Ljubav može da počne iz početka

  1. Bitef: „Ali: strah jede dušu“, Slovensko narodno gledališče, „Retke ptice“, kompanija Vuk za čoveka i „Pozvani“, kompanija Ultima Vez

Nastala prema Fasbinderovom tekstualnom predlošku i filmu, istoimena predstava „Ali: strah jede dušu“, u režiji Sebastijana Horvata i izvođenju ansambla SNG iz Ljubljane, izuzetno je delo složene forme i značenja (adaptacija Milan Marković Matthis). U osnovi je reč o melodramskom zapletu koji se rađa iz ljubavnog odnosa između Emi, starije nemačke gospođe, udovice, i Alija, mladog marokanskog gasterbajtera. To se ovde ukazuje kao plodno tlo za predstavu koja istražuje primitivizam, zavist, klasne i etničke predrasude, rasizam, ali i samu pozorišnu igru, kroz njeno otvaranje prema publici.

Fotografija iz predstave Ali: strah jede dušu, foto Peter Uhan

Horvat izvanredno vodi glumce koji sa naročitom snagom, preciznošću i suzdržanošću istovremeno izazivaju jake emocije gledalaca, ali i njihov racionalni pogled na događaje. Nataša Barbara Gračner igra Emi sa krajnje svedenim sredstvima, uverljivo oblikujući složenost njenih izlivenih osećanja prema Aliju. Ukrštajući veoma izražajan, snažan i tih pogled u isto vreme, krvave oči i skrušeno telesno držanje, ona otkriva osobenu pomešanost privlačnosti, zbunjenosti i straha. Iz takođe izuzetne, minimalističke igre Iztoka Drabika Juga (Ali), izliva se spoj njegove naklonosti i pritajenog koristoljublja. Tokom cele predstave glumci sede među publikom, kao i na uskoj sceni, specifično montiranoj u ogromnoj hali Luke Beograd, koja je proizvela naročito upečatljivu atmosferu napuštenosti i teskobe, savršeno odgovarajuću za ovu pripovest. Glumci među gledaocima su naratori koji sa distance posmatraju tok događaja, komentarišu izgled, postupke i emocije likova, ali i odnos koji publika uspostavlja ka radnji. Brehtovski usmereni, u pogledu nametanja kritičke distance, oni postojano ukazuju na važnost mišljenja o odigranim scenama. U vezi sa time, u više navrata se nameću sličnosti i razlike između mesta i vremena odigravanja Fasbinderove radnje, Minhena 1974. godine, i okolnosti života u Beogradu u 2019. godini. Pored toga što ovi postupci razbijaju iluziju igre, neprestano podstičući gledaoca na dubinsko razmišljanje, oni izazivaju suptilni i apsurdni humor, zbog otvorenosti postavke koja ruši konvencionalna očekivanja.

 „Retke ptice“ autora Aleksandra Freja i kompanije „Vuk za čoveka“ iz Francuske, delo su novog cirkusa, hibridnog oblika savremenih izvođačkih umetnosti, gde se susreću sastojci tradicionalnog cirkusa i plesnog teatra. Izvedena u cirkuskoj šatri, na svetloj sceni koju gledaoci okružuju, ova šarmantna predstava je obezbedila uživanje gledalaca u veštim akrobacijama izvođača. Obučeni svakodnevno, u farmerke i majice, rušeći na taj način konvencije tradicionalnog cirkusa i njegove teatralnosti, izvođači fizički istražuju teme međuljudske komunikacije, prijateljstva, saradnje i podrške. Od početne partnerske igre dva muškarca, izvođenje će se proširiti na šest aktera, pet muškaraca i jednu devojku upadljivo androginog izgleda. Sa divljenjem, uzbuđenjem, ali i strahom, pratimo njihove rizične nastupe koji glorifikuju ljudsko telo. Uz podršku partnera na sceni, izvođači prekoračuju granice, osvajaju nove prostore, postaju nalik pticama, skoro bestelesni, oslobođeni težine postojanja.

Fotografija iz predstave Pozvani, foto Deni Vilems

Predstava „Pozvani“ koreografa Sepe Bajensa i kompanije „Ultima Vez“ iz Belgije, specifičan je oblik plesno-muzičkog performansa, baziranog na zajedničkom učešću izvođača i gledalaca. U prostranoj, praznoj hali Luke Beograd, gledaoci koji su prethodno na ulazu ostavili stvari, simbolički ostavljajući svoju svakodnevnicu izvan ovog prostora, smeštaju se na ogroman plavi konopac. Igru prati izuzetna, minimalistička i zaista hipnotička muzika tročlanog benda koja upečatljivo ispunjava zvučni prostor, bitno određujući atmosferu. Kolektivno stvaranje predstave počinje sa zajedničkim dizanjem i nošenjem konopca, sugerišući značenje snage zajedništva. Sam čovek ne može mnogo toga da reši, dok je u saradnji sa drugim ljudima u stanju da pomeri i promeni svet.

Predstava „Pozvani“ nije razvijena u pozorišnom smislu, ne nudi neko posebno estetsko uživanje ili uzbuđenje. Ona je suštinski jedan društveni eksperiment, podsticajan u pravcu razmišljanja o granicama pozorišta, ulozi igre u društvenom povezivanju, kao i vraćanja ritualnog smisla u pozorište, izgubljenog u našem otuđujućem vremenu. Imajući u vidu zarazni optimizam koji širi, zahvaljujući poletnom zajedništvu igre, ona je u tematskom smislu reprezentativno zaokružila veoma kvalitetan program ovogodišnjeg Bitefa, najboljeg u poslednjih nekoliko godina, pokazujući da ljubav uvek može da počne iz početka.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 28.9.2019. godine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s