Praštanje je vid pobune protiv bezumlja

„Banović Strahinja“, prema drami Borislava Mihailovića Mihiza, adaptacija i režija Nebojša Bradić, koprodukcija Narodno pozorište Priština sa sedištem u Gračanici i Šabačko pozorište

Foto NP Priština sa sedištem u Gračanici       

Polazeći od Mihizove izuzetne konverzaciono-psihološke drame „Banović Strahinja“ (1963), reditelj Nebojša Bradić je napravio vrlo uspešnu predstavu savremenog dizajna i značenja (scenski prostor Nebojša Bradić, kostimograf Marina Vukasović-Medenica). Istovremeno i autor adaptacije Mihizove drame, te egzistencijalističko-političke obrade srpske srednjovekovne istorije, Bradić je odgovarajuće zgusnuo tokove radnje, postižući veću dinamiku i koherentnost događaja. U predstavi je odbačen prvi čin komada koji se dešava u domu Banović Strahinje u Banjskoj. Tako je radnja koncentrisana na događaje koji se u drami odvijaju u dvorcu Jugovića, tih bahatih skorojevića koji neprestano imaju potrebu za dokazivanjem  moći.

U predstavi je mesto radnje izmešteno u televizijski studio. Na taj način se jedna od glavnih tema Mihizove drame, politička manipulacija, postavlja u medijski prostor, odakle se danas najviše manipuliše. Događaje uoči izlaska na bojno polje, isprepletane sa ličnim i porodičnim dramama Jugovića, pratimo uživo na sceni i simultano na velikom ekranu u pozadini. Putem direktnog video prenosa se fokusiraju krupni planovi igre glumaca. Po nalogu televizijskog reditelja, kamermani (Uroš Novović i Marko Panajotović) određuju ugao i akcenat prizora koji se nameću gledaocima, otvarajući prostor za manipulaciju. U isto vreme se na manjem ekranu, između ostalog, prate video snimci sukoba na Kosovu 2004. godine, kao i NATO bombardovanja, čime se suptilno gradi značenje istorijskog kontinuiteta različitih ratnih sukoba na Kosovu (snimatelj i montažer Aref Zaabi, video operater Miroljub Vladić). Ove prizore razaranja shvatamo kao diskretno uspostavljanje antiratne poruke, jer oni donose stvarnu sliku ratova, deromantizovanu, opipljivu u bolnim prizorima uništenja i smrti.

U vezi sa rekontekstualizacijom radnje, Majka Jugovića, tamni autoritet iz senke u Mihizovoj drami, ovde je postala je svemoćni televizijski reditelj, društveno-političke, kao i porodične drame (Anika Grujić). Nalik Orvelovom Velikom bratu, izolovana je u staklenoj prostoriji sa strane, odakle bez reči kontroliše događaje, vuče konce na sceni. Predstava počinje video projekcijom legendarne poruke cara Lazara uoči bitke na Kosovu („Ko je Srbin i srpskoga roda…a ne došao na boj na Kosovu…“). Ove reči istovremeno na sceni akteri horski ponavljaju, kao mantru. Sa time se odmah na početku uspostavlja ratnički duh, kao i problem političke manipulacije. Glavni egzekutori vlasti i podstrekači borbenog duha su Boško i Vojin Jugović.  Boško  (Dušan Simić) naročito nestrpljivo čeka da se otisne na bojno polje, dok se Vojin (Milan Vasić) kasnije brutalno odriče ljubavi prema sestri, smatrajući da treba kazniti njenu preljubu. Njihov odnos prema sestri je prikazan vrlo potresno, zbog ignorisanja ljubavi zarad patrijarhalnih principa. Jug Bogdan (Zoran Karajić) je diskretniji, on ponekada ironično razobličava opšte prihvaćena uverenja i stereotipe, na primer, kada kaže: „Junaštvo je najjednostavnije od svih vrlina.“. Igor Damnjanović svedenim sredstvima igra slugu Milutina koji otkriva izdajstvo Žene, što se prikazuje na ekranu, pojačavajući dramsku snagu događaja. Lik Vlaha Alije se ne pojavljuje uživo na sceni, već samo na video bimu, u prikazu Ženinog izdajstva. Milena Jakšić svedeno i upečatljivo stvara lik Žene. U sceni njenog suđenja, posebno snažan dramski efekat gradi video prenos, krupni planovi njenog bledog lica, suzdržanog izraza, zbog gurnutosti u provaliju odbačenosti.

Banović Strahinja (Nebojša Đorđević) je svojom tihom i mudrom pojavom i stavovima izdvojen iz nasrtljivog okruženja Jugovića. On se konkretno i simbolički ograđuje od njihovog lako zapaljivog, razularenog ponašanja. Njegovo praštanje nevernoj Ženi se može shvatiti kao vid pobune protiv društvenih očekivanja, ali i vlasti, oličene u autoritetu Majke. Strahinjin oprost je i način da se zadrži ljudskost u vremenu raskomadane ljudskosti. U okolnostima opšteg bezumlja, to je eksces koji uspostavlja metafizičku ravnotežu.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 11.5.2018.

 

 

2 thoughts on “Praštanje je vid pobune protiv bezumlja

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s