Na đubrištu istorije

Viminacium fest: “Žene iz Troje”, prema Evripidovoj tragediji, prevod Danilo Kiš, adaptacija, režija i scena Nebojša Bradić, koprodukcija Narodno pozorište Priština sa sedištem u Gračanici  i Narodno pozorište “Zoran Radmilović” iz Zaječara

“Žene iz Troje” u režiji Nebojše Bradića dokazuju neuništivu dramsku snagu antičke tragedije. Ova verzija Evripidovog tumačenja mita donosi adaptaciju originalnog teksta. On je skraćen i bitno prilagođen duhu našeg vremena. Radnja je zgusnuta, dok su likovi Bogova, Posejdona i Atene, izvedeni iz predstave, čime se sprečila njena moguća anahronost. Takođe, igra glumaca je depatetizovana, u osnovi je realistička, i drži se podalje od neprirodno uzvišenog tragičnog tona, koji često definiše izvođenje antičkih tragedija, čineći ih tako stilski neodgovarajućim u našem vremenu.

Duh igre je ključno obojen egzistencijalističkim osećanjem apsurda, što se postiže postavkom radnje u okvire zabave, u okolnostima rata. Ovaj izbor istovremeno gradi dionizijski doživljaj, bitan u uspostavljanju tragične svesti. Trojanke su upadljivo svečano, glamurozno obučene, izvučene sa žurke (kostimograf Marina Vukasović Medenica). Iz njihove tragedije, prinuđenosti da postanu robinje grčkih junaka, pobednika Trojanskog rata, na Bradićevoj sceni izbija neprestana, dionizijska žeđ za životom, krik protiv razbijanja okova poniženja i smrti. To je naročito uzbudljivo rešeno u scenama u kojima one zavodljivo plešu, očajnički, gotovo ludački, boreći se sa svojim tikovima, grčevima, osećanjima poraženosti i besmisla (scenski pokret Vera Obradović, kompozitor Zoran Erić, Trojanke Viktorija Arsić, Irena Stanković, Jelena Orlović, Tamara Tomanović, Olivera Bacić, Katarina Jeličić, Milena Jakšić (Andromaha), Isidora Građanin (Jelena), Ana Bretšnajder (Kasandra), Ivana Kovačević (Hekuba)).

Scena iz predstave, promo foto

Taj jak sukob između njihove želje za životom i opipljivim okolnostima rata i ropstva, označava složenu i kontradiktornu stvarnost. U tom smislu je reprezentativan lik Kasandre, Hekubine ćerke, koju vrlo izražajno predstavlja Ana Bretšnajder. Ona je žedna osvete, pomućenog razuma, i kao takva u najvećoj meri otelotvoruje Dionisov kult, podsećajući na ludilo Bahantkinja. Ako Kasandru shvatimo kao oličenje dionizijskih principa mistike i neobuzdanosti, Hekuba se može tumačiti kao odraz apolonskog kulta, težnji ka redu, razumu i staloženosti, uprkos svemu. Hekubu takođe vrlo snažno, u odgovarajuće svedenim tonovima, igra Ivana Kovačević. Njeno scensko prisustvo je često skoro bestelesno, kao neki zarobljeni duh u neželjenom prostoru, ona bešumno odražava sve užasnosti rata koje se izlivaju iz njene sudbine. Sukob apolonskog i dionizijskog, prema Ničeu je suština umetničkog stvaranja. Takođe, za Ničea je muzika bila osnova tragedije. U tom ključu možemo da razumemo opojni, začaravajući ples i pesme Trojanki u ovoj predstavi. Oni su izraz dionijskog kulta plodnosti i uživanja, ali i rituala koji otkriva da sve što nastaje mora biti spremno na bolno propadanje, što je ničeanska esencija tragičnog.

Postavka sudbina žena iz Troje otelotvorenje je univerzalno mitskog i slojevito tragičnog, obavijeno poezijom ništavila. Na drugoj strani, likovi glasnika grčke vojske, Taltibija, Feaksa i Eriksa (Igor Damnjanović, Miloš Đuričić, Miloš Tanasković), obučeni u bezlična siva odela, nemilosrdni su u hladnoj pragmatičnosti. Njihova mehanička surovost zbog naročitog kontrasta izoštrava snagu tragičnosti Trojanki.

Radnja predstave se dešava između izanđalih metalnih ograda, nalik kontejnerima. Trojanske robinje su tu konkretno i simbolički zgurane, u sumorno i trošno okruženje, na đubrište istorije koja nemilosrdno melje, ukrug. Imajući u vidu tu nepogrešivu cikličnost istorije, repetativnost ljudske destruktivnosti, ova predstava donosi večno aktuelan protest protiv bezumnih ratnih razaranja, uvek važno podsećanje da za nijedan rat nema opravdanja.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 2.7.2019. godine

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s