Oživljeni Stankovićev Eros

„Nečista krv“, prema romanu Borisava Stankovića, dramatizacija Maja Todorović, režija Milan Nešković, Narodno pozorište u Beogradu

U scenskoj adaptaciji velikog realističko-modernističkog dela srpske književnosti, socijalno-psihološkog romana „Nečista krv“ Borisava Stankovića, dramaturškinja Maja Todorović u centar pažnje postavlja melodramski zaplet i problem tragičnosti ženskog položaja u patrijarhalnom okruženju. Osnaženi su ibzenovski motivi nasleđenih grehova, zatim ženske autokrivice u situacijama njihovog zlostavljanja, kao i posledica klasnih razlika. Govor je savremen, vranjanski dijalekat je ukinut, što je postala praksa u postavljanju Stankovićevih dela na scenu u poslednjim godinama, od subotičke „Koštane“ do vranjanske „Ruže, uvele“. Taj postupak je ovde usklađen sa osnovnom dramaturško-rediteljskom namerom osavremenjivanja Stankovićevog dela, što se može smatrati uspešnim. Sa druge strane, na dramaturškom planu ima rešenja koja nisu dovoljno opravdana. Na primer, previše nagli preokret u odnosu između Tomče i Sofke, nakon što Mita od njega traži novac, nije uverljiv. Motivacija prelaska iz krajnje ljubavi u krajnju mržnju tu nije dorečena.

Posmatrajući ovu „Nečistu krv“ u celini dosadašnjeg rediteljskog rada Milana Neškovića, može se reći da je ona svedenije postavljena, manje je opterećena samodovoljnim rešenjima, što je, između ostalog, bio slučaj u „Kralju Betajnove“.  Ta relativna odmerenost izraza obezbeđuje delotvorno puštanje emocionalnosti izvođenja u prvi plan, i  u tom pogledu je predstava uspešna. Sa druge strane, u osnovi stilizovana režija nije dosledna, što narušava homogenost celine, stvara utisak o delu neodređenih htenja. Stilovi igre glumaca nisu ujednačeni, kreću se između realizma i stilizacije, više ili manje odgovarajuće.

Jovana Stojiljković kao Sofka uspeva da psihološki sugestivno na scenu donese njenu raspomamljenu čulnost, neobuzdani Eros, ali i snažan unutrašnji sukob zbog nemogućnosti da ga ostvari, usled brojnih društvenih prepreka. Sa druge strane, uprkos njenom nespornom šarmu i slatkoći, u fizičkoj pojavi joj fali fatalnosti žene koja celo mesto okreće naglavačke. Nebojša Dugalić u ulozi efendi Mite je tačniji onda kada je suptilniji, u intimnijim ili ispovednim scenama. Odgovarajuće je izražena njegova brižnost prema Sofki, kao i priznanje supruzi Todori da nikada nije bio srećan. U drugom delu predstave, kada se vraća kao kavgadžija koji brutalno rastrže Sofkinu sreću, tražeći novac od Tomčeta, znatno je manje uverljiviji zbog preterane siline izraza.

Nenad Jezdić igra gazda Marka kao neotesanog bogataša, seljaka sa zlatnom kajlom oko vrata, koji od prve pojave na sceni izaziva smeh. Njegova igra je nesporno komički zavodljiva po sebi, ali je problem u tome što ona stilski ispada iz celine, ne pripada organski ovoj predstavi, simboličkom realizmu Stankovićevog dela. Na toj liniji, problem je i sa odlukom da malog Tomču na sceni predstavlja zaista malo dete (Stefan Kalezić), što izaziva skoro parodičan efekat, neprikladan za ovo delo. Tanasije Uzunović u ulozi Arse je realistički precizan, kao i Radmila Živković (Simka), Zlatija Ocokoljić Ivanović (Stoja), Nikola Vujović (mutavi Vanko), Ljiljana Blagojević (Magda). Likovi Stane (Dušanka Stojanović Glid) i Todore (Nataša Ninković) nisu dovoljno zaokruženi, kao ni Tomče (Pavle Jerinić) kome fali prirodnosti.

Scenografija Vesne Popović je atraktivna u pogledu forme, tmurno sivi zid koji definiše prostor igre, vizuelno se uklapa u atmosferu opšteg sivila. No, činjenica da se sa njim ništa bitnije ne dešava tokom odmotavanja radnje, čini ga pukim dekorom, opštost simboličkog značenja zida ne zadovoljava. Funkcionalnije je iskorišćeno prisustvo stabla koje se diže i pada sa promenom toka i vremena radnje, donoseći neku dinamiku i  obrise simboličkog značenja. Kostim i rekviziti su prikladno savremeni, što u pojedinim prizorima ima dopadljiv učinak, na primer, upotreba nameštaja iz Ikee (kostimograf Marina Vukasović Medenica).

Iako je karakterišu značenjske i stilske nedoslednosti, Neškovićeva „Nečista krv“ funkcioniše na melodramskom nivou, sugestivnog izražavanja svevremene tragičnosti ženske sudbine u patrijarhalnom ustrojstvu sveta. Na sceni se povremeno dostiže snažna atmosfera nepodnošljive težine postojanja, koju bitno gradi i zvučna zavesa, instrumentalna muzika isprepletana sa uznemirujućim šumovima (kompozitorka Anja Đorđević). Taj štimung dolično odražava osobenost Stankovićevog poetskog naturalizma, napetog sudara neobuzdane čulnosti i pogubnog materijalizma u sprezi sa malograđanštinom.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici, 26.4.2019. godine

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s