Multimedijalna satira o vlasti

„Klošmerl“, prema romanu Gabrijela Ševaljea, dramatizacija Kokan Mladenović, Dimitrije Kokanov, Maša Stokić, režija Kokan Mladenović, Beogradsko dramsko pozorište

Nastala prema motivima veoma popularnog, satirično-apsurdnog romana Gabrijela Ševaljea (1934), predstava „Klošmerl“ je imaginarna hronika mestašca Klošmerl na jugu Francuske (dramatizacija Kokan Mladenović, Dimitrije Kokanov, Maša Stokić). U posleratnim okolnostima izgradnje spomenika sećanja na žrtve, vlasti u Klošmerlu smatraju da se treba okrenuti budućnosti, a ne prošlosti. Zato odlučuju da umesto istorijskog spomenika na centralnom trgu postave javni toalet, što raspaljuje sukobe mišljenja i jake razdore u gradu.

Foto BDP

U postavljanju dramatizacije ovog romana na scenu Beogradskog dramskog pozorišta, reditelj Kokan Mladenović se odgovarajuće odlučio za osobenu multimedijalnu formu. Ona uključuje izvođenje songova, dramsku igru, animaciju lutaka, video prenos (kompozitor Irena Popović Dragović, scenograf Marija Kalabić, video radovi Goran Balaban). Na sredini scene je postavljena maketa Klošmerla, nizovi kuća, ulica, trgova. Na početku predstave se na ekranu u pozadini emituje video prenos animacije maketa – glumci podižu rasute ljudske figurice sa scene i smeštaju ih u grad. Sa ovim postupkom se na sceni uspostavlja paralelna medijska stvarnost, komentar na savremeni društveni uticaj medija, ali i medijsku manipulaciju. Smisao manipulacije se naročito prodorno izražava kroz spoj video snimaka dešavanja u gradu, i govora glavnog aktera na sceni, formalno obučenog naratora i lika, gradonačelnika Pješua, Burdije (Ivan Tomić). On sa ironičnim tonom vodi radnju, ali i vlast u Klošmerlu. Video prenos njegovog lica je ostvaren u krupnom planu, što pojačava njegovu zlokobnu sugestivnost, perfidnost, manipulativnost narodom.

Efektno rediteljsko rešenje je i razobličavanje kolektivno malograđanskog duha Klošmerla. Građani su često zbijeni u grupi, kao hor poslušnih manekena. Uniformisano su obučeni, u crno, i maskirani kao klovnovi, blisko teatru apsurda (kostimograf Dragica Laušević). Njihovi pokreti su često kruti, mehanizovani, što shvatamo metaforički, kao poruku o njihovoj inertnoj poslušnosti, odsustvu individualizma i kritičkog duha. U tom smislu je tipična scena svečanog otvaranja pisoara, oblikovana uz pregršt aluzija na naše vreme. Građani Klošmerla tu automatizovano kliču, kao da rade na polugu, plastično nasmejani, po zadatku, bez ličnog stava.

Paralelno sa građenjem ovog kolektivno ulizičkog duha, na sceni se izdvajaju i teatralno oblikovani likovi građana i političara u Klošmerlu. Jovo Maksić predstavlja apsurdno-komički oblikovanog učitelja Tafardela, gradonačelnikovog zamenika, sa upadljivim šeširom i mašnom. Vesna Čipčić je autoritativna Baronica Kurbiš, Milorad Damjanović je Sen Šul i pekar Alfred, Milica Milša Sidonija, Milica Zarić Adela. Branko Janković igra biskupa Đakona, čiji lik apostrofira licemerje institucije Crkve. Paulina Manov je individualizovana, pobunjena i društveno odbačena Šocika, simbolički šutnuta u društveno ćoše zbog neprihvatanja malograđanskih očekivanja. Scena njenog silovanja i smrti je jedna od najupečatljivih u predstavi. Šocikina tragedija je suptilno izražena, kroz stilizaciju, u spoju animacije lutke, svedene igre glumice i video prenosa.

Osnovna multimedijalna postavka Mladenovićeve predstave je scenski vrlo atraktivna i odgovarajuća u izražavanju društvenih apsurda, političkih ambicija zarad same ambicioznosti. Korišćenje lutki, u kombinaciji sa povremeno infantilnom muzikom i krutom koreografijom, gradi i infantilan ton koji verodostojno označava srž vlasti u Klošmerlu. Sa druge strane, ono što smeta u predstavi je grubost koju nameće najčešće prekarikirana igra glumaca, razjarena teatralnost koju pojačava i namerno nasrtljiva iskvarenost govora. Scenski efekat bi po našem mišljenju bio snažniji da su likovi suptilnije izopačeni. Njihova agresivna karikaturalnost malo umara gledaoca, pri čemu se na nivou značenja brzo troši. Šteta je što je ona umanjila ukupnu uspešnost ostvarenja jedne u osnovi vrlo izazovne ideje.

Ana Tasić

Kritika je objavljena u Politici 29.4.2018.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s