Banalizacija klasika

“Vrteška”, Artur Šnicler/Darijan Mihajlović, Pozorište “Boško Buha” i “Idealan muž”, Oskar Vajld/Predrag Štrbac, Beogradsko dramsko pozorište

Polazeći od “Vrteške” (1897) Artura Šniclera, antologijske drame koju su iznedrile dekadentne okolnosti bečkog fin de siecla, reditelj Darijan Mihajlović gradi predstavu pojednostavljenih značenja i prozaične estetike. Smisao ovog provoktivnog fragmentarnog komada koji je razotkrio beskrajne apetite seksualnosti, u okolnostima uticaja Frojdovih tumačenja, u predstavi nije u celini postignut, zbog grubosti i površnosti scenskog jezika. Pozorišno čitanje ovog teksta traži više mekoće, tananosti, koji bi odgovarajuće izrazili opojne misterije i zavodljivost seksualnosti, Šniclerove odraze bujnosti Erosa, odnosa prema Tanatosu, ali i njegove važnosti u pogledu razbijanja društvenog poretka, ustaljenih (malograđanskih) normi.

Foto Pozorište Boško Buha

Stil i intenzitet igre glumaca je neujednačen. Ređi su primeri nastupa koji su suptilniji, pa je njihovo scensko prisustvo uverljivije. To je slučaj sa odmerenijom igrom Milutina Miloševića u transvestitskoj ulozi Bludnice, Uroša Jovčića kao zavedenog Vojnika, Katarine Gojković kao Glumice. Igra ostatka ansambla, nažalost je uglavnom previše teatralizovana, neumereno povišenog tona koji je od likova napravio karikature, bez potrebe (Sobarica (Jelena Trkulja), Mlada supruga (Lena Bogdanović), Muž (Goran Šušljik), Slatka mala (Teodora Ristovski). Njihova značenja bi bila punija, i više u skladu sa prirodom teme, da su igrali svedenije. Kako radnja odmiče, ta preovlađujuća grubost i preglumljivanje dovode do zasićenja gledaoca. To paradoksalno čini ovaj tematski intrigantan tekst u izvođenju monotonim, jer je izgubio složenost značenja tajni seksualnosti. Na liniji te neodgovarajuće plitkosti, nalazi se i sasvim nepotrebna upotreba video-bima. Predvidivo ilustrativni, ili grubo asocijativni prizori, emituju se na ekranima između fragmenata radnje, dodatno banalizujući njen smisao (snimci rušenja zgrada, prizori iz biljnog i životinjskog carstva itd). Scenografija je funkcionalno uobličena, likovi su postavljeni na rotacionu pozornicu, smenjuju se u duodramskim scenama kao na traci, odnosno, bukvalno, na vrtešci (scenograf Vesna Popović, kostimograf Lana Cvijanović).

Nastala u blisko vreme (1895), zabavne raskalašnosti londonskog fin de siecla, provokativno duhovita, društveno-kritička komedija “Idealan muž” Oskara Vajlda, u tumačenju reditelja Predraga Štrpca doživela je i goru sudbinu od “Vrteške”. Na scenu Beogradskog dramskog pozorišta postavljena je još nezgrapnije i promašenije, vizuelno razoružavajuće jeftino, izvođački neuverljivo. Bestidno je ubijena suptilnost Vajldovih uvek izazovnih misli o naličju društvenog morala i političkom pretvaranju.

Foto Beogradsko dramsko pozorište

Početak predstave, scena maskenbala koju najavljuje sluga Mejson (Dragiša Milojković), stalni narator predstave, u londonskom domu Roberta Čilterna (Branko Janković), reprezentativno utvrđuje estetiku ovog scenskog čitanja. Pod različitim maskama koje u celini ostavljaju utisak prilične jeftinoće, likovi izlaze na scenu kao na modnu pistu, praćeni kičastim dimom i elektronskom muzikom. Ružnoća ove scene, upadljivo neodgovarajuće maske supermena, žena-mački i sličnih junaka i junakinja, svirepo guši i mogućnost ironije (kostimograf Dragica Laušević, scenograf Marija Kalabić). Igra glumaca dosledno prati ove vizuelne neprijatnosti, preovlađujuće je jednoznačna, upadljivo povišenog tona. Naročito trapavo su rešene scene zavođenja i izliva emocija likova, u kojima neizbrušenost igre sahranjuje fini sarkazam Vajldovih reči, zamenjujući ga patetikom. To je, na primer, slučaj sa scenom između Gertrude (Tatjana Kecman) i njenog muža Roberta, kada mu kaže da će ga uvek voleti. Vrednosti Vajldove izuzetne komedije o ucenama, zaverama i mehanizmima građenja političke moći, potonule su u provali neukusa. Njegova prodorno ironična razobličavanja društveno-političke hipokrizije izgubila su smisao u skoro nezapamćenoj banalnosti igre, zaista neprimerenoj za jedno budžetski finansirano pozorište.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 29.4.2019. godine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s