Pobune žena u muškim svetovima

„Medeja“ Olivera Frljića i „Evgenije Onjegin“ Borisa Liješevića u Budvi

Budva – Pozorišni program 32. izdanja festivala „Grad teatar“ je određen tumačenjima klasične literature, i predstavama sa post-jugoslovenskih prostora. Posle izvođenja „Romea i Julije“ Selme Spahić i „Ožalošćene porodice“ Jagoša Markovića, budvanska publika je na sceni između dve crkve u Starom gradu imala prilike da vidi „Evgenija Onjegina“ Borisa Liješevića i novosadskog Pozorišta mladih. Nastala prema Puškinovom romanu u stihu, u dramaturškoj obradi Fedora Šilija, ova produkcija tematizuje odnose između slobode i sreće, ljubavi i časti, ali i jednostavnosti seoskog života i zamršenosti gradskog poziranja.

Foto Grad teatar

Na skoro praznoj sceni, prepoznatljivoj za Liješevićev rad, glumci posvećeno oživljavaju radosti i patnje zaljubljivanja, uobličavajući ove probleme u osobenom filozofsko-poetskom smislu. Scenska radnja je sažeta i zgusnuta, istisnuta je sputavajuća arhaičnost, ali i moguća patetika koja bi uprostila značenja. Scenski rukopis izranja iz svedene stilizacije, takođe karakteristične za Liješevićev rad. U tom pogledu su upečatljive dijaloške scene u kojima njihovi učesnici ne razgovaraju direktno, već su konkretno i simbolički udaljeni. Odvojeni su prostorno, ali i nekom metafizičkom barijerom. Tako je rešena scena upoznavanja Onjegina i Lenskog, što shvatamo kao izraz odsustva njihovog stvarnog razumevanja, kao i različitih pogleda na svet.

Onjeginov stav prema životu je nadahnut Bajronovim idejama, mislima o razjedajućoj dosadi, melanholiji, splinu. To je u drastičnoj suprotnosti sa pogledom na svet Lenskog koji odbacuje mogućnost praznine kao osnovu života, zadržavajući čvrstu veru u ljubav, kao smisao života koji će popraviti svet. Ove suprotstavljene stavove odražava i igra glumaca. Danilo Milovanović kao Lenski je neposredniji i opušteniji, povremeno komično živahan, za razliku od Peđe Marjanovića kao Onjegina, koji igra kruto i strogo, zagledan u tamu svog postojanja, izabranu čamotinju življenja. Njegov lik otvara problem odnosa između slobode i sreće, naročito aktuelan u našem vremenu osvojenih individualizama i sloboda. Da li sloboda donosi sreću, ili prazninu i pustoš?

Ako se odnos između Tatjane (Kristina Savkov) i Onjegina shvati metaforički, kao odnos između muških i ženskih principa, rasplet sugeriše simboličku nadmoć žena. Iako živi u svetu čija pravila određuju muškarci, u društvu koje nameće ideju da se identitet žene gradi njenom udajom, Tatjana simbolički trijumfuje nad Onjeginom. On je dosegao slobodu, ali je postao ljudska olupina jer je nije na odgovarajući način prigrlio.

Tema društvenog položaja žena je tačka ukrštanja „Onjegina“ i „Medeje“ reditelja Olivera Frljića, izvedene naredno veče u Budvi, prema Euripidovoj tragediji, u tumačenju ansambla Slovenačkog narodnog pozorišta iz Maribora. Ova predstava se upadljivo razlikuje od direktno politički angažovanih dela, često dokumentarističkih i sirovo pamfletskih, koje smo navikli da gledamo u Frljićevom rukama. Savremena društveno-kritička značenja i ovde jesu bitno prisutna, ali u jednom estetizovanom, suptilnom stilu. Scenska radnja je zgusnuta, izlivena u snažnoj dinamici događaja i naglašenoj osećajnosti (dramaturgija Goran Injac).

Predstava otkriva nova prostranstva Frljićeve rediteljske raskoši, u nizu bujno izmaštanih prizora. Na primer, vrlo je snažna scena-komentar Medejinog ubistva dece. Ona izlazi na scenu, nonšalantno pali cigaretu, pokazuje nam plakat na kome piše „Medeja“, i na kome su prikazana deca, a zatim žarom cigarete buši slike njihovih očiju. To je neobično domišljat, brehtovski stilizovan i samosvetan scenski prizor koji prikazuje poznati tragični narativ, gradeći nove puteve teatralnosti.

Foto Grad teatar

Medeju sugestivno igra Nataša Matjašec Rošker, psihološki verodostojno, ali i maniristički, istraživački. Sa jedne strane iz nje kipti nesputan bes i agresija, rezultat pobune protiv (savremenog) položaja žena u svetu muškaraca. Na drugoj je krajnje ranjiva, i saosećajna prema opštoj sudbini žene u (savremenom) društvu. Njena slojevita, kontradiktorna suština je efektno označena kostimografskim rešenjem (Sandra Dekanić). Obučena je u nežnu, čipkastu venčanicu, ispod koje ima pantalone. Na taj način se zanimljivo označava ženska podređenost, vezanost za muškarca, identitet koji se gradi brakom, sa jedne strane, ali i istovremena, odlučna, čvrsta (muška) pobunjenost protiv takvog položaja. Ideja bunta je vrlo frljićevska i vrlo važna i u ovoj predstavi. Između ostalog, Medeja pokreće odlučno horsko pevanje „Internacionale“, himne neophodnosti društvenih promena, kao i neuništive volje za izgradnjom novog, pravednijeg sveta.

Ana Tasić

Tekst je objavljen u Politici, 17.7.2018.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s