U potrazi za smislom umetničkog stvaranja

„Mikelanđelo“, prema drami Miroslava Krleže, adaptacija i dramaturgija Milan Marković Matis, režija Sebastijan Horvat, Dubrovačke letnje igre u koprodukciji sa HNK Ivana Pl. Zajca iz Rijeke

Dubrovnik – U postavljanju drame „Mikelanđelo“, iz rane, ekspresionističke stvaralačke faze Miroslava Krleže, autorski tim predstave se izazovno odlučio za njeno otvoreno, autorefleksivno, fragmentarno, može se reći postdramsko scensko tumačenje (režija Sebastijan Horvat, dramaturgija Milan Marković Matis). Predstava na izuzetan, višeslojan način tumači Krležinu dramu, traga za njenim savremenim značenjima i istovremeno uspostavlja sa njom poseban dijalog. Sagrađena je iz tri stilski sasvim različita dela, a postavljena je kao pozorište u pozorištu.

Prvi deo donosi veoma estetizovano, košmarno, psihodelično i vizuelno snažno čitanje Krležine drame koja istražuje stvaralačke patnje Mikelanđela, njegov odnos prema Bogu i smislu postojanja. Radnja se dešava u kutiji koja ima dva nivoa, otvorenoj sa prednje strane, prema gledaocima (scenografija i video Igor Vasiljev). Igra počinje Mikelanđelovim (Rakan Rushaidat) introspektivnim, samoiscrpljujućim monolozima. Obučen je savremeno, u farmerke i majicu, a govori u mikrofon, teatralizujući na taj način svoj izmučeni um, i stvarajući univerzalnu metaforu razarajućih sumnji u veru i smisao života. Njegovo fizičko prisustvo prate projekcije apstraktnih crteža, ali i napeti, košmarni zvuci, što sve pojačava jačinu izraza egzistencijalnih patnji. Njegovo gnevno obraćanje Bogu se postepeno pretvara u urlike, a kasnije i u pesmu, koju koreografski prati hipnotički, makabrični ples rulje, zgurane u tu simbolički bezizlaznu kutiju (kompozitor Karmina Šilec, scenski pokret Ivana Kalc). Scena zatim postaje nalik suludom, mračnom rejvu, iz kojeg se rađaju vizuelno moćni prizori iz nekakvog post-apokaliptičnog sveta. Na različitim nivoima scenskog prostora se istovremeno, sablasno muvaju ljudi zaštićeni gas-maskama, ali i oni koji su bolesni, gubavi, koji cvile i posrću. Ove opčinjavajuće prizore razumemo kao otelotvorenje „svetskog bola“, ali i Mikelanđelovog unutrašnjeg sveta, izmučenog demonima. U ovu izvanredno estetizovanu igru se uvode i video projekcije savremenih katastrofa. One Mikelanđelove patnje smeštaju u savremene okolnosti, dok njegova preispitivanja i sumnja u veru dobijaju posebno snažna značenja u današnjim društvima, globalnih (post)modernih razaranja. U tom haosu besmisla umetničko stvaranje je za njega jedini smisao.

Foto Marko Ercegovic / Dubrovacke letnje igre

Ovaj prvi, zavodljivo estetizovani deo predstave naglo zaustavlja paljenje svetla i glas koji prekida probu, otkrivajući nam da smo gledaoci procesa pozorišnog stvaranja. To označava početak drugog, pirandelovskog dela izvođenja, otvaranje do tada zatvorene strukture, i sprovođenja postupaka koji ruše iluziju, kidaju teatarske mehanizme i otvaraju prostor za samoispitivanje. Glumac Jerko Marčić igra energičnog reditelja Krešimira koji sa dramaturgom Davorom  (Jasmin Mekić) vodi inspirativne, dugačke rasprave o pozorišnoj teoriji i svrsi bavljenja umetnošću. Ovaj drugi deo je stilski sasvim različit od prvog, ali se u njemu ogledaju, izazivaju i ponovo tumače Krležina pitanja o smislu umetničkog stvaranja, između idealizma i ekonomije. Ovaj deo nosi blistave komičke vrednosti, zbog intelektualno razoružavajuće samoironije. Između ostalog problematizuje društvenu funkciju pozorišta, festivala, Dubrovačkih letnjih igara, kulturnog turizma i elitizma, značenja umetničkog stvaranja.

Foto Marko Ercegovic / Dubrovacke letnje igre

Treći deo je neka vrsta epiloga, monolog koji vrlo vešto, povremeno obezličeno brzo i mehanički, igra glumac Nikola Medić. Sa rancem na ležima, fizički neupadljiv, on predstavlja glas takozvanog običnog čoveka, njegove misli o kulturi koja danas postaje sve manje bitna. On vrlo kritički govori o duhu grada, prosečnosti, lenjosti, mediokritetstvu ljudi koji ne primećuju važnost kulture koja ih okružuje. U tom inspirativnom obraćanju, on bitno problematizuje i druga društvena pitanja, na primer današnje migracije u Hrvatskoj, kao vid bega, ili spasa od sveprisutne prosečnosti.

Izuzetna predstava „Mikelanđelo“ igrana je u  skoro mističnoj tišini  ostrva Lokrum, na sceni pored ruševina benediktinskog samostana čiju istoriju prate pripovesti o viđenim duhovima i ukletosti. Gledaoci su brodom, zajednički, putovali na ovo izvođenje, osnažujući na taj način njen društveni značaj, smisao ritualnog povezivanja.  Mir i upečatljiva, gusta, gotovo opipljiva izolacija ostrva, stvorila je jednu zavereničku, transcedentalnu atmosferu, ekskluzivni prostor dubinskog bavljenja suštinski važnim pitanjima.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici, 3.8.2018.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s