Nedosanjani snovi o utočištu

„O miševima i ljudima“, prema noveli Džona Stajnbeka, dramatizacija Stela Mišković, režija Dino Mustafić, koprodukcija festivala „Barski ljetopis“ i Gradskog pozorišta iz Podgorice

Foto Barski ljetopis

Bar – Na sceni u Starom Baru je premijerno izvedena jedina ovogodišnja pozorišna premijera festivala „Barski ljetopis“, „O miševima i ljudima“, u koprodukciji sa Gradskim pozorištem iz Podgorice. Stajnbekova novela „O miševima i ljudima“ (1937) je ostavila traga u istoriji književnosti zbog uverljivih realističkih opisa života radnika, koji se grčevito bore za goli opstanak u vremenu američke Velike depresije. Delo je takođe značajno zbog kontroverzno provokativnih opisa preživljavanja na različitim društvenim marginama, rasističkih i seksističkih komentara koji su istinito odrazili stanje na rubovima društva. Imajući u vidu povampirene okolnosti ekonomske krize na globalnom nivou, kao i sve dublje raslojenosti stanovništva, Stajnbekova novela se vratila u žižu pažnje javnosti.

U jezgrovitoj dramaturškoj adaptaciji Stele Mišković i diskretnoj režiji Dina Mustafića, ova novela je postala vredan scenski predložak za socijalnu dramu sa songovima i finim poetskim značenjima. U odnosu na originalno delo, gde Karlijeva žena nema ime, što shvatamo kao oznaku mizoginije, simptom patrijarhalne sredine koja žene tretira kao suštinski inferiorne, u scenskom tekstu se Karlijeva žena zove Suzan (Marija Đurić). Na taj način je ona simbolički dobila glas, konkretizovano prisustvo u okruženju u kome je nevidljiva.

Suptilna poetska značenja u predstavi se uspostavljaju kroz ponavljanje misli likova, njihovih snova o novom domu koji će jednom stvoriti. Džordž nekoliko puta sanjalački ponavlja: „Lepa nam je ova kuća“. Kako je ta izjava u glomaznom raskoraku sa prašnjavom stvarnošću, ona nosi naročitu lirsku snagu, zbog te (nedostižne) udaljenosti. Poetska značenja produbljuje nežni muzički lajtmotiv, hipnotički ženski glas koji skuplja setu i osećanje bespomoćnosti  (kompozitor Tamara Obrovac).

Vešta i psihološki precizna igra glumaca je noseći stub ovog uspešnog čitanja Stajnbekovog socijalnog dela.  Džordž Miše Obradovića je racionalan, odlučan i brižno saosećajan u isto vreme. Kao takav gradi zaokruženu, čvrstu celinu u paru sa Lenijem koji je mentalni invalid, sa umom jednog deteta, ali i razornom fizičkom snagom, van kontrole, što će biti okidač tragičnog raspleta. Iako je Leni pasivniji lik, Miloš Pejović ga svedenim sredstvima izuzetno upečatljivo i složeno psihološki gradi. Leni izaziva blagu simpatiju zbog nevinog oduševljavanja sitnicama, igrom sa miševima ili zečevima, ali i tugu zbog nemogućnosti uklapanja u sistem. Njihov odnos razumemo kao metaforu o usamljenosti, koja se izdvaja kao glavna tema predstave. Džordž je izgradio tu tvrđavu prijateljstva, bedem koji ga štiti od strašne samoće lutalačkog života.

Ostatak ansambla je stilski ujednačeno uobličio slikovitu galeriju života na farmi, realistički opipljivim likovima Karlija (Branko Ilić), Kendija (Pavle Ilić), Slima (Vule Marković), Krivog (Dejan Đonović) i Vita (Božidar Zuber). Pored preciznog vođenja glumaca, reditelj Dino Mustafić je pametno iskoristio velike potencijale ambijenta. Scena u Starom Baru je okružena kamenim kućama i zidovima koji su prirodno postali izražajni punktovi scenske igre (scenografija Smiljka Šeparović Radonjić).  Kostimi Line Leković odgovarajuće prate ovaj realistički odraz radničkih lutanja i iscrpljujućeg neodustajanja od potrage za utočištem. Na jednoj strani je upečatljiva radnička odeća, opipljiva u svojoj flekavoj odrpanosti, dok sa druge vizuelnu pažnju gledalaca osvajaju svedeno lepe Suzanine haljine, različitih boja, simboličkog smisla. Razumemo ih kao gradacijske znakove njenih nezadrživih nastojanja da iskopa lepotu i nadu iz potpunog mrtvila koje je doneo brak sa Karlijem.

Suzaninu slobodoumnost i koketiranje sa drugim muškarcima tumačimo kao vid pobune. Ona konkretno i simbolički diže glas protiv bolno ograničavajućeg bračnog položaja, ali i šire, buni se protiv patrijarhalnog odnosa prema ženama. To je jedna od pobuna u ovoj predstavi koja ima sekundaran politički smisao. Nenametljiva politička značenja gradi i dramski narativ u celini zato što daje glas obespravljenima. Taj glas je naročito prodoran u horskom „Radničkom songu“ koji budi kolektivno osećanje potrebe za menjanjem stvarnosti, što je brehtovski politički momenat u teatru par ekselans.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici, 29.7.2018.

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s