Rituali društvenog oslobađanja

  1. FIAT: “Ljudska sramota“ Silvije Gribaudi i Matea Mafsenatija, Italija i „Kurlani“ Senke Bulić, Hrvatska

Podgorica – Na ovogodišnjem FIATu, 34. Festivalu internacionalnog alternativnog teatra koji važi za mlađeg brata Bitefa, a trajao je od 9. do 16. septembra, izvedeno je deset predstava, iz Italije, Nemačke, Poljske, Mađarske, Srbije, Hrvatske i Crne Gore. U tematskom fokusu programa su bila preispitivanja ugroženosti slobode savremenog čoveka, kao i akcenat na ličnim, ispovednim pitanjima. U tom smislu je tipična italijanska produkcija koja je otvorila festival, na sceni Kulturnog centra Budo Tomović, “Ljudska sramota” Silvije Gribaudi i Matea Mafsenatija. Pet izvođačica i izvođača različitih nacionalnosti (iz Italije, Japana, Makedonije), otkrivaju nam svoja sećanja o najvećim sramotama koje su doživeli, od sramote zbog nezgrapnosti sopstvenog tela, preko sramote gej iskustava i različitih neuspeha, do sramote zbog društvenih nakaznosti, trovanja pasa u Skoplju ili predrasuda na nacionalnim osnovama. Fragmentarno utvrđen, ovaj performans ima visok stepen interakcije sa publikom, dok je manje razvijena sama estetika scenskog jezika. U celini se zato može reći da je predstava više društveno nego estetski važna, pri čemu stepen njenog značaja varira u zavisnosti od sredine u kojoj se izvodi. Upadljivije je bitna u tradicionalnijim kontekstima, sa manje slobode (između ostalog smo saznali da je interesovanje za ovu predstavu i problem sramote naročito naglašeno u Japanu, gde nisu retki slučajevi samoubistava zbog različitih oblika srama).

Foto FIAT

Igra počinje i pre ulaska u salu, kada nam glumci dele krune “srećnog srama” koje stavljamo na glavu, i papire na kojima treba da napišemo od čega nas je sve sramota. Komunikacija između izvođača i gledalaca će se postojano nastaviti i u sali pozorišta, kada krene igra na pozornici. Akteri obučeni u stilizovane bunde nastupaju kao da su u klubu, između neonskih svetala i zaslepljujućeg lajt šoua, ekstatično plešu kao da će uskoro kraj sveta, uz pojačanu do daske muziku grupe The Black Keys. U takvim okolnostima pucaju granice i cure ispovesti, suočavanja sa ličnim i društvenim predrasudama. Predstava postepeno postaje svojevrstan ritual oslobađanja od demona sramote, izvođača kao i gledalaca, pretvarajući se u slavlje slobode, žurku raščerečenih zabluda.

Problem sramote je prisutan i u predstavi “Kurlani”, odigranoj drugo veče FIAT-a, nastaloj prema romanu “Trilogija o Kurlanima” Mirka Božića, u režiji Senke Bulić i produkciji zagrebačkog pozorišta “Hotel Bulić”. Za razliku od italijanske predstave, “Kurlani” su estetski veoma osobena predstava, pozorišno razgranata, bogatog scenskog jezika, prepoznatljivog za rad senke Bulić. Igra nastaje iz eruptivne pankerske sirovosti, izlivene senzualnosti, snažne poezije reči i artoovske telesne direktnosti bez rezervi. Na sceni se koriste simbolički izražajne maske životinja, dok povremeno naga izvođačka tela izazivaju svojom ogoljenošću, označavajući punu predanost glumaca, ali i ritualnu dimenziju izvođenja, takođe blisko italijanskoj predstavi. Artoovska teatarska brutalnost uvek ima smisao egzorcizma društvenih kuga.

Foto Kazalište Hotel Bulić

Na sceni se pripoveda složena, višeznačna pripovest o tri žene, Perke (Senka Bulić), Gare (Anđela Ramljak) i Anđelije (Lucija Šerbedžija). One na različite načine stradaju u patrijarhalnom okruženju koje nemilosrdno razapinje ženu i ženske principe. Radnja se dešava u zatvorenoj seoskoj zajednici Dalmatinske zagore, sredinom prošlog veka, otrovanoj mržnjama, nasiljem, zlobom, religioznim ograničenjima. Sve tri žene pokušavaju da iskorače iz tog pakla malograđanštine i nametnutih sramota, rušeći postavljene društvene tabue. Nagon za osvajanjem slobode i dosezanjem ljubavi se ukazuje kao nezadrživ, iskristalisan u mreži neobuzdanog erosa, nasilja i tame ženskog bola. Iako ove žene stradaju, sam čin njihove pobune predstavlja svetlucanje u tami, zbog odlučnosti sprovođenja drugačijih izbora. Uronjeni u dim i opštu tešku atmosferu, zloslutnu i mračnu, glumci izražajno i posvećeno predstavljaju tragične posledice patrijarhalnog primitivizma (u predstavi igraju i Frano Mašković, Jure Radnić i Paško Vukasović). Posebno je naglašena i apsurdnost tog sveta, naročito u scenama u kojima likovi uz svadbenu muziku jednolično plešu u kolu kao nekakvi klovnovi. Šljokičaste kapice od njih prave egzistencijalističke pajace, smešno-tužne figure beketovskog tipa u tragikomediji života.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici 7.10.2019. godine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s