičnosti, odgovarajuće iskrivljenog izraza naopakosti disfunkcionalnog sistema, protiv kojeg se protagonista Maksim bori, povremeno izranja psihološki realizam. To je slučaj sa scenama između Nataše i Maksima, gde se rađa ljubav i vera, koji grade značenjski i stilski kontrast.

Foto Dragana Udovicic / BDP

U predstavi je najsnažnija upravo ta tenzija između surovosti radnje i paralelnog poetskog sveta koji odslikava potrebu za lepotom i smislom, simboličku neophodnost prisustva dobrog u svakom zlu. Ovaj paralelni svet grade vizuelno specifični, muzičko-koreografski prizori, rasuti po čitavom tkivu predstave (kostim Dragica Laušević, scenski pokret Marija Milenković). Na primer, intrigantan je početak, kada akteri leže na sceni, upakovani u raznobojne vreće. Postepeno počinju da se migolje, bude, simbolički se rađaju iz amorfne mase, poput figura koje nastaju iz bezobličnog plastelina, ili ljudi koji postaju ljudi iz ništavila.

Izrazita grubost u međuljudskim odnosima karakteriše i dramu „Noževi u kokoškama“ Dejvida Herouera, jednu od prvih iz korpusa „novog brutalizma“ devedesetih godina (premijerno je izvedena 1995. godine u edinburškom pozorištu Travers). Njena radnja se takođe odvija u mentalno skučenom, patrijarhalnom, ruralnom području, između tri lika, bračnog para i drugog muškarca koji ruši temelje njihovog braka, rušeći sa time i lične i društvene barijere. U scenskom tumačenju ovog komada, koji za razliku od „Plastelina“ ima svevremenije umetničke vrednosti, jer višeznačno poetski odražava ljudske patnje i strasti, rediteljka Katarina Žutić se koncentriše na snagu samog teksta i raskošne mogućnosti glumačke igre.

Umotani u krpe i krzna, glumci psihološki verodostojno oživljavaju svet ograničenih egzistencija, patrijarhalnih običaja koji naročito sputavaju žene. Protagonistkinja, bez konkretnog imena, što shvatamo simbolički, kao znak potpunog društvenog obezvređivanja žene, odbacuje lance patrijarhata, sledi svoju žudnju, krši bračnu vernost i ulazi u vezu sa mlinarom, Gilbertom Hornom. Jelena Petrović igra tu Ženu psihološki ubedljvo, sa jedne strane je predana grubom suprugu Poniju Viljemu (Nikola Šurbanović), ali sa druge ne popušta pred pritisicima strasti prema Hornu (Marko Grabež), koji je zavodi mekoćom.

Foto Atelje 212 / Bosko Djordjevic

Ruralni, izolovani život ovih likova postavlja ogoljeno ljudsko postojanje u prvi plan. Izoštrena su značenja međuljudskih odnosa, kao i individualnih osećanja, ali i povezanosti čoveka sa prirodom, Bogom. U predstavi se to metafizičko izražava kroz različite video projekcije, od tihe, usamljene prirode, oblaka koji plove, preko granja koje savija vetar, naslućujući nemir, do kiše i grmljavine. One odgovarajuće prate unutrašnje bure likova, namećući snagu prisustva iracionalnog i sudbinskog, koji teku uprkos svemu. Podsvesna značenja se takođe izražavaju kroz koreografske međuscene, gde likovi fizički otelotvoruju svoje nemire, ali i kroz poeziju samih Herouerovih reči (koreografkinja Sonja Divac, scenografkinja Jasmina Holbus, kostimograf Maria Marković Milojev). Ove pojedinačne elemente povezuje i hipnotička, ritualna muzika, u celini gradeći jedan vanvremenski prostor (kompozitorka Anja Đorđević). On odražava esenciju čoveka, šibanog tragedijama koje se dostojanstvenije podnose uz svest o neminovnosti sudbinskog.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici, 28.11.2019. godine

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s