Žrtva za bolji svet 

“Smisao života i smrti Ćamila Sijarića“, autorski projekat Zlatka Pakovića, Kulturni centar Novi Pazar i Bosansko narodno pozorište Zenica, gostovanje u UK Stari Grad

“Smisao života i smrti Ćamila Sijarića“, autorski projekat Zlatka Pakovića, multimedijalna je postdramska predstava koja se obračunava sa društveno-političkim stereotipima na prostorima bivše Jugoslavije. Ovaj „teološko-politički mirakul“ je sazdan od ironično obrađenih elemenata predavanja-performansa, žestoko parodičnih, dokumentaristički utemeljenih igranih prizora koji kritički imitiraju gorke apsurde stvarnosti, kao i songova koji poetski apeluju na univerzalne vrednosti, diskretno ukazujući na banalnosti trošne svakodnevnice. Predstava istražuje zablude različitih ideologija, značenja izvitoperenih nacionalizama i političkih demagogija koje suštinski služe kao maska za bezobzirne krađe. Glavna ideja je slavljenje bezgranične ljubavi, univerzalnog dobra koje nastoji da poništi nasilno nametnute granice i neprirodne klasne razlike. U vezi sa time, u građenju scenskog teksta, Paković je, između ostalih, koristio dela Ćamila Sijarića, Junusa Emre, Jovana Sterije Popovića, Vladislava Petkovića Disa.

Glumci Boris Milivojević, Selma Mehanović, Saša Handžić, Enes Salković i Vahid Džanković nastupaju individualno i horski, pretapajući se iz lika u lik. Na početku kolektivno predstavljaju Ćamila Sijarića, zajednički gradeći jednu metaforičku scensku figuru, kao svojevrsnu simfoniju glasova, splet tela koja izražavaju vapaj za iskoračenjem iz balkanske tamnice, mraka svesti i savesti. Igru dinamički grade redovne smene prizora koji udaraju u stomak žestinom stvarnosti zločina, iščupanih iz svakodnevnice, i scena koje donose neku vrstu komičkog rasterećenja. Kada je reč o dramskim prizorima koji cepaju želudac, izdvojićemo deo o hororima Jasenovca o kojima je pisao Sijarić. Sa izbacivanjem reči iz svoje utrobe je želeo da se oslobodi proživljenog pakla, ali i da možda druge oslobodi tog pakla, kroz dokumentarističko-umetničke sadržaje tekstova. U grupi komično-grotesknih prizora Pakovićeve predstave je naročito upečatljiva scena koja parodira popularne televizijske kvizove, istovremeno se obračunavajući sa ovdašnjim nacionalnim i verskim predrasudama, zatim scena suđenja Ratku Mladiću, raščlanjivanja lika i dela Dobrice Ćosića, kao i scena ispovedanja Milorada Dodika, Dragana Čovića, Aleksandra Vućića. Njihovo parodično svojstvo ima istovremeni smisao komičkog razgaljivanja i brutalne spoznaje društvenih nepravdi, sa odloženim kritičkim dejstvom.

Scenski prostor je odgovarajuće asketski dizajniran, izvođači su jednostavno, funkcionalno obučeni, u skladu sa likovima koje uobličavaju i sugestivnošću izvedenih ideja. Gledaoci ritualno okružuju izvođače u kamernom, klaustrofobičnom prostoru Ustanove kulture Stari Grad, koji kao takav pojačava intenzitet doživljaja igre. On je naročito jak u sceni žrtvovanja pozorišta, prizoru simboličkog klanja izvođača. Pozorište je metaforički prostor, probno polje pravednijeg sveta, možda i ritualno mesto njegovog uspostavljanja. U svom finalu, u duhu avangardnog pozorišta, teatra surovosti Artoa i njegovih naslednika, Pakovićeva snažna predstava postaje prostor rituala. Apelujući na prestanak sukoba između Bošnjaka, Srba i Hrvata, na kraj međusobnog istrebljenja hrišćana i muslimana, glumci prinose žrtveni dar, materijalizovani vrisak očajnika ka konačnoj pravdi i miru.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici, 24.2.2019.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s