Slike sveta koji se ruši

“Pod balkonima”, prema motivima novela Ranka Marinkovića, dramatizacija i dramaturgija Vedrana Klepica, režija Dario Harjaček, Dubrovačke letnje igre

Foto Marko Ercegović – Dubrovačke letnje igre

Dubrovnik – U okviru pozorišnog programa festivala Dubrovačke letnje igre, izvedena je treća, poslednja premijera za ovo leto, predstava “Pod balkonima”, nastala prema novelama Ranka Marinkovića. Tekst predstave, koji su uobličili dramaturškinja Vedrana Klepica i reditelj Dario Harjaček, iz više uglova i na različitim nivoima prati zbivanja u fizički i mentalno skučenoj mediteranskoj sredini. Radnja se dešava na Visu, pred Drugi svetski rat, u vreme galopirajućeg osiromašenja stanovništva, i posledičnog narastanja fašizma, što su okolnosti prepoznatljive i danas. U centru pažnje su punokrvni likovi društvenih autsajdera, takozvani viškovi sistema, odbačeni, šutnuti u ćošak društva. Njihove životne pripovesti slikovito odražavaju svet na raskrsnici, sistem koji se lomi u predvečerje rata. Glavna radnja se gradi oko jedne ofucane konobe koju vodi neprestano gnevni Tomi (Marko Makovičić), nesvršeni student i buntovni pisac. Centralni sukob se rađa iz njegovog odnosa sa školskim drugom Mićelom (Dado Ćosić) koji je u životu uvek lagodno prolazio, zbog političke moći njegove porodice. Pored te linije radnje, složeni narativ upliće i niz drugih tokova događaja. Oni ostvaruju različite nivoe značenja, od kritike mentaliteta, preko rasprava o umetnosti, filozofiji, Bogu i postojanju, do problema patrijarhata, rata, ideologije, fašizma. Ovo bogato idejno tkanje predstave se odražava i u višeslojnosti njenih formalno-stilskih karakteristika. U igri su sudareni elementi psihološkog i poetskog realizma, groteske, simbolizma. A za celovitu verodostojnost odigranih drama je zasluženo strpljivo i dosledno rediteljsko vođenje radnje, kao i naročita uverljivost nastupa glumaca.

Iz mnoštva izazovnih tema koje ova vredna predstava otvara, izdvojićemo problem slobode izražavanja, nesputane hrabrosti i neodložne potrebe da se suprotstavi društvenim nepravdama. Za Tomija je pisanje oblik rasterećenja, način borbe sa nepodnošljivim istinama svakodnevnice, sredstvo kritičkog obelodanjenja društvene korupcije, krađa u vrhovima vlasti. Takvo umetničko delovanje je jedan vid borbe sa nakaznostima sistema, dok je drugi metafizički izražen, kroz dirljiv lik Starog Mome (Livio Badurina), lude čija je funkcija nalik Ludi u Šekspirovom “Kralju Liru”. On je usamljeni ekscentrik čije ludilo shvatamo kao oblik bega od stvarnijeg ludila svakodnevnice, koje se prihvata kao normalno u svetu čije su vrednosti izvrnute naopačke. Provincijalizam, zavist, zloba i krađa su prećutno prihvaćene norme u okviru kojih društvo funkcioniše. U takvim okolnostima Momo svesno beži u svoj svet, tvrdeći na kraju, u izvanredno upečatljivom monologu: “Moja pobuna je u mojoj misli! Jedini spas od haosa. I očaja.”

Predstava se igrala u parku kampusa Dubrovačkog univerziteta, gde se dolazi kroz šumu. Lokacija je odvojena, izolovana, pusta, kao i mesto dešavanja scenske radnje, koja se ambijentalno vrlo lepo uklapa. Scenski prostor je širok i razvučen, što omogućava odvijajnje paralelnih prizora radnje (scenografija Vesna Režić). Scena predstavlja staro boćalište koje se nalazi blizu groblja i pored Tomijeve konobe “Kod Amerikanca”. Blizina groblja ima simbolička značenja, naročito u prizorima prolaska grobara koji se ponavljaju kao lajtmotiv, diskretna oznaka stalnog prisustva smrti.

Premijeri “Pod balkonima” je prethodilo otvaranje izložbe i stručno-informativan razgovor o delu Ranka Marinkovića, održan na Dubrovačkom univerzitetu, otvoren za javnost, u kome su učestvovali i autori predstave. Razgovor je deo festivalskog programa “Ključevi od grada”,  koji je ove godine osmišljen i uveden. Njegov cilj je razvoj publike, što je važno u pogledu budućnosti festivala, ali i kulturne politike grada. Na ovom razgovoru smo, između ostalog, čuli da je produkcija predstave nastala iz potrebe da se preispitaju medijski posredovani stereotipi o Mediteranu, koji se koriste u turističke svrhe. To je objasnio Saša Božić, pomoćnik za dramski program festivala, napominjući da su hteli da se pozabave tvrdnjama da je Mediteran kolevka civilizacije, odnosno stvarnim značenjima reklamnog slogana “Mediteran kakav je nekada bio”. U vezi sa time, predstava “Pod balkonima” je slikovito prikazala tamne strane Mediterana, njegovo uznemirujuće naličje. Događaji na ostrvu su, kao u Šekspirovoj “Buri”, postali svevremeni odraz skučenosti duha, metafora sveta koji se ruši u paramparčad.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici 26.8.2018.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s