Sport i teatar kao ogledala evropske stvarnosti

Peti Festival evropskog filma

U Beogradu je od 23. do 30. januara održan peti Festival evropskog filma, u organizaciji Delegacije evropske unije u Srbiji i EU Info centra u saradnji sa ambasadama zemalja članica EU. Festival je ove godine realizovan u prostorijama EU info centra u Kralja Milana, a prikazano je petnaest filmova iz evropskih zemalja, izuzetnog kvaliteta, različitih žanrova i sadržine. U ovoj Hronici ćemo predstaviti dva filma u kojima se prepliću stvarnost i sportski, odnosno kulturni događaji, koji na specifičan način odražavaju društveno-političku realnost Evrope. Reč je o filmovima  “Deca slave” i „Na ulici ispod vode“.

fest-evr-filma-2017

„Deca slave“ je izvanredno mađarsko ostvarenje rediteljke Kristine Gode, u kome su tesno isprepletana društveno-politička i sportska dešavanja. Radnja se dešava 1956. godine u Budimpešti, pod sovjetskom upravom, kada je grupa mađarskih studenata inicirala revoluciju, u nastojanjima da se izbore za slobodu. Tražili su reforme od Komunističke partije, pre svega povlačenje sovjetske vojske i kraj okupacije, izlazak iz Varšavskog pakta i slobodne izbore. Ovi užareni politički konflikti, napeti odnosi između Mađarske i Sovjetskog saveza, reflektovani su u sportskim nadmetanjima mađarskog i sovjetskog vaterpolo tima, njihovih reprezentacija koje će se u finalu suočiti na Olimpijadi u Melburnu.

Radnja ima dokumentarističko utemeljenje, mada je u filmu romantizovana, dok su likovi fiktivni, ali su bazirani na stvarnim osobama, revolucionarima i sportistima. Rediteljka je dramski upečatljivo prikazala istorijske događaje, oružane napade i proteste na ulicama Budimpšete, i olimpijski vaterpolo meč koji je postao poznat pod imenom „krv u vodi“, zato što je pri kraju meča ruski igrač Valentin Prokopov nokautirao Mađara Ervina Zadora koji je krvav izašao iz bazena.

U filmu su posebno potresni prizori sovjetskog razaranja Budimpešte, agresivnog upada tenkova na ulice mađarske prestonice, kao i sile prosovjetskih mađarskih političara koji su se brutalno iživljavali nad neposlušnim pojedicima. Do katarze ili poetske pravde u filmu dovode prizori ubedljive pobede Mađara na Olimpijadi, utakmice u kojoj je bilo i mnogo nesportskih konflikata, sukoba prenesenih iz društvene stvarnosti u bazen, metaforičko bojno polje. Pobeda u bazenu je oblik simboličkog trijumfa Mađara nad Rusima, onog koji u stvarnom životu u to vreme nije postignut, zbog neravnopravne borbe, imajuću u vidu sovjetsku vojnu nadmoć. Tamo gde je borba bila ravnopravna, u bazenu, pobeda je zasluženo osvojena.

Jake poetske doživljaje gledalaca izaziva i romantična nit radnje centralno uključena u tokove događaja, građenje ljubavne veze između Karčija, najistaknutijeg mađarskog vaterpoliste i Viki, devojke koja je u prvim redovima revolucije, sama na svetu, jer su joj komunisti ubili roditelje. U kontekstu njihove međusobne bezgranične posvećenosti, lojalnosti, požrtvovanosti, gledaočeva recepcija borbe za slobodu postaje snažnija, konkretizovnija. Karči je fiktivan lik izgrađen prema pomenutom Zadoru, glavnoj zvezi mađarske reprezentacije koja je nokautirana u incidentu „krv u vodi“. A naslov filma je preuzet iz dela mađarskog revolucionarnog pesnika Šandora Petefija iz vremena revolucije 1848. godine, stihova koji se citraju na kraju filma, zaokružujući dostojno poetski ovu filmsku odu slobodi.

Dok se u mađarskom filmu društveno-političke-porodične turbulencije reflektuju u sportskim takmičenjima, u danskoj produkciji rediteljke Šarlote Siling „Na ulici ispod vode“, takođe prikazanom na ovom izdanju festivala Evropskog filma, lične, porodične drame su delimično odražene u teatru. Jedna od protagonistkinja An je glumica u kopenhagenškom teatru koja prolazi kroz porodične lomove u jeku priprema predstave „Hamlet“ gde igra Ofeliju. Film se bavi disfunkcionalnim brakovima i porodicama, paralelnim vezama i novim životima koji otkrivaju narušenu tradiconalnu stabilnost porodičnih odnosa u savremenoj Evropi.

Hamletovo pitanje biti ili ne biti ovde se odnosi na ispitivanje strpljenja,  truda, borbe za ličnu sreću, dok njegova rečenica Ofeliji „idi u manastir“ danas zvuči ironično, imajući u vidu savremenu nestabilnost u brakovima, i žensku društvenu oslobođenost. Danas je mala verovatnoća da se nakon neuspele veze, razočaranja u jednu ljubav i ljubavnika, žena osami. Naprotiv, sve žene koje su muškarci izdali ili razočarali, u ovom filmu pronalaze utehu, privremenu ili stalnu, u odnosima sa drugim muškarcima, ili su otvoreno, hrabro pobunjene protiv njihovog problematičnog ponašanja. An, koja saznaje da je muž Ask već tri godine vara, da bi prevazišla trenutni bol i podigla samopouzdanje, pred premijeru upada u kratki, nebitni seksualni susret u pozrištu. Pozorišna kritičarka Bente čiji je brak sa Bjornom propao, tri godine je u vezi sa Askom i čeka na novi početak. Šarlotin suprug Karl, pozorišni reditelj, promiskuitetan je i redovno ulazi u prolazne seksualne afere sa nepoznatim ženama. No, Šarlota ne sedi skrštenih ruku, već se otvoreno buni protiv takvog ponašanja.

Film „Na ulici ispod vode“ otkriva savremenu Evropu preplavljenu porodičnim dramama, uzdrmanim odnosima između muškaraca i žena, ali i roditelja i dece. U takvim okolnostima je Šekspirova pozornica njeno verodostojno ogledalo, odraz nas samih koji nam može asistirati u boljem razumevanju naših večnih, ponavljajućih grešaka i ograničenja.

Ana Tasić

Tekst je emitovan u Hronici Treceg programa Radio Beograda, 6. februara 2017.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s